Moleküller Arası Etkileşimler Ders Notu

Genel Özellik

Moleküller arası etkileşimler elektrostatik çekimlere dayanır ve metalik, iyonik, kovalent bağlardan daha zayıftır.

Tanecikler:

• atom
• molekül
• iyon

Kalıcı ve Geçici Dipol

**Kalıcı dipol:** Polar molekülde sürekli yük ayrımı.

**Geçici/indüklenmiş dipol:** Elektron dağılımındaki anlık dalgalanmayla oluşan geçici yük ayrımı.

Dipol-Dipol

Polar + polar

Aynı veya farklı polar moleküller arasında görülür.

Örnek: HCl–HCl

Kuvvet: yaklaşık 3–20 kJ/mol.

İyon-Dipol

İyon + polar molekül

Örnek: Na⁺–H₂O Cl⁻–H₂O

NaCl'nin suda çözünmesi bu etkileşime örnektir.

London Kuvveti

İndüklenmiş dipol–indüklenmiş dipol çekimidir.

• tüm moleküllerde bulunabilir
• apolar molekül ve soy gazlarda fiziksel özellikleri belirleyen etkin kuvvettir

Elektron sayısı ve elektron bulutunun dağılabilirliği arttıkça London kuvveti artar.

Kuvvet: yaklaşık 0,05–20 kJ/mol.

İyon-İndüklenmiş Dipol

İyon + apolar molekül / soy gaz

İyon, apolar taneciğin elektron dağılımını bozar.

Örnek: Na⁺–He

Dipol-İndüklenmiş Dipol

Polar molekül + apolar molekül / soy gaz

Polar tanecik apolar tanecikte geçici dipol oluşturur.

Örnek: HCl–He

van der Waals Kuvvetleri

IUPAC'a göre:

• London
• dipol-dipol
• dipol-indüklenmiş dipol

van der Waals kuvvetleridir.

Hidrojen Bağı

H doğrudan:

• F
• O
• N

atomuna bağlı olmalıdır.

Komşu tanecikte kısmen negatif, ortaklanmamış elektron çifti içeren F/O/N bulunur.

Hidrojen bağı sıradan dipol-dipol etkileşiminden daha güçlüdür.

Kuvvet: yaklaşık 10–40 kJ/mol.

Örnek: H₂O, HF, NH₃ uygun koşullarda hidrojen bağı oluşturabilir.

HCl ve H₂S hidrojen bağı koşulunu sağlamaz.

Hızlı Sınıflandırma

polar + polar → dipol-dipol iyon + polar → iyon-dipol apolar + apolar → London iyon + apolar → iyon-indüklenmiş dipol polar + apolar → dipol-indüklenmiş dipol F–H / O–H / N–H → hidrojen bağı kontrolü

Sık Karıştırılan Noktalar

• London yalnız apolarlarda oluşmaz; bütün moleküllerde bulunabilir.
• Apolarlarda fiziksel özellikleri belirleyen temel etkileşim London'dır.
• Hidrojen bağı için polar olmak tek başına yeterli değildir.
• H doğrudan F, O veya N'ye bağlı olmalıdır.
• İyon-dipol ile iyon-indüklenmiş dipol aynı değildir.
• Dipol-dipol ile dipol-indüklenmiş dipol aynı değildir.
• H₂O'da güçlü moleküller arası etkileşim hidrojen bağıdır.

Moleküller Arası Etkileşimler Kısa Özeti

Tanecik türü etkileşimin türünü belirler. Polar moleküller dipol-dipol, iyon ve polar molekül iyon-dipol, apolar tanecikler London etkileşimi oluşturur. İyon veya polar molekül apolar tanecikte geçici dipol oluşturabilir. H'nin F, O veya N'ye bağlı olduğu uygun moleküllerde hidrojen bağı görülür.