Bilgi Görseli Konu Anlatımı

Bilgi Görseli

Bilginin yalnız yazıyla değil, görsel unsurlarla birlikte düzenlenerek sunulması anlamayı kolaylaştırabilir. Ders kitabında **bilgi görseli**, ilgi çekmek, algıyı ve anlamayı artırmak amacıyla düzenlenmiş bir **görsel iletişim aracı** olarak ele alınır. Kısaca bilgi görseli metni, **bilginin görselle sunulmasıdır**.

Bilgi görselinin amacı yalnız bir metne resim eklemek değildir. Metin, grafik, resim, akış şeması ve çizelge gibi unsurların bilgiyle uyumlu biçimde düzenlenmesi gerekir. Böylece bilgi daha kısa sürede anlaşılabilir, okunurluk artabilir ve sunulan içerik daha etkili hâle gelebilir.

Bilgi Görseli Nedir?

Ders kitabında “bilgi” ve “görsel” sözcüklerinin birleşiminden oluşan bilgi görseli, **ilgi çekmek, algıyı ve anlamayı artırmak için düzenlenmiş görsel iletişim aracı** olarak tanımlanır.

Bu tanım üç temel noktayı öne çıkarır:

• bilgi vardır,
• görsel iletişim unsurları vardır,
• bu unsurlar belirli bir amaçla düzenlenir.

Bu nedenle bilgi görseli, gelişigüzel hazırlanmış bir görsel topluluğu değildir.

Bilgi Görselinin Temel Amacı

Ders kitabına göre bilgi görseli genellikle:

• bilginin veya bildirinin **kısa zamanda anlaşılmasını sağlamak**,
• **okunurluğu artırmak**,
• algıyı ve anlamayı güçlendirmek

için kullanılır.

Bilginin uzun ve dağınık biçimde verilmesi yerine, önemli bölümlerin seçilip düzenlenmesi okuyucunun içeriği daha kolay takip etmesine yardımcı olur.

Bilgi Görselini Oluşturan Unsurlar

Ders kitabında bilgi görselinin şu unsurlardan meydana gelebileceği belirtilir:

• metinler,
• grafikler,
• resimler,
• akış şemaları,
• çizelgeler.

Her bilgi görselinde bu unsurların tamamının bulunması gerekmez. Konuya ve verilmek istenen bilgiye uygun unsurlar seçilir.

Metinlerin İşlevi

Bilgi görselindeki metinler, okuyucuya aktarılacak temel bilgiyi taşır. Ancak bilgi görselinin amacı bilgiyi hızlı ve anlaşılır biçimde sunmak olduğu için metinlerin düzenli ve okunabilir biçimde yerleştirilmesi önemlidir.

Metinler:

• başlık oluşturabilir,
• temel bilgiyi açıklayabilir,
• görsellerin ne anlattığını belirginleştirebilir,
• bölümler arasındaki ilişkiyi gösterebilir.

Grafiklerin İşlevi

Grafikler, bilgi görselinde bazı bilgilerin görsel biçimde sunulmasını sağlayabilir. Özellikle karşılaştırma veya değişim gösteren bilgiler grafikle desteklenebilir.

Burada temel amaç, grafiği süs olarak kullanmak değil, verilen bilgiyi daha anlaşılır hâle getirmektir.

Resimlerin İşlevi

Resimler, anlatılan konuya ilişkin görsel bir karşılık oluşturabilir. Okuyucu, metinle verilen bilgiyi resim aracılığıyla daha kolay zihninde canlandırabilir.

Ders kitabındaki yazma çalışmasında öğrenciden kullanacağı görselleri önceden belirlemesi istenir. Bu, görsel seçiminin bilgi görselinin planlama aşamasının bir parçası olduğunu gösterir.

Akış Şemalarının İşlevi

Akış şemaları, aşamalı veya birbirine bağlı bilgilerin düzenli biçimde sunulmasına yardımcı olabilir. Bir süreç ya da sıralı bilgi, görsel bağlantılarla daha kolay takip edilebilir.

Bilgi görselinde akış şemasının seçilmesi, anlatılacak bilginin yapısıyla uyumlu olmalıdır.

Çizelgelerin İşlevi

Çizelgeler, bilgilerin belirli başlıklar altında düzenlenmesini sağlar. Birden fazla bilginin bir arada karşılaştırılması veya sınıflandırılması gerektiğinde çizelge kullanılabilir.

Bilgi ile Görsel Arasındaki İlişki

Bilgi görselini yalnız “görsel kullanmak” biçiminde düşünmek doğru değildir. Kullanılan görsel, grafik, çizelge veya şema sunulan bilgiyi desteklemelidir.

Bilgi ile görsel arasında ilişki kurulmadığında okuyucu için gereksiz bir kalabalık oluşabilir. Ders kitabındaki değerlendirme ölçütlerinde “görsel kullanımı” ayrı bir ölçüt olarak ele alınır ve bilgi görseli metninin görsellerle **zenginleştirilmesi** beklenir.

Organizasyon

Ders kitabındaki değerlendirme ölçütlerinden biri **organizasyon**dur. Bu ölçütte bilgi görseli metninde bilgilerin **etkili bir şekilde düzenlenmesi** beklenir.

Etkili organizasyon için:

• hangi bilgilerin verileceği belirlenir,
• bilgiler önem ve ilişki bakımından sıralanır,
• metin ve görseller uygun bölümlere yerleştirilir,
• okuyucunun bilgiyi takip etmesi kolaylaştırılır.

İçerik

Değerlendirme ölçütlerinde **içerik**, kaynak olarak kullanılan belgeselin içeriğinin bilgi görseli metninde **doğru ve tam olarak değerlendirilmesi** şeklinde açıklanır.

Bu ölçüt, bilgi görselinin yalnız güzel görünmesinin yeterli olmadığını gösterir. Sunulan bilgi doğru, konuyla ilgili ve yeterli olmalıdır.

Bilgi Toplama

Ders kitabındaki yazma sürecinde öğrenciden:

• konu hakkında bilgi toplaması,
• belgeseldeki bilgilerle kendi edindiği bilgileri harmanlaması,
• güvenilir kaynaklardan yararlanması

istenir.

Değerlendirme ölçütlerinde bilgi toplama, belgeselde verilen bilgileri **araştırma sonuçlarıyla zenginleştirme** olarak açıklanır.

Güvenilir Bilgi Kaynakları

Ders kitabında güvenilir bilgi kaynaklarından yararlanılması özellikle vurgulanır. Nevruz örneğinde bilimsel araştırmaların bulunduğu siteler, bilimsel dergiler, makaleler ve konuyla ilgili çalışmalar örnek olarak gösterilir.

Bu nedenle bilgi görselinde kullanılan bilginin güvenilirliği önemlidir.

Bilgileri Harmanlama

Ders kitabındaki aşamalardan biri, dinlenen veya izlenen belgeseldeki bilgilerle araştırma sonucunda edinilen bilgilerin **harmanlanmasıdır**.

Harmanlama:

• farklı kaynaklardan gelen bilgileri bir araya getirmeyi,
• konuya uygun olanları seçmeyi,
• bütünlüklü bir içerik oluşturmayı

gerektirir.

Bu aşamada bilgiler gelişigüzel yığılmaz; birbirleriyle ilişkilendirilir.

Görsel Seçme

Bilgi görselinde kullanılacak görseller hazırlık sırasında belirlenir. Görsel seçiminde:

• konuya uygunluk,
• bilgiyi destekleme,
• anlatımı güçlendirme

önemlidir.

Ders kitabında ayrıca görseller belirlenirken **fikrî mülkiyet haklarına dikkat edilmesi** gerektiği açıkça belirtilir. Öğrenci kendi oluşturduğu görselleri de kullanabilir.

Fikrî Mülkiyet Hakları

Bilgi görseli hazırlanırken kullanılan görseller başkalarına ait olabilir. Ders kitabı, görseller seçilirken fikrî mülkiyet haklarının gözetilmesini ister.

Bu nedenle bilgi görseli üretme sürecinde yalnız “uygun görsel bulmak” yeterli değildir; görselin kullanımında haklara dikkat etmek de sürecin parçasıdır.

Hedef Kitleyi Belirleme

Ders kitabında öğrenciden bilgi görselinde **hitap edeceği kişi ya da kişileri** belirlemesi istenir.

Bu seçim:

• hangi bilgilerin öne çıkarılacağını,
• nasıl bir anlatım kullanılacağını,
• görsellerin nasıl düzenleneceğini

etkileyebilir.

Araç ve Gereçleri Belirleme

Bilgi görseli hazırlama sürecinde kullanılacak araç ve gereçlerin önceden belirlenmesi de planlama aşamasının bir parçasıdır.

