Nesnellik ve Öznellik Konu Anlatımı

Nesnellik ve Öznellik

Bir metindeki cümleler her zaman aynı anlatım özelliğini taşımaz. Bazı cümlelerde dış dünyadaki bir nesne, olay ya da durum bilgi verme amacıyla aktarılır; bazı cümlelerde ise yazarın veya konuşanın duygu, düşünce, beğeni, sezgi ve çağrışımları öne çıkar. Ders kitabında bu ayrım **nesnellik** ve **öznellik** kavramlarıyla ele alınır.

Nesnellik Nedir?

Ders kitabında öğretici metinlerin konusu olan nesne, durum ya da olayla ilgili **nesnel bilgiler verdiği** ve okuru bilgilendirdiği belirtilir. Bu metinlerde dış dünyadaki gerçeklik olduğu gibi yansıtılmaya çalışılır.

Nesnel anlatımda temel amaç, kişinin beğenisini ya da duygusunu öne çıkarmaktan çok bir bilgi, durum veya olayı aktarmaktır.

Nesnel İfadeyi Tanıma

Bir cümlede nesnellik ararken şu sorular yardımcı olur:

• Cümle bilgi verme amacı mı taşıyor?
• Konuşanın beğenisi veya duygusu cümlenin merkezinde mi?
• Dış dünyadaki bir olay ya da durum aktarılıyor mu?
• Cümle, kişisel değerlendirmeden çok bilgi niteliği mi taşıyor?

Bu soruların cevapları bilgi aktarımı yönünü güçlendiriyorsa nesnel anlatım düşünülür.

Öznellik Nedir?

Ders kitabına göre bir şair veya yazar; bir nesne, olay ya da durumla ilgili **duygu, düşünce ve hayallerini** anlatırken öznel davranır. Hislerini, sezgilerini ve bunların kendisinde uyandırdığı çağrışımları da anlatıma katabilir.

Öznellikte dış dünyadaki gerçeklik, kişinin kendi bakışından ve değerlendirmesinden geçerek aktarılır.

Öznel İfadeyi Tanıma

Öznel cümlelerde kişisel değerlendirme açık veya örtük biçimde bulunabilir.

Örneğin:

• “Bu kitap çok güzel hazırlanmış.”
• “Şehrin en etkileyici yeri bu eski meydandır.”
• “Bu manzara insana huzur veriyor.”

gibi cümlelerde konuşanın değerlendirmesi ve duygu dünyası öne çıkar.

Dış Gerçeklik ve Nesnellik

Ders kitabında öğretici metinlerin dış dünyadaki gerçekliği olduğu gibi yansıttığı belirtilir. Bu ifade nesnelliğin bilgi verme işleviyle doğrudan ilişkilidir.

Nesnel anlatımda:

• bir olayın gerçekleşme zamanı,
• bir yerin konumu,
• bir metinde açıkça bulunan bilgi,
• gözlemlenen somut bir durum

gibi unsurlar aktarılabilir.

Burada önemli olan, anlatıcının kişisel duygusunun bilginin önüne geçmemesidir.

Dış Gerçeklik ve Öznellik

Edebî metinlerde dış dünyadaki gerçeklik, sanatçının kendi süzgecinden geçerek esere aktarılır. Bu nedenle sanatçının duygu, düşünce, hayal ve çağrışımları anlatıma katılabilir.

Aynı yer, olay veya nesne iki farklı kişi tarafından farklı biçimde değerlendirilebilir. Bu durum öznel anlatımın kişisel bakışla bağlantısını gösterir.

Öğretici Metinlerde Nesnellik

Ders kitabı, öğretici metinlerin bilgi verme amacıyla nesnel anlatımdan yararlandığını vurgular.

Öğretici metinde yazar:

• bir nesneyi,
• bir durumu,
• bir olayı,
• bir konuyu

okura tanıtabilir ve bilgi verebilir.

