Konu Anlatımı / Ders Notu
Cümle Bilgisi ve Cümlenin Ögeleri Ders Notu
ÖABT Türkçe cümle bilgisi ve cümlenin ögeleri ders notu.
Temel Ögeler
- Yüklem: Yargı. Önce bulunur.
- Özne: Kim/ne? Gerçek, gizli, sözde olabilir; edilgen çatıyı kontrol et.
- Nesne: Geçişli fiilin etkilediği söz. Belirtili “neyi/kimi”, belirtisiz “ne” sorularına yanıt verebilir.
- Yer tamlayıcısı: Nereye, nerede, nereden; kime, kimde, kimden soruları.
- Zarf tümleci: Ne zaman, nasıl, niçin, neden, ne kadar, hangi koşulla?
- Cümle dışı unsur: Seslenme, ünlem, kimi yanıt sözcükleri.
Örnek Öge Ayrımı
“Ayşe dün sınıfta kitabı sessizce okudu.”
- Yüklem: okudu.
- Özne: Ayşe.
- Zarf tümleçleri: dün, sessizce.
- Yer tamlayıcısı: sınıfta.
- Belirtili nesne: kitabı.
“Kütüphanenin kapısı sabah açıldı.”
- Yüklem: açıldı.
- Sözde özne: kütüphanenin kapısı.
- Zarf tümleci: sabah.
Cümle Türleri
- Yüklem türü: “Geldi” fiil; “Güzeldir” isim cümlesi.
- Yüklemin yeri: sonda → kurallı; başka yerde → devrik; söylenmemiş → eksiltili.
- Anlam: olumlu, olumsuz, soru, ünlem; biçimsel ve anlamsal olumsuzluk farklılaşabilir.
- Yapı: basit, birleşik, sıralı, bağlı. Fiilimsi yan yargı kurabilir.
Çok Yargılı Örnekler
“Eve dönünce yemek hazırladı.” → zarf-fiil yan cümlecikli birleşik. “Yağmur durursa çıkarız.” → şartlı birleşik. “Geldi, konuştu.” → sıralı. “Geldi ve konuştu.” → bağlı.
Sık Karıştırılanlar
- “Kapı açıldı” sözde özne / “Ali kapıyı açtı” nesne.
- “Neyi” sorusu belirtili nesneye yönelir; “ne” sorusunda özne/nesne anlamı kontrol edilir.
- Cümle içindeki fiilimsi, çekimli ikinci yüklemle aynı şey değildir.
- “İçin” grupları kaynaklara göre zarf/edat tümleci adıyla çözümlenebilir.
- “Eski binanın kapısı” gibi tamlamalar tek öge olabilir.
Kısa Özet
Yüklemden başlayın; özneyi ve varsa nesneyi bulun; yer/zarf tümleçlerini belirleyin. Tamlamaları bölmeyin. Cümlenin türünü sorulan eksen üzerinden saptayın. Edilgen çatı ve fiilimsi yan yargılarını ayrıca kontrol edin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ÖABT Türkçe Cümle Bilgisi ve Cümlenin Ögeleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ÖABT Türkçe Cümle Bilgisi ve Cümlenin Ögeleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ÖABT Türkçe Cümle Bilgisi ve Cümlenin Ögeleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ÖABT Türkçe Cümle Bilgisi ve Cümlenin Ögeleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.