Bu, ürünün hangi ortamda ve nasıl hazırlanacağının düşünülmesini sağlar.

Planlama

Ders kitabında bilgi görseli oluşturulmadan önce **bilgilerin ve görsellerin organize edilerek bir plan hazırlanması** istenir.

Planlama sırasında:

1. kullanılacak bilgiler seçilir,
2. bilgilerin sırası belirlenir,
3. görseller seçilir,
4. bilgi ve görsellerin yerleşimi düşünülür,
5. ürünün bütünlüğü oluşturulur.

Söz Varlığı

Değerlendirme ölçütlerinde bilgi görseli metninde **deyim, atasözü ve kalıplaşmış ifadelerden yararlanarak anlatımı zenginleştirme** beklenir.

Bu özellik, bilgi görselindeki yazılı anlatımın da özenle hazırlanması gerektiğini gösterir.

Düşünceyi Geliştirme Yolları

Ders kitabında bilgi görseli oluştururken:

• benzetme,
• karşılaştırma,
• örnekleme

gibi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılabileceği belirtilir.

Bu yollar, bilgiyi daha etkili ve anlaşılır biçimde sunmayı destekleyebilir.

Yazım ve Noktalama

Değerlendirme ölçütlerinden biri **yazım ve noktalama kurallarına uyma**dır.

Bilgi görseli kısa ve görsel ağırlıklı olsa bile yazılı bölümlerin doğru yazılması gerekir. Yazım veya noktalama hataları, bilginin anlaşılmasını güçleştirebilir.

Özgünlük ve Güvenilirlik

Ders kitabında bu ölçüt iki yönlü ele alınır:

• güvenilir bilgi kaynaklarından yararlanmak,
• kendi yorumunu katarak özgün içerik oluşturmak.

Bu iki özellik birbirinin karşıtı değildir. Bilgi güvenilir kaynaklara dayanabilir; öğrenci bu bilgileri kendi düzeni, anlatımı ve yorumuyla özgün bir ürüne dönüştürebilir.

Üslup

Değerlendirme ölçütlerinde bilgi görseli metninin anlatımında **kaynak belgesel metnin üslubunu koruma** ölçütü bulunur.

Ayrıca benzetme, karşılaştırma ve örnekleme gibi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılması beklenir.

Bu nedenle bilgi görselinde yalnız “ne anlatıldığı” değil, “nasıl anlatıldığı” da önemlidir.

Bilgiyi Kısa Zamanda Anlaşılır Hâle Getirme

Bilgi görselinin temel işlevlerinden biri bilginin kısa zamanda anlaşılmasını sağlamaktır.

Bunu destekleyen unsurlar:

• bilgiyi seçmek,
• bilgiyi bölümlere ayırmak,
• görsellerle desteklemek,
• grafik, çizelge veya akış şeması kullanmak,
• düzenli yerleşim oluşturmaktır.

Okunurluk

Ders kitabında bilgi görselinin kullanılma amaçlarından biri **okunurluğu artırmak** olarak verilir.

Okunurluk yalnız yazının büyüklüğüyle ilgili değildir. Bilginin açık biçimde gruplanması, metin ve görsellerin birbirini desteklemesi, okuyucunun içeriği rahat takip edebilmesi de okunurluğa katkı sağlar.

Görsel Kalabalık ile Bilgi Görseli Arasındaki Fark

Çok sayıda resim veya grafik kullanmak tek başına başarılı bir bilgi görseli oluşturmaz.

Başarılı bilgi görselinde:

• görsel ile bilgi arasında bağlantı vardır,
• bilgi düzenlidir,
• içerik doğrudur,
• görseller anlatımı destekler,
• okuyucu bilgiyi kısa sürede kavrayabilir.

Bilgi Görseli Oluşturma Aşamaları

Ders kitabındaki yazma sürecinden hareketle genel çalışma sırası şöyledir:

1. Kaynaktaki temel bilgileri hatırla.
2. Sunumda kullanılacak önemli bilgileri seç ve sırala.
3. Konuyla ilgili ek bilgi topla.
4. Kaynak bilgileri ile araştırma bilgilerini harmanla.
5. Kullanılacak görselleri belirle.
6. Bilgi görselini planla.
7. Zengin söz varlığı ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlan.
8. Ürünü oluştur ve paylaş.
9. Dönütlerden sonra son düzenlemeyi yap.