Bu nedenle öğretici metinlerde nesnel anlatım ağırlık kazanabilir.

Edebî Metinlerde Öznellik

Ders kitabında edebî metinlerin kurmaca olduğu ve dış dünyadaki gerçekliğin sanatçının süzgecinden geçirilerek aktarıldığı belirtilir.

Sanatçı:

• duygularını,
• düşüncelerini,
• hayallerini,
• sezgilerini,
• çağrışımlarını

metne katabilir. Bu özellik edebî anlatımda öznelliğin önemli bir yönünü oluşturur.

Bir Metinde Hem Nesnel Hem Öznel İfadeler Bulunabilir mi?

Evet. Ders kitabında mülakattan alınan cümlelerin **öznellik ve nesnellik bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi** istenir. Aynı şekilde anı metninde olayların nesnel biçimde aktarılıp aktarılmadığı ve yazarın olaylar karşısında öznel tavır takınıp takınmadığı sorgulanır.

Bu çalışmalar, bir metnin içinde farklı cümlelerin farklı anlatım özellikleri taşıyabileceğini gösterir.

Mülakatta Nesnellik ve Öznellik

Ders kitabındaki mülakat çalışmasında öğrenciden bazı cümleleri öznel ve nesnel olarak sınıflandırması istenir.

Örneğin bir sanatçı veya eser hakkında:

• “çok güzel”
• “çok büyük bir tasvirci”
• “göz kamaştırıcı”

gibi değerlendirmeler kişisel beğeni içerdiği için öznel anlatım yönü taşır.

Buna karşılık bir kişinin ne zaman bir eser okuduğu, bir yazarın çalışma alışkanlığı veya gerçekleşmiş bir durum hakkında doğrudan bilgi veren ifadeler nesnel anlatım yönü taşıyabilir.

Anıda Nesnellik ve Öznellik

Ders kitabında “Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün” adlı anının dil ve anlatımı incelenirken şu iki seçenek karşılaştırılır:

• “Olaylar, nesnel bir şekilde aktarılmıştır.”
• “Olaylar karşısında öznel bir tavır takınılmıştır.”

Bu karşılaştırma, anı yazarının geçmişte yaşanmış bir olayı anlatırken kendi duygu ve düşüncelerini de anlatıma katabileceğini gösterir.

Gezi Yazısında Nesnel ve Öznel İfadeler

Gezi yazısında bir yerin doğal, tarihî ve kültürel özellikleri hakkında bilgi verilirken nesnel anlatımdan yararlanılabilir. Yazarın bir manzarayı “çok güzel”, bir sahil yolunu “eşsiz” veya bir yapıyı “etkileyici” bulması ise öznel değerlendirmeye dönüşebilir.

Bu nedenle gezi yazısı da nesnel bilgiler ile kişisel izlenimlerin bir arada bulunabildiği metinlerden biri olabilir.

Beğeni Bildiren Sözler ve Öznellik

Ders kitabındaki örnek cümlelerde “çok güzel”, “göz kamaştırıcı”, “çok büyük” gibi değerlendirme bildiren ifadeler bulunur.

Bu tür sözler, bir kişiyi, eseri veya durumu konuşanın kendi bakış açısından değerlendiriyorsa öznellik işareti olabilir.

Duygu Bildiren İfadeler ve Öznellik

Bir yazarın “mutluydum”, “üzüldüm”, “beni heyecanlandırdı”, “içimi sıktı” gibi kendi duygu durumunu anlatması öznelliği güçlendirir.

Ders kitabındaki anı ve günlük çalışmalarında yazarın anlatımına kendi duygu ve düşüncelerini katması ayrıca sorgulanır.

Bu nedenle kişinin iç dünyasına ait değerlendirmeler, öznel anlatımın önemli göstergelerindendir.

