Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Fizik Elektrik Akımı ve Devreler Ders Notu
MSÜ Fizik: elektrik akımı ve devreler için ders notu.
MSÜ Fizik: Elektrik Akımı ve Devreler — Ders Notu
Kısa Özet
Elektrik akımı I, iletkenin kesitinden geçen net yük miktarının zamana oranıdır: I = Q/t. Akım amper (A), yük coulomb (C), gerilim volt (V), direnç ohm (Ω) birimiyle ölçülür. Ohmik dirençte V = IR; sabit özdirençli telde R = ρL/A olur.
Akımın ve gerilimin hesabı
- I = Q/t; Q = I·t; t = Q/I.
- n elektronun taşıdığı yükün büyüklüğü Q = n·e, e = 1,6×10⁻¹⁹ C.
- V = IR ve R = V/I yalnız ohmik iletkenlerde, sıcaklık sabitken doğrudan uygulanır.
- 1 A = 1 C/s; 1 V = 1 J/C; 1 Ω = 1 V/A.
- Dış devrede geleneksel akım artıdan eksiye; elektron sürüklenmesi eksiden artıya doğrudur.
Tel direncini değiştirenler
Direnç R = ρL/A olarak hesaplanır. Malzeme ve sıcaklık sabit ise telin uzunluğu iki katına çıkarsa direnç 2 kat olur. Kesit alanı 2 katına çıkarsa direnç yarıya iner. Silindirik telde yarıçap iki katına çıkınca kesit 4 kat olur. Aynı tel eşit iki parçaya kesildiğinde her parçanın direnci ilk direncin yarısıdır.
Eşdeğer direnç
Seri devrede R eş = R1 + R2 + ... . Akım her elemanda aynıdır. V toplam = V1 + V2 + ... olur. Paralel devrede 1/R eş = 1/R1 + 1/R2 + ... ; iki kol için R eş = R1R2/(R1+R2). Paralel kolların gerilimleri eşittir; toplam akım kol akımlarının toplamıdır. n adet özdeş R direnç seride nR, paralelde R/n verir.
Ölçü aletleri ve devre elemanları
İdeal ampermetre: seri bağlantı, sıfır iç direnç. İdeal voltmetre: paralel bağlantı, sonsuz iç direnç. Anahtar açık devreyi keser. Üretecin iki ucunu sıfır dirençli telle doğrudan bağlamak kısa devredir. Seri bağlı ideal pillerin yönleri aynıysa gerilimler toplanır, zıtsa fark alınır.
Elektriksel güç ve enerji
P = VI, P = I²R, P = V²/R. Enerji E = Pt = I²Rt. Süre saniye ise enerji joule, güç watt olur. Tüketim hesabında güç kW, süre saat alınırsa kWh bulunur. 1 kWh = 3,6×10⁶ J’dür. Parlaklık karşılaştırmasında özdeş lambaların güçleri kıyaslanır. Akım aynıysa P = I²R; gerilim aynıysa P = V²/R tercih edilir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
Önce hangi iki noktanın aynı düğüm olduğunu belirle. Tüm dirençleri bir defada toplama. Paralel ve seri eşdeğerlerini sırayla bul, Ohm yasasıyla ana akımı hesapla, sonra istenen kolu geri aç. Güç hesaplarında bağlantının gerilim mi akım mı eşitliği sağladığını kullan.
Sık Karıştırılan Noktalar
- A akımdır; C yük miktarıdır.
- W güç, Wh ve kWh enerji birimidir.
- Seri bağlantıda akım, paralelde gerilim ortaktır.
- Paralel eşdeğer en küçük kol direncinden daha küçüktür.
- Voltmetre paralel, ampermetre seri bağlanır.
- Çap iki katına çıkarsa kesit alanı dört katına çıkar.
- Anahtarın açılması kararlı basit seri devrede akımı keser.
- Gerilim ve akım oranı sorularında güç formülü koşula göre seçilir.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Fizik Elektrik Akımı ve Devreler - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Fizik Elektrik Akımı ve Devreler - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Fizik Elektrik Akımı ve Devreler - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Fizik Elektrik Akımı ve Devreler - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.