Değerlendirme ve Dönüt

Ders kitabında ürünün:

• öğretmen değerlendirmesi,
• akran değerlendirmesi,
• öz değerlendirme

yoluyla incelenmesi istenir.

Ardından alınan dönütler karşılaştırılır ve ürün düzenlenerek son şekli verilir.

Bu aşama, bilgi görselinin ilk hazırlanan hâlinin doğrudan son ürün olmadığını; değerlendirme ve düzeltmenin de sürecin parçası olduğunu gösterir.

Bilgi Görselini Değerlendirme Ölçütleri

Ders kitabında şu ölçütler kullanılır:

• organizasyon,
• içerik,
• bilgi toplama,
• söz varlığı,
• görsel kullanımı,
• yazım ve noktalama,
• özgünlük ve güvenilirlik,
• üslup.

Sık Karıştırılan Noktalar

**Bilgi görseli = yalnız resim değildir.** Metin, grafik, resim, akış şeması ve çizelge gibi unsurlar birlikte kullanılabilir.

**Çok görsel kullanmak = başarılı bilgi görseli değildir.** Görseller bilgiyle ilişkili olmalıdır.

**Kısa metin = eksik bilgi anlamına gelmez.** Amaç, önemli bilgiyi etkili ve okunabilir biçimde düzenlemektir.

**Güvenilirlik ile özgünlük çelişmez.** Güvenilir kaynaklardan alınan bilgi kendi düzeni ve yorumuyla özgün biçimde sunulabilir.

**Görsel seçerken fikrî mülkiyet haklarına dikkat edilir.**

**Bilgi görseli plansız hazırlanmaz.** Bilgi ve görseller organize edilir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce bilgi görselinin temel amacını hatırla: bilgiyi görselle anlaşılır hâle getirmek.
2. Metin, grafik, resim, akış şeması ve çizelgenin bilgiyle ilişkisini kontrol et.
3. Bilgilerin etkili biçimde düzenlenip düzenlenmediğine bak.
4. İçeriğin doğru ve tam olmasına dikkat et.
5. Bilgi kaynaklarının güvenilirliğini kontrol et.
6. Görsellerin süs değil, bilgiyi destekleyen unsur olup olmadığını değerlendir.
7. Fikrî mülkiyet haklarının gözetildiğini unutma.
8. Hedef kitle ve kullanılacak araç-gereçlerin planlamada yer aldığını hatırla.
9. Yazım-noktalama, söz varlığı ve üslubu da değerlendirmeye kat.
10. Ürünün dönütlerle geliştirilip son şeklinin verilebileceğini bil.

Konu Özeti

Bilgi görseli, ilgi çekmek, algıyı ve anlamayı artırmak için düzenlenmiş görsel iletişim aracıdır. Bilgi görseli metni, bilginin görselle sunulmasıdır. Metinler, grafikler, resimler, akış şemaları ve çizelgeler bilgi görselinin parçaları olabilir.

Bilgi görselinin temel amaçları bilginin kısa zamanda anlaşılmasını sağlamak ve okunurluğu artırmaktır. Bunun için bilgiler etkili biçimde düzenlenir, güvenilir kaynaklardan bilgi toplanır, uygun görseller seçilir ve bilgi-görsel ilişkisi planlanır.

Bilgi görseli; organizasyon, içerik, bilgi toplama, söz varlığı, görsel kullanımı, yazım ve noktalama, özgünlük-güvenilirlik ve üslup ölçütleriyle değerlendirilebilir. Görsel seçiminde fikrî mülkiyet haklarına dikkat edilir; ürün öğretmen, akran ve öz değerlendirme yoluyla geliştirilebilir.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Bilgi görselini tanımlayabilmelisin.
• Bilgi görselinin neden kullanıldığını açıklayabilmelisin.
• Metin, grafik, resim, akış şeması ve çizelgenin işlevini ayırt edebilmelisin.
• Bilgi ile görsel arasında ilişki kurabilmelisin.
• Bilgileri etkili biçimde organize edebilmelisin.
• Güvenilir kaynaklardan bilgi toplamanın önemini açıklayabilmelisin.
• Görsel seçiminde fikrî mülkiyet haklarını gözetebilmelisin.
• Hedef kitleyi ve araç-gereçleri planlayabilmelisin.
• Bilgi görseli değerlendirme ölçütlerini tanıyabilmelisin.
• Dönütlerden yararlanarak ürünü geliştirme sürecini açıklayabilmelisin.