Konu Anlatımı / Ders Notu
Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası Ders Notu
ÖABT Sosyal Bilgiler Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası Ders Notu.
Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası – Ders Notu
Temel Coğrafi Konum ve Harita
- Türkiye 36°–42° kuzey enlemleri, 26°–45° doğu boylamları arasında yer alır.
- Mutlak konum koordinat; göreceli konum komşulara ve ulaşım ağlarına göre yer bilgisidir.
- Bir meridyen derecesi yerel saatte yaklaşık 4 dakika fark oluşturur; doğu ileri saattedir.
- 1/100.000 haritada 1 cm = 1 km. Paydası küçük ölçek daha büyüktür, ayrıntı artar.
- İzohipsler yaklaştıkça eğim artar; eş yükselti eğrileri aynı yükseklikteki noktaları birleştirir.
- CBS konumsal veri analizi; uzaktan algılama yer yüzeyini sensörle gözleme; GNSS konum belirleme sistemidir.
Dünya'nın Hareketleri ve Doğal Sistemler
- Günlük dönüş: gece-gündüz ve yerel saat farkları; dolanma + eksen eğikliği: mevsimler.
- İç kuvvetler: tektonizma, faylanma, volkanizma; dış kuvvetler: akarsu, rüzgâr, buzul, dalga ve karst.
- Karst: kireç taşı ve benzeri çözünebilen kayaçlarda dolin, mağara, obruk.
- Delta: akarsuyun taşıdığı malzemeyi uygun kıyıda biriktirmesi; horst-graben: faylanma/gerilme rejimi.
Türkiye'nin Doğal Ortamı
- Karadeniz ve Akdeniz'de dağlar birçok kesimde kıyıya paralel; Ege'de uzanış kıyıya daha çok diktir.
- Akdeniz iklimi: yaz sıcak-kurak, kış ılık-yağışlı. Karadeniz: her mevsim yağış. Karasal: daha belirgin sıcaklık farkı.
- Yamaç yağışı nemli havanın dağ yamacında yükselmesi; konveksiyonel yağış ısınmaya bağlı yükselme; cephe yağışı hava kütlesi karşılaşmasıdır.
- Kızılırmak ülke içinde doğup denize ulaşan en uzun akarsu; Fırat ve Dicle sınır aşan akarsulardır.
- Van Gölü en büyük göl, sodalı-tuzlu; Tuz Gölü kapalı havza gölüdür.
- Yükseklik, bakı, karasallık, rüzgâr ve deniz etkisi mikroklima farklılıkları yaratabilir.
Beşerî ve Ekonomik Coğrafya
- Nüfus yoğunluğu = nüfus / yüzölçümü. Toplam nüfusla karıştırılmaz.
- Nüfus piramidi yaş-cinsiyet yapısını, göç ise nüfusun yer değiştirmesini ifade eder.
- Çay: Doğu Karadeniz; fındık: Karadeniz; zeytin: Ege-Akdeniz; pamuk: sulanabilen sıcak yetişme alanları.
- Ege'de jeotermal enerji; Marmara'da sanayi yoğunluğu ulaşım, pazar, iş gücü ve tarihsel birikimle ilişkilidir.
- Coğrafi bölgeler idari il sınırlarıyla aynı kavram değildir.
Çevre ve Risk
- Tehlike olayın fiziksel olasılığı/şiddeti; risk maruziyet ve kırılganlıkla birlikte oluşabilecek kayıplarla ilgilidir.
- Heyelan: eğim, zemin, su; sel: yağış, yüzey geçirgenliği, drenaj, dere yatağı; kuraklık: uzun süreli su açığı.
- İklim tek bir günlük gözlemle tanımlanmaz; uzun dönem verisi gerektirir.
Kısa Özet
Ölçek, koordinat, izohips ve grafik yorumları coğrafyanın temel sınav becerileridir. Türkiye'nin iklim, yer şekli ve su çeşitliliği ekonomik faaliyet ve nüfus dağılışını etkiler. Doğal tehlike ile toplumsal risk aynı şey değildir. Her dağılış açıklamasında coğrafi ölçüt, dönem ve çoklu nedenleri birlikte değerlendirin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
Kolay
Testi ÇözÖABT Sosyal Bilgiler Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
Orta
Testi ÇözÖABT Sosyal Bilgiler Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
Zor
Testi ÇözÖABT Sosyal Bilgiler Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
Karma
Testi ÇözÖABT Sosyal Bilgiler Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
PDF İndirme
PDF İNDİR · PremiumBu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.