Konu Anlatımı / Ders Notu
MEB AGS Türkiye Coğrafyası: Türkiye Fiziki Coğrafyası Ders Notu
Türkiye fiziki coğrafyası ders notu: konum hesapları, kıyı dağları, iklim, akarsu-delta-göl ve karstik şekil eşleştirmeleri.
Türkiye Fiziki Coğrafyası – Ders Notu
Kısa Özet
Türkiye **36°–42° Kuzey** ve **26°–45° Doğu** arasındadır. Meridyen farkından **yerel saat**, paralel farkından **yaklaşık kuzey–güney uzaklığı** hesaplanır. Dağların uzanışı, yükselti, denizellik ve tektonik yapı; iklim, akarsu ve yer şekilleri çeşitliliğinin ana etmenlerindendir.
Konum ve İki Temel İşlem
| Konu | Kural | Örnek | | --- | --- | --- | | Boylam / yerel saat | **1° = 4 dakika** | 45°−26°=19° → 76 dk | | Enlem / mesafe | **1° ≈ 111 km** | 42°−36°=6° → 666 km | | Doğu–batı | Doğu yerel saatte ileridedir | 35° D, 30° D'den 20 dk ileride | | Bakı | Türkiye'de genellikle güney yamaçlar | Daha fazla güneşlenme |
Dağların Kıyıya Uzanışı
- **Karadeniz:** Kuzey Anadolu Dağları kıyıya paralel.
- **Akdeniz:** Toroslar kıyıya paralel.
- **Ege:** Dağlar genelde kıyıya dik; deniz etkisi vadiler boyunca içeri ulaşabilir.
- **Bozdağlar/Aydın Dağları:** Horst.
- **Gediz/Büyük Menderes:** Graben.
İklim ve Yağış Tablosu
| İklim | Yağış rejimi | Bitki örtüsü | | --- | --- | --- | | Karadeniz | Her mevsim yağış görülebilir | Orman | | Akdeniz | Yaz kurak, kış yağışlı | Kızılçam, maki | | İç Anadolu karasal | Daha kurak, yıllık sıcaklık farkı belirgin | Bozkır | | Doğu Anadolu yüksek alanlar | Kış soğuk, uzun; yükselti etkisi belirgin | Yüksek çayırlar |
**Orografik yağış:** Denizden gelen nemli hava yükselir, soğur, yoğunlaşır. **Yağış gölgesi:** Nemini bırakan hava dağın diğer yamacında daha kuru olabilir.
Akarsu–Delta–Deniz Eşleştirmesi
- **Kızılırmak → Bafra → Karadeniz**.
- **Yeşilırmak → Çarşamba → Karadeniz**.
- **Seyhan/Ceyhan → Çukurova → Akdeniz**.
- **Göksu → Silifke → Akdeniz**.
- **Gediz → Menemen → Ege**.
Türkiye sınırları içinde başlayıp Türkiye kıyılarından denize ulaşan en uzun akarsu **Kızılırmak**tır.
Göl ve Yer Şekilleri
- **Van:** En büyük doğal göl; kapalı havza, tuzlu-sodalı, tektonik+volkanik set oluşum.
- **Tuz:** Kapalı havza, tuzluluk ve buharlaşma.
- **Bafa:** Alüvyal set; **Sera:** heyelan set; **Terkos:** kıyı set.
- **Lapya, dolin, polye:** Karstik çözünme/aşınım.
- **Pamukkale travertenleri:** Kalsiyum karbonat birikimi.
- **Peri bacaları:** Volkanik tüfün farklı hızlarda aşınması.
- **Deprem:** Diri faylar; **heyelan:** eğim, su ve zemin koşulları.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MEB-AGS Türkiye Coğrafyası Türkiye Fiziki Coğrafyası - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MEB-AGS Türkiye Coğrafyası Türkiye Fiziki Coğrafyası - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MEB-AGS Türkiye Coğrafyası Türkiye Fiziki Coğrafyası - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MEB-AGS Türkiye Coğrafyası Türkiye Fiziki Coğrafyası - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.