Konu Anlatımı / Ders Notu
Sözcük Türleri ve Sözcükte Yapı Ders Notu
ÖABT Türkçe sözcük türleri ve sözcükte yapı ders notu.
Temel Sözcük Türleri
- Ad: Varlık, kavram, olay adları. Özel/tür, somut/soyut, tekil/çoğul/topluluk ayrımı yapılır.
- Sıfat: Bir adın niteliğini veya niceliğini belirtir. Niteleme; işaret, sayı, belgisiz, soru sıfatları.
- Zamir: Adın yerini tutar. Kişi, işaret, belgisiz, soru, dönüşlülük zamirleri.
- Zarf: Eylem, fiilimsi, sıfat veya başka bir zarfı zaman, durum, yer-yön, miktar ve soru yönünden belirtir.
- Edat: İlişki kurar (gibi, kadar, için, göre).
- Bağlaç: Sözcük veya cümleleri bağlar (ve, ama, çünkü, de, ki).
- Ünlem: Seslenme ve duygusal tepki bildirir (ey, ah, hey).
- Fiil: Kip ve kişiyle çekimlenerek eylem/durum/oluş bildirir.
Karşılaştırmalı Örnekler
“Bu kitap” → bu işaret sıfatı. “Bu yeni.” → bu işaret zamiri. “Çok öğrenci” → çok belgisiz sıfat. “Çok sevindi.” → çok miktar zarfı. “İyi insan” → iyi niteleme sıfatı. “İyi konuştu.” → iyi durum zarfı. “Sen de gel.” → de bağlaç. “Okulda kal.” → -da bulunma eki. “Gelen öğrenci” → gelen sıfat-fiil. “Gelince aradı.” → gelince zarf-fiil.
Yapı Bilgisi
- Kök: Bir sözcüğün en küçük anlamlı tabanı.
- Gövde: Yapım eki almış kök veya yeniden yapım eki almış biçim.
- Yapım eki: Yeni sözcük/gövde oluşturur. Ad→ad, ad→fiil, fiil→ad, fiil→fiil.
- Çekim eki: Durum, çokluk, iyelik, kip, kişi gibi ilişkileri kurar.
- Basit: Yapım eki almaz, çekim eki alabilir (defterlerimiz).
- Türemiş: Yapım eki taşır (gözlükçü, güzellik).
- Birleşik: Birden çok sözün kalıplaşmasıyla oluşur (başkent, gecekondu).
Ek Çözümleme
“Kitapçılarımızdan” → kitap + çı (ad→ad yapım) + lar (çoğul) + ımız (iyelik) + dan (ayrılma). “Temizledik” → temiz + le (ad→fiil yapım) + di (geçmiş zaman) + k (birinci çoğul kişi). “Güzelliklerin” → güzel + lik (ad→ad yapım) + ler (çokluk) + in (tamlayan veya ikinci kişi iyelik: bağlama göre).
Fiilimsiler
İsim-fiil: -ma/-me, -ış/-iş, -mak/-mek. Sıfat-fiil: -an/-en, -dik/-dık, -acak/-ecek vb. Zarf-fiil: -ınca/-ince, -arak/-erek, -ıp/-ip vb. Bir biçimin fiilimsi olup olmadığı görevinden kontrol edilir.
Kısa Özet
Tür = cümledeki görev; yapı = kök ve ekler. Sıfat adı niteler/belirtir; zamir adın yerini tutar. Zarf eylemi veya niteleyiciyi etkiler. Yapım eki türetir, çekim eki ilişki kurar. Kalıcı ad ve fiilimsi görevini bağlamdan ayır.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ÖABT Türkçe Sözcük Türleri ve Sözcükte Yapı - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ÖABT Türkçe Sözcük Türleri ve Sözcükte Yapı - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ÖABT Türkçe Sözcük Türleri ve Sözcükte Yapı - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ÖABT Türkçe Sözcük Türleri ve Sözcükte Yapı - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.