Konu Anlatımı / Ders Notu
I. Dünya Savaşı Sonrası Barış Antlaşmaları ve Yeni Dünya Düzeni Ders Notu
Versay, Saint-Germain, Neuilly, Trianon, Sevr, Lozan ve 1919–1923 dünya düzeni ders notları.
I. Dünya Savaşı Sonrası Barış Antlaşmaları ve Yeni Dünya Düzeni — Ders Notu
Paris Barış Konferansı
**18 Ocak 1919 Paris Barış Konferansı**, yenilen devletlerle yapılacak barış ve yeni sınır düzeni içindi. **Dört Büyük:** ABD **Woodrow Wilson**, Britanya **David Lloyd George**, Fransa **Georges Clemenceau**, İtalya **Vittorio Orlando**. Wilson kendi kaderini tayin, açık diplomasi ve Milletler Cemiyeti’ni savundu; uygulamada galiplerin jeopolitik çıkarları belirleyici kaldı. Fransa Alman gücünü sınırlandırma ve güvenlik, Britanya denge ve imparatorluk, İtalya toprak vaatleriyle ilgilendi.
Antlaşmalar ve Tarihler
**Almanya – Versailles 28 Haziran 1919**; **Avusturya – Saint-Germain 10 Eylül 1919**; **Bulgaristan – Neuilly 27 Kasım 1919**; **Macaristan – Trianon 4 Haziran 1920**; **Osmanlı – Sevr 10 Ağustos 1920**. **Türkiye – Lozan 24 Temmuz 1923**; Sevr’in yerine Türkiye’nin barışını uluslararası düzeyde belirledi. Bu sıra doğru soru çözmenin temelidir. **1918 Mondros/Rethondes ateşkes**, barış belgesi değildir.
Versailles’ın Almanya Hükümleri
**Alsas-Loren Fransa’ya geri döndü**. **Ren bölgesinde askersizleştirme ve belirli yerlerde Müttefik işgali**; **Saar Havzasında geçici Milletler Cemiyeti idaresi ve kömür düzeni**; **Polonya Koridoru** Baltık erişimi; **Danzig/Gdańsk Serbest Şehir**. Alman askerî gücü kısıtlandı, sömürgeleri alındı. **231. madde**, Almanya ve müttefiklerinin doğan savaş zararları bakımından sorumluluk hükmüdür. **Reparasyon nihai toplamı** sonradan belirlendi; 1919 metnindeki ilkelerle daha sonraki tutar kararları farklı aşamalardır.
Orta ve Doğu Avrupa
Avusturya-Macaristan dağıldı. **Saint-Germain Avusturya** ve **Trianon Macaristan** için ayrı barışlardır. Avusturya’nın Almanya’yla birleşmesi kısıtlandı. **Çekoslovakya 1918** ve **Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı 1918** kuruldu; bu ikinci devletin **Yugoslavya adı 1929** tarihlidir. **Polonya** bağımsız devlet olarak geri döndü. Yeni sınırlar farklı etnik topluluklar içerdiği için azınlık sorunları devam etti. **Neuilly 1919 Bulgaristan** toprak ve askerî kayıplar getirdi; Batı Trakya bağlantısı etkilendi.
Milletler Cemiyeti
**Wilson On Dört Nokta Ocak 1918**, örgüt düşüncesi. **Misak 28 Nisan 1919 Paris kabul**, **10 Ocak 1920 yürürlük**. Merkez **Cenevre**. Barışı koruma, uyuşmazlığı diplomasiyle çözme ve kolektif güvenlik amaçlandı. **ABD Senatosu Versailles’ı onaylamadığından ABD örgüte katılmadı**. Bağımsız askerî güç olmaması, büyük güç rekabeti ve yaptırım zorluğu etkinliği azalttı. 1945 Birleşmiş Milletler Cemiyet’ten farklı örgüttür.
Manda Yönetimleri ve Orta Doğu
**Milletler Cemiyeti Misakı 22. madde** manda sisteminin temelidir. **1920 San Remo** eski Osmanlı Arap topraklarının manda idarelerine dağıtımında belirleyici oldu. **Fransa → Suriye, Lübnan; Britanya → Irak, Filistin**. Eski Osmanlı Arap bölgeleri A sınıfı manda uygulamasıyla ilişkilidir; bağımsızlıklarının ilke olarak tanınması hemen tam egemenlik anlamına gelmedi. **1916 Sykes–Picot** savaş içi gizli paylaşım tasarısı, **1920 sonrası manda** ayrı bir idarî-hukukî düzendir.
Anadolu, Sevr ve Lozan
**15 Mayıs 1919 İzmir’in Yunan kuvvetlerince işgali**, Paris Konferansı kararının ve Britanya desteğinin sonucudur; Sevr’den öncedir. **10 Ağustos 1920 Sevr**, İstanbul Hükümeti temsilcilerince imzalandı; Osmanlı parlamentosunun onayı bulunmadı, **TBMM reddetti, uygulanmadı**. **24 Temmuz 1923 Lozan** Millî Mücadele sonrası Türkiye adına imzalandı; bağımsızlık, sınırlar ve kapitülasyonların kaldırılması konularında temel antlaşmadır. **Musul Lozan’da kesin çözümlenmedi**; sonraki görüşmelere kaldı.
Kısa Özet — Konu Sonu
**Paris 1919 ve Dört Büyükler. Almanya Versay 1919, Avusturya Sen Jermen 1919, Bulgaristan Nöyyi 1919, Macaristan Trianon 1920, Osmanlı Sevr 1920, Türkiye Lozan 1923. Alsas Fransa, Saar Cemiyet, Ren askerî kısıtlama, Danzig Serbest Şehir. Cemiyet Misakı 1919 kabul/1920 yürürlük/Cenevre/ABD üye değil. Mandalar: Fransa Suriye-Lübnan, Britanya Irak-Filistin. İzmir 1919, Sevr 1920, Lozan 1923.** Tarih, devlet ve sonuç eşleştirmesini ayrı kontrol et.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ÖABT Tarih I. Dünya Savaşı Sonrası Barış Antlaşmaları ve Yeni Dünya Düzeni - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ÖABT Tarih I. Dünya Savaşı Sonrası Barış Antlaşmaları ve Yeni Dünya Düzeni - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ÖABT Tarih I. Dünya Savaşı Sonrası Barış Antlaşmaları ve Yeni Dünya Düzeni - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ÖABT Tarih I. Dünya Savaşı Sonrası Barış Antlaşmaları ve Yeni Dünya Düzeni - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.