Kimyasal Maddelerin Kullanımı ve Güvenlik Ders Notu

Kimyasal maddelerin laboratuvar ve günlük yaşamda güvenli kullanılması insan sağlığı ve çevrenin korunması açısından önemlidir.

Laboratuvar Güvenliği

• Laboratuvar kurallarına uygun giyinilir.
• Oyun ve şaka yapılmaz.
• Sorumlu kişi izin vermeden düzeneğe veya kimyasala dokunulmaz.
• Deney yönergesi dikkatle okunur.
• Yemek yenmez, içecek içilmez.
• Kimyasal maddeler koklanmaz ve tadına bakılmaz.
• Eldiven kullanılır.
• Kimyasalın etiketi okunur.
• Eller yüze sürülmez, deney sonunda eller yıkanır.
• Deney sırasında çalışma ortamı terk edilmez.
• Atık kimyasallar lavaboya dökülmez.
• Elektrikli malzemeler deney sonunda prizden çekilir, su vanaları kapatılır.

Cam Malzemeler

• Kırık, çatlak ve kirli cam kullanılmaz.
• Uzun cam malzemeler dik taşınır.
• Cam malzemeye aşırı kuvvet uygulanmaz.
• Kırık cam elle toplanmaz.
• Termometre kırılırsa sorumlu kişiye haber verilir.
• Cam malzemeler saf suyla yıkanır.

Kimyasal Maddelerle Çalışma

• Kimyasallar uygun teraziyle tartılır.
• Şişe kapakları işlemden sonra kapatılır.
• Aynı spatül veya pipet temizlenmeden başka madde için kullanılmaz.
• Pipetle sıvı çekerken puar kullanılır.
• Kimyasallar gelişigüzel karıştırılmaz.
• Asit çözeltisi hazırlanırken asit yavaşça suya eklenir.
• Yanıcı ve uçucu maddeler alevden uzak tutulur.
• Zehirli buhar ve gazlarda çeker ocak kullanılır.
• Etiketler bozulmaz.
• Kimyasal şişeleri doğrudan güneş altında tutulmaz.

Ölçüm

• Sıvı hacminde damlalık, pipet ve mezür kullanılabilir.
• Beherglas hassas hacim ölçümü için kullanılmaz.
• Mezür masada sabit tutulur ve tam karşıdan okunur.
• Termometre ısıtılan ortamda bırakılmaz.

Kaza Durumu

Kimyasalın cilt veya gözle temasında bölge bol suyla yıkanır. Kitapta en az 15 dakika yıkama belirtilmiştir. Yangında önce yetkililere haber verilir. Üzeri alev alan kişide havayla teması kesmek için yangın battaniyesi kullanılır.

Risk Piktogramları

• Patlayıcı
• Oksitleyici
• Zehirli
• Yanıcı/parlayıcı
• Korozif
• Tahriş edici
• Çevreye zararlı
• Sağlık etkisi
• Basınçlı gaz
• Radyoaktif
• Tıbbi atık

Günlük Kimyasallar

• Klor: Çamaşır suyu ve tuz ruhu karışımında oluşabilir; solunması zararlıdır.
• Çamaşır suyu: Genellikle sodyum hipoklorit içerir, baz özelliği gösterir.
• Tuz ruhu: Hidrojen klorürün sulu çözeltisidir.
• Kireç çözücü: Çeşitli asitler içerebilir.
• Yağ çözücü: Baz özellikli olabilir; kitapta sodyum hidroksit örneği verilmiştir.
• Sodyum: Su ile şiddetli tepkime verir.
• Cıva: Toksik ağır metaldir; besin zinciriyle insanlara ulaşabilir.

Temel Laboratuvar Malzemeleri

• Beherglas: karıştırma, saklama, ısıtma
• Erlenmayer: titrasyon, çözelti hazırlama
• Balon joje: derişimi belli çözelti hazırlama
• Ayırma hunisi: heterojen sıvı-sıvı ayırma
• Mezür: hacim ölçme
• Büret: titrasyon
• Pipet: hassas hacim ölçme ve aktarma
• Huni: süzme ve aktarma
• Soğutucu: buharı tekrar sıvıya dönüştürme
• Termometre: sıcaklık
• Baget: karıştırma
• Havan: katıları ezme
• Kroze: yüksek sıcaklıkta ısıtma/yakma
• Damlalık: küçük hacimde sıvı aktarma
• Spatül: katı madde alma
• Piset: saf su/yıkama çözeltisi
• Puar: pipetle sıvı çekme
• Spor ve kıskaç: düzenek kurma ve sabitleme
• Amyant tel: ısının eşit dağılması
• Süzgeç kâğıdı: katı-sıvı heterojen karışımı ayırma
• Deney tüpü: karıştırma, ısıtma, soğutma
• Saat camı: katı maddeleri ısıtma ve kurutma

Sık Karıştırılan Noktalar

• Pipet → puar ile kullanılır.
• Beherglas → hassas hacim ölçmez.
• Mezür → sıvı hacmi ölçer.
• Büret → titrasyon.
• Balon joje → belli derişimde çözelti hazırlama.
• Ayırma hunisi → sıvı-sıvı heterojen karışım.
• Süzgeç kâğıdı → katı-sıvı heterojen karışım.
• Çamaşır suyu + tuz ruhu → tehlikeli klor gazı oluşabilir.
• Sodyum + su → şiddetli tepkime.
• Cıva → toksik.

Kimyasal Maddelerin Kullanımı ve Güvenlik Kısa Özeti

Güvenli kimya çalışması; etiketi okumak, uygun koruyucu ekipman kullanmak, kimyasalları gelişigüzel karıştırmamak, ölçüm araçlarını doğru seçmek, atıkları uygun biçimde uzaklaştırmak ve laboratuvar malzemelerinin görevlerini bilmek üzerine kuruludur.