Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Fizik İş, Güç, Enerji ve Enerjinin Korunumu Ders Notu
MSÜ Fizik: iş, güç, enerji ve enerjinin korunumu için ders notu.
MSÜ Fizik: İş, Güç ve Enerji — Ders Notu
Kısa Özet
İş, bir kuvvetin yer değiştirme doğrultusundaki bileşeni sayesinde gerçekleşen enerji aktarımıdır. Güç, birim zamanda yapılan iştir. Kinetik enerji hareketten, potansiyel enerji ise sistemin konum veya şekil değişiminden kaynaklanır. Mekanik enerji yalnız uygun koşullarda korunur; toplam enerji her zaman korunur.
En gerekli bağıntılar
| Büyüklük | Bağıntı | Birim | |---|---|---| | Sabit kuvvetin işi | W = F·Δx·cosθ | J | | Net iş | Wnet = ΔEk | J | | Kinetik enerji | Ek = mv²/2 | J | | Yer çekimi potansiyeli | Ep = mgh | J | | Yay enerjisi | Epyay = kx²/2 | J | | Ortalama güç | P = W/Δt | W | | Paralel kuvvet ve hızda anlık güç | P = Fv | W | | Verim | η = Eyararlı/Egiren | birimsiz |
İşin işaretini bir bakışta belirle
- Hareket yönüyle aynı yönde kuvvet: pozitif iş.
- Hareket yönüne dik kuvvet: sıfır iş.
- Hareket yönüne zıt kuvvet: negatif iş.
- Kuvvetin yatayla açısı verilmişse hareket doğrultusundaki bileşen Fcosθ’dir.
- Birden fazla kuvvet varsa net işi işaretli olarak topla.
Kinetik enerji için oranlar
Ek ∝ m·v². Kütle 2 kat olursa enerji 2 kat; sürat 2 kat olursa enerji 4 kat; kütle yarıya, sürat iki katına çıkarsa enerji 2 kat olur. İki farklı durum karşılaştırılıyorsa Ek,2/Ek,1 = (m2/m1)·(v2/v1)² oranı güvenlidir.
Potansiyel enerji ve referans
Yere yakın bölgede Ep = mgh. h, düşey yüksekliktir. Cismin izlediği yol eğik olsa bile yükselme miktarını kullan. Yer çekiminin yaptığı iş Wg = −ΔEp olur. Yukarı çıkışta ΔEp pozitif, aşağı inişte negatiftir. Potansiyel enerji sıfırı değişirse mutlak değerler değişebilir, enerji farkları değişmez.
Yay için Ep,yay = kx²/2: x metre, k N/m olmalı. Yay sıkışma miktarı iki katına çıkarsa enerji dört kat olur. Yay sabiti de iki katına çıkarsa aynı x değerinde enerji iki kat olur.
Enerji korunumu ve sürtünme
Sürtünmesiz sistemde Ek,ilk + Ep,ilk = Ek,son + Ep,son. Başlangıçta durgun bırakılan ve h kadar düşen cisim için v = √(2gh), yukarı atılan cisim için hmax = v0²/(2g) bulunur. Hareket boyunca enerji türleri değişebilir ama mekanik enerji toplamı değişmez.
Sürtünme etkisinde ΔEmek = Wkorunumsuz yazılır. Kayma sürtünmesinin işi negatif olduğundan mekanik enerji azalır, çevrenin iç enerjisi artar. “Enerji kaybı” denildiğinde aslında mekanik enerjiden ısıya geçiş anlatılır; toplam enerji kaybolmaz.
Güç ve verim
P = W/t bağıntısında W iş joule, t süre saniyedir. Birim watt (J/s) çıkar. Aynı işin daha kısa sürede yapılması daha büyük ortalama güç demektir. Kuvvet hızla aynı doğrultudaysa anlık güç Fv’dir; kuvvetin dik bileşeni anlık güce katkı yapmaz.
η = yararlı enerji/giren enerji. Sonucu yüzde vermek için 100 ile çarp. İki aşamalı düzenekte ηtoplam = η1·η2; örneğin %80 ve %50 verim, toplamda %40 verim demektir.
Grafik ve sınav denetimi
F–x grafiğinde toplam iş, işaretli alanların toplamıdır: eksen üstü artı, eksen altı eksi. Dikdörtgen için taban·yükseklik, üçgen için taban·yükseklik/2 hesabı yapılır. Kuvvetin zaman grafiğinin alanı ise doğrudan iş değildir; iş grafiğiyle karıştırılmamalıdır.
Son kontrol listesi: (1) açı doğru mu, (2) yükselme düşey mi, (3) süratin karesi alındı mı, (4) santimetre metreye çevrildi mi, (5) sürtünme işi negatif mi, (6) güçte süre saniye mi?
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Fizik İş, Güç, Enerji ve Enerjinin Korunumu - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Fizik İş, Güç, Enerji ve Enerjinin Korunumu - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Fizik İş, Güç, Enerji ve Enerjinin Korunumu - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Fizik İş, Güç, Enerji ve Enerjinin Korunumu - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.