9. Sınıf Coğrafya: Bölge Sınırlarında Değişim – Konu Anlatımı

Bölge Sınırlarında Değişim

Bölge sınırları her zaman değişmeden kalmaz. Bir bölgenin oluşturulmasında kullanılan kriterin özelliğinde değişim yaşanırsa, bu değişim bölgenin sınırına da yansır.

Örneğin seyrek nüfuslu bir bölge içinde bulunan bir yer, zamanla çeşitli nedenlerle nüfusun toplandığı bir alan hâline gelirse artık seyrek nüfuslu bölge içinde değil, yoğun nüfuslu bölge içinde değerlendirilebilir.

Bölge Sınırlarının Değişme Hızı

Bütün bölge sınırları aynı hızla değişmez. Değişimin süresi:

• bölge türüne,
• bölge belirleme kriterine

göre farklılık gösterebilir.

Doğal unsurlara göre oluşturulan **doğal şekilsel bölgelerin** sınırları genellikle daha uzun zaman dilimlerinde değişir.

Beşerî unsurlara göre oluşturulan:

• beşerî şekilsel bölgelerin,
• işlevsel bölgelerin

sınırları ise daha kısa zaman dilimlerinde değişebilir.

Avrupa Birliği Örneğiyle Bölge Sınırlarının Değişimi

Ders kitabında bölge sınırlarının tarihsel süreçte nasıl değişebileceği Avrupa Birliği örneği üzerinden gösterilmiştir.

Avrupa'da ülkeler yüzyıllarca birbirleriyle savaşmış ve büyük yıkımlar yaşamıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında savaşların sona ermesi ve barışın sürdürülebilmesi için Avrupa ülkelerinin ekonomik ve siyasi yönden birleşmesi düşüncesi güç kazanmıştır.

Bu süreçte üyeliğe dayalı örgütlenmenin genişlemesiyle Avrupa Birliği bölgesinin sınırları zamanla genişlemiş, bir ülkenin birlikten ayrılmasıyla da daralmıştır.

1951: Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu

1951 yılında altı ülke:

• Belçika,
• Almanya,
• Lüksemburg,
• Fransa,
• İtalya,
• Hollanda

bir araya gelerek **Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğunu (AKÇT)** kurmuştur.

1957: Avrupa Ekonomik Topluluğu

AKÇT'yi kuran aynı altı devlet 1957 yılında **Roma Anlaşması'nı** imzalamış ve **Avrupa Ekonomik Topluluğunu (AET)** kurmuştur.

1965: Avrupa Toplulukları

Topluluk 1965 yılından itibaren **Avrupa Toplulukları** adıyla anılmaya başlamıştır.

1973 Genişlemesi

1973 yılında:

• Birleşik Krallık,
• Danimarka,
• İrlanda

Avrupa Topluluğuna katılmıştır.

1981: Yunanistan

1981 yılında **Yunanistan** topluluğa katılmıştır.

1986: İspanya ve Portekiz

1986 yılında:

• İspanya,
• Portekiz

topluluğa katılmış ve üye ülke sayısı **12'ye** ulaşmıştır.

Maastricht Anlaşması ve Avrupa Birliği Yapısı

Avrupa Topluluğuna üye devletler **1 Kasım 1993'te** yürürlüğe koydukları Maastricht Anlaşması ile:

• üye ülkeler arasında parasal birliğin sağlanması,
• Avrupa vatandaşlığı oluşturulması,
• ortak dış işleri politikasının geliştirilmesi,
• güvenlik alanında iş birliği,
• adalet ve iç işlerinde iş birliği

konularında kararlar almıştır.

Ders kitabında bu süreç sonucunda **1995'te Avrupa Birliği yapısının oluşturulduğu** belirtilmiştir.

1995 Genişlemesi

1995 yılında:

• Avusturya,
• Finlandiya,
• İsveç

birliğe katılmış ve üye sayısı **15'e** yükselmiştir.

2004-2020 Arasında Avrupa Birliği Sınırlarının Değişimi

2004 Genişlemesi

2004 yılında on ülke Avrupa Birliği'ne üye olmuştur:

• Çek Cumhuriyeti (Çekya),
• Estonya,
• Güney Kıbrıs Rum Yönetimi,
• Letonya,
• Litvanya,
• Macaristan,
• Malta,
• Polonya,
• Slovakya,
• Slovenya.

2007 Genişlemesi

2007 yılında:

• Bulgaristan,
• Romanya

Avrupa Birliği'ne katılmıştır.

2013 Genişlemesi

2013 yılında **Hırvatistan** Avrupa Birliği'ne üye olmuştur.

2020: Birleşik Krallık'ın Ayrılması

2020 yılında **Birleşik Krallık Avrupa Birliği'nden ayrılmıştır.**

Bu durum, bir bölgenin sınırlarının yalnız genişlemeyeceğini, bazı koşullarda daralabileceğini de gösterir.

Avrupa Birliği'nin Üye Sayısı

Ders kitabında Avrupa Birliği'ne üye ülke sayısının **27** olduğu belirtilmiştir.

Aday ülkeler olarak şu ülkeler verilmiştir:

• Türkiye,
• Kuzey Makedonya,
• Karadağ,
• Sırbistan,
• Arnavutluk,
• Ukrayna,
• Moldova,
• Gürcistan,
• Bosna Hersek.

Avrupa Birliği Bölgesinin Sınır Değişiminin Yorumu

Avrupa Birliği örneği, beşerî kriterlere bağlı bölge sınırlarının tarihsel süreçte değişebildiğini gösterir.

Sınır değişimlerinin temel nedenleri:

• yeni ülkelerin örgütlenmeye katılması,
• üye ülkelerin örgütlenmeden ayrılmasıdır.

Bir ülkenin Avrupa Birliği'ne üye olması, o ülkenin Avrupa Birliği bölgesi içine girmesine neden olur. Bir üyenin ayrılması ise birlik bölgesinin sınırlarını değiştirir.

Bir Ülke Aynı Anda Birden Fazla Bölge İçinde Yer Alabilir mi?

Bir ülkenin Avrupa Birliği bölgesi içinde yer alması, onun başka bölge sınırları içinde bulunmasını engellemez.

Çünkü bölgeler farklı kriterlere göre oluşturulur. Aynı yer farklı kriterlerle farklı bölgeler içinde değerlendirilebilir.

Türkiye'nin Üyelik Süreci Üzerinden Sınır Değişimi

Ders kitabındaki değerlendirme sorusunda Türkiye'nin üyelik süreci tamamlanırsa Avrupa Birliği sınırlarında nasıl bir değişim olacağı düşünülmektedir.

Bu durumda temel coğrafi çıkarım şudur:

• Türkiye üyelik kriterini karşıladığı için Avrupa Birliği bölgesinin sınırına dâhil olur,
• Avrupa Birliği bölgesinin kapsadığı alan genişler.

Doğal ve Beşerî Bölge Sınırlarının Değişimini Karşılaştırma

Doğal Şekilsel Bölgeler

Doğal unsurlarla belirlenen bölgelerde sınır değişimleri daha uzun zaman dilimlerinde gerçekleşir.

Beşerî Şekilsel ve İşlevsel Bölgeler

Bu bölgelerde sınır değişimleri daha kısa zaman dilimlerinde gerçekleşebilir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Bölge sınırları sabit olmak zorunda değildir.
• Kriter değişirse sınır da değişebilir.
• Doğal şekilsel bölgelerin sınırları genellikle daha uzun sürede değişir.
• Beşerî şekilsel ve işlevsel bölgelerin sınırları daha kısa sürede değişebilir.
• Seyrek nüfuslu bir alan yoğun nüfuslu hâle gelirse bölgesel sınıflandırması değişebilir.
• Avrupa Birliği sınırları üyelik değişimleriyle değişmiştir.
• 1951'de AKÇT altı ülke tarafından kurulmuştur.
• 1957'de Roma Anlaşması ile AET kurulmuştur.
• 1965'ten itibaren Avrupa Toplulukları adı kullanılmaya başlanmıştır.
• 1986'da üye sayısı 12'ye ulaşmıştır.
• Maastricht Anlaşması 1 Kasım 1993'te yürürlüğe girmiştir.
• 1995'te üye sayısı 15 olmuştur.
• 2004'te on ülke birliğe katılmıştır.
• 2007'de Bulgaristan ve Romanya katılmıştır.
• 2013'te Hırvatistan katılmıştır.
• 2020'de Birleşik Krallık ayrılmıştır.
• Ders kitabında üye sayısı 27 olarak verilmiştir.
• Bir ülke aynı anda farklı kriterlere göre birden fazla bölge içinde yer alabilir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

• kriterin özelliği değişiyor → **bölge sınırı değişebilir**
• nüfus dağılışı değişiyor → **beşerî bölge sınırı değişebilir**
• üyelik artıyor → **bölge genişler**
• üyelik azalıyor → **bölge daralır**
• doğal kriterli bölge → **değişim daha uzun zaman alabilir**
• beşerî/işlevsel bölge → **değişim daha kısa sürede gerçekleşebilir**

Avrupa Birliği kronolojisi: 1951 AKÇT → 1957 AET → 1965 Avrupa Toplulukları → 1973 genişleme → 1981 Yunanistan → 1986 İspanya-Portekiz → 1993 Maastricht → 1995 AB yapısı ve 15 üye → 2004 büyük genişleme → 2007 Bulgaristan-Romanya → 2013 Hırvatistan → 2020 Birleşik Krallık ayrılığı.

Konu Özeti

Bölge sınırları, bölgeyi oluşturan kriterlerde yaşanan değişimlere bağlı olarak değişebilir. Doğal şekilsel bölgelerin sınırları genellikle daha uzun zaman dilimlerinde değişirken beşerî şekilsel ve işlevsel bölgelerin sınırları daha kısa zamanda değişebilir. Avrupa Birliği örneğinde yeni ülkelerin katılması birlik bölgesini genişletmiş, Birleşik Krallık'ın 2020'de ayrılması ise sınırların daralabileceğini göstermiştir. Bu nedenle bölge sınırları sabit değil, kullanılan kriterin zaman içindeki değişimine bağlı dinamik yapılardır.