Düşünce Bildiren İfadeler ve Öznellik

Öznellik yalnız duygudan oluşmaz. Bir kişinin bir konu hakkındaki kendi düşüncesini, yorumunu veya değerlendirmesini anlatması da öznellik oluşturabilir.

“Bence bu eserin en güçlü yönü dili.” cümlesi açık biçimde kişisel düşünce bildirir.

Ancak “bence” sözcüğünün bulunması şart değildir. “Bu eserin en güçlü yönü dilidir.” cümlesi de bağlama göre kişisel değerlendirme olabilir.

Hayal, Sezgi ve Çağrışımın Öznellikle İlişkisi

Ders kitabında sanatçının bir nesne, olay ya da durumla ilgili hislerini, sezgilerini ve çağrışımlarını kurgulayarak okura aktarabileceği belirtilir.

Bu nedenle bir cümlede:

• hayal,
• sezgi,
• çağrışım,
• kişisel benzetme

ön plandaysa öznel anlatım yönü güçlenebilir.

Aynı Konuya Farklı Bakış

Öznelliğin önemli sonuçlarından biri, farklı kişilerin aynı durumdan farklı anlamlar ve çağrışımlar çıkarabilmesidir.

Ders kitabında okurların öğretici metinden aynı anlamı çıkarırken edebî metinden farklı anlamlar çıkarabileceği belirtilir.

Bu durum:

• kişisel deneyimlerin,
• duygu durumunun,
• çağrışımların,
• yorumların

anlamlandırmayı etkileyebileceğini gösterir.

Nesnellikte Bilgi Verme

Nesnel anlatım, özellikle bilgi verme amacıyla ilişkilidir.

Bir cümle:

• tarih,
• sayı,
• gerçekleşmiş bir olay,
• doğrudan gözlenen durum,
• metinde açıkça bulunan bilgi

aktarabilir.

Ancak sayının bulunması tek başına nesnelliği belirlemez; cümlenin bütününe bakılır.

Tek Cümlede Nesnel Bilgi ve Öznel Değerlendirme

Bazı cümlelerde nesnel bir bilgi ile öznel değerlendirme birlikte bulunabilir.

Örneğin: “1930’da yapılan bu bina, şehrin en etkileyici yapısıdır.”

Burada:

• “1930’da yapılan” bölümü bilgi verir,
• “en etkileyici” ifadesi kişisel değerlendirme içerir.

Bu tür sorularda cümlenin hangi bölümünün hangi özellik taşıdığı dikkatle incelenmelidir.

Nesnel ve Öznel Tavır

Ders kitabında yalnız cümleler değil, yazarın olaylara karşı **tavrı** da nesnel veya öznel biçimde değerlendirilebilir.

Nesnel tavırda yazar bilgi aktarımını öne çıkarır. Öznel tavırda ise kendi duygu ve düşüncelerini anlatıma belirgin biçimde katar.

Bu ayrım özellikle anı, günlük, mülakat ve gezi yazısı gibi metinleri incelerken önemlidir.

Metin Türü ile Anlatım Özelliğini Karıştırmamak

Bir metin türünün genel özelliği, o metindeki her cümlenin aynı özellikte olacağı anlamına gelmez.

Örneğin:

• öğretici metinde öznel bir değerlendirme bulunabilir,
• edebî metinde somut bir bilgi cümlesi bulunabilir,
• mülakatta hem öznel hem nesnel cevaplar yer alabilir,
• gezi yazısında bilgi ile kişisel izlenim bir arada bulunabilir.

Bu nedenle soru çözerken **metin türünden çok cümlenin anlamına** odaklanmak gerekir.

Nesnel-Öznel Ayrımında Anahtar Sorular

Bir cümleyi değerlendirirken:

1. Cümle bilgi mi veriyor?
2. Konuşanın duygusu veya beğenisi var mı?
3. Kişisel yorum veya değerlendirme bulunuyor mu?
4. Hayal, sezgi ya da çağrışım anlatıma katılmış mı?
5. Dış dünyadaki durum olduğu gibi mi aktarılmış, kişisel süzgeçten geçirilmiş mi?

Bu sorular nesnel-öznel ayrımını kolaylaştırır.

Sık Karıştırılan Noktalar

**Nesnel = yalnız sayı içeren cümle değildir.** Sayı bulunmadan da bilgi veren nesnel cümle olabilir.

**Öznel = yalnız “bence” içeren cümle değildir.** Kişisel değerlendirme “bence” olmadan da yapılabilir.

**Edebî metindeki her cümle otomatik olarak öznel değildir.** Metin içinde doğrudan bilgi veren cümleler olabilir.

**Öğretici metindeki her cümle otomatik olarak nesnel değildir.** Yazarın kişisel değerlendirmesi bulunabilir.

**Duygu, düşünce, hayal, sezgi ve çağrışım → öznelliği güçlendirir.**

**Bilgi verme ve dış gerçekliği olduğu gibi aktarma → nesnelliği güçlendirir.**

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce cümlenin temel amacını belirle: bilgi mi, değerlendirme mi?
2. Beğeni ve duygu bildiren ifadeleri işaretle.
3. Yazarın veya konuşanın kişisel düşüncesi bulunup bulunmadığına bak.
4. Hayal, sezgi ve çağrışım kullanılmışsa öznellik yönünü düşün.
5. Doğrudan bilgi ve dış gerçeklik aktarılıyorsa nesnellik yönünü düşün.
6. Bir cümlede iki özellik birden bulunabileceğini unutma.
7. Metin türüne bakarak otomatik karar verme.
8. “Bence” veya sayı gibi tek bir sözcüğe bağlı kalma.
9. Mülakat, anı ve gezi yazısında iki anlatım özelliğinin de görülebileceğini hatırla.
10. Son kararını cümlenin bütün anlamına göre ver.

Konu Özeti

Nesnellik, bir nesne, olay veya durumla ilgili bilgi verme ve dış dünyadaki gerçekliği olduğu gibi aktarma yönüyle ilişkilidir. Öğretici metinlerde bu anlatım özelliği ağırlık kazanabilir.

Öznellik ise kişinin duygu, düşünce, hayal, sezgi, beğeni ve çağrışımlarını anlatıma katmasıdır. Edebî metinlerde dış dünya sanatçının süzgecinden geçirilerek aktarılabildiği için öznel anlatım güçlü biçimde görülebilir.

Aynı metinde hem nesnel hem öznel cümleler bulunabilir. Mülakat, anı ve gezi yazısı çalışmalarında bu iki anlatım özelliğinin cümle cümle değerlendirilmesi gerekir. Tür adı tek başına yeterli değildir; cümlenin bilgi mi verdiğine, yoksa kişisel yorum ve duygu mu taşıdığına bakılır.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Nesnelliği ders kitabındaki bilgi verme ve dış gerçeklik ilişkisiyle açıklayabilmelisin.
• Öznelliği duygu, düşünce, hayal, sezgi ve çağrışımla ilişkilendirebilmelisin.
• Bir cümlenin nesnel mi öznel mi olduğunu ayırt edebilmelisin.
• Kişisel beğeni ve değerlendirme bildiren ifadeleri fark edebilmelisin.
• Bilgi veren ifadelerle yorum bildiren ifadeleri ayırabilmelisin.
• Mülakatta hem nesnel hem öznel cümleler bulunabileceğini bilmelisin.
• Anıda yazarın olaylar karşısında öznel tavır takınabileceğini açıklayabilmelisin.
• Gezi yazısında bilgi ile kişisel izlenimin bir arada bulunabileceğini görebilmelisin.
• Bir cümlede nesnel bilgi ile öznel değerlendirmenin birlikte bulunabileceğini fark edebilmelisin.
• Metin türüne bakarak bütün cümleleri aynı özellikte kabul etmemelisin.