Katılar ve Özellikleri Ders Notu

Katıların Genel Özellikleri

Katılar:

• belirli şekil ve hacme sahiptir,
• tanecikleri birbirine çok yakındır,
• tanecikler yalnız titreşim hareketi yapar,
• sıkıştırılamaz,
• ısıtıldığında genleşir.

Katıların Sınıflandırılması

Katılar:

1. Amorf
2. Kristal

olarak ikiye ayrılır.

Amorf Katılar

Tanecikler düzensizdir.

Belirli:

• geometrik şekil,
• erime noktası,
• donma noktası

yoktur.

Örnek: cam, lastik, plastik, mum, tereyağı.

Kristal Katılar

Tanecikler düzenli ve tekrarlayan üç boyutlu örgü oluşturur.

• belirli geometrik şekil
• belirli erime ve donma noktası

vardır.

**Birim hücre:** Kristal örgünün tüm özelliklerini gösteren en küçük örgü parçası.

Kristal Katı Türleri

İyonik Katı

Örgü noktalarında iyonlar vardır.

Bir arada tutan kuvvet: **iyonik bağ**

Genel özellikler:

• yüksek erime noktası
• sert
• kırılgan
• katı hâlde yalıtkan

Örnek: NaCl, KI, CaF₂, MgO, ZnS, CaO

Moleküler Katı

Örgü noktalarında moleküller vardır.

Bir arada tutan kuvvet:

• hidrojen bağı
• dipol-dipol
• London kuvveti

Genel özellikler:

• düşük erime noktası
• yumuşak
• yalıtkan

Örnek: buz, kuru buz, I₂, P₄, NH₃, CO₂, SO₂, H₂O, C₆H₁₂O₆, naftalin

Kovalent Katı

Örgü noktalarında kovalent bağlı atomlar vardır.

Bir arada tutan kuvvet: **kovalent bağ**

Genel özellikler:

• yüksek erime noktası
• genellikle sert
• genellikle yalıtkan

Örnek: elmas, grafit, kuvars

Grafit elektrik iletebilir.

Metalik Katı

Yapıda:

• metal katyonları
• elektron denizi

vardır.

Bir arada tutan kuvvet: **metalik bağ**

Genel özellikler:

• düşük veya yüksek erime noktası
• yumuşak veya sert olabilir
• parlak
• iletken

Örnek: Zn, Al, Ca, Fe, Cu; ayrıca Na, Mg.

Kitaptaki Bazı Değerler

Elmas: 3550 °C, sertlik 10, elektrik iletmez.

NaCl: 801 °C, sertlik 2,50, elektrik iletmez.

Buz: 0 °C, sertlik 1,50, elektrik iletmez.

Kuru buz: −79 °C, sertlik 2,00, elektrik iletmez.

Al: 660 °C, elektrik iletkenliği 3,8×10⁷ S/m.

Na: 98 °C, elektrik iletkenliği 2,1×10⁷ S/m.

Grafit: elektrik iletkenliği 3,5×10⁵ S/m.

Sık Karıştırılan Noktalar

• cam → amorf
• NaCl → iyonik
• buz → moleküler
• kuru buz → moleküler
• elmas → kovalent
• grafit → kovalent
• kuvars → kovalent
• Na, Mg, Al → metalik
• şeker → moleküler katı örnekleri arasında
• ZnS → iyonik katı örnekleri arasında

Katılar ve Özellikleri Kısa Özeti

Amorf katılar düzensiz, kristal katılar düzenli yapıdadır. Kristal katılar iyonik, moleküler, kovalent ve metalik olarak dört gruba ayrılır. Katı türünü belirleyen temel ölçüt örgü noktasındaki tanecik ve bu tanecikleri bir arada tutan kuvvettir.