Konu Anlatımı / Ders Notu
Fiiller, Zamanlar ve Dil Bilgisi — Ders Notu
Arapça fiil çekimleri, şart ve olumsuzluk edatları, isim cümlesi, çatı ve sorularda sık karıştırılanlar.
Kısa Çalışma Yöntemi
YÖKDİL Arapça Sosyal Bilimler sorularında zaman belirteci, özne uyumu ve fiilden önceki edat birlikte değerlendirilir. Yalnız fiil anlamını bilmek, doğru harekeyi seçmeye yetmez. Soruda ilk bakacağın unsur «لم، لن، أن، كي، إنْ» gibi edatlardır.
Zamanlar ve temel çekimler
- الماضي (mâzî): Geçmişte tamamlanan eylem. «نشرَ الباحثُ التقريرَ أمس».
- المضارع (muzâri): Şimdiki veya geniş zaman. «يراجعُ الخبيرُ المصادرَ كلَّ أسبوع».
- المستقبل (gelecek): «سـ» veya «سوف» + muzâri. «ستعقدُ الجامعةُ مؤتمرًا غدًا».
- الأمر (emir): «اكتبْ»، «اقرأْ»; emir biçimi araştırma raporlarında doğrudan talimatlarda görülebilir.
- كان + muzâri: Geçmişte devam eden eylem. «كان المسؤولون يجمعون البيانات».
- ما زال + muzâri: Hâlen süren eylem. «ما زال الخبراءُ يرصدونَ التغيرات».
- قد + mâzî: Bağlamına göre tamamlanmış eylemi belirginleştirir. «قد أعلنت الوزارة».
Şahıs ve sayı tablosu
| Zamir/özne | Örnek | Türkçesi | |---|---|---| | أنا | أدرسُ | Ben çalışıyorum | | نحن | ندرسُ | Biz çalışıyoruz | | هو | يدرسُ | O (erkek) çalışıyor | | هي | تدرسُ | O (kadın) çalışıyor | | هم | يدرسونَ | Onlar (erkek) çalışıyor | | هنَّ | يدرسنَ | Onlar (kadın) çalışıyor | | هما (iki erkek) | يدرسانِ | İkisi çalışıyor | | هما (iki kadın) | تدرسانِ | İkisi çalışıyor |
Özne önde geldiğinde müzekker çoğul «الطلابُ يكتبون» kullanılır. Fiil özneye önden gelirse «كتبَ الطلابُ» gibi tekil fiil yaygındır. Akılsız çoğul «المدنُ تنمو», «المقابلاتُ تُراجع» gibi müennes tekil uyum gösterebilir.
İrab: ref, nasb ve cezm
- Ref hâli: «يكتبُ»، «يكتبونَ».
- Nasb hâli: «أن يكتبَ»، «لن يكتبَ»، «كي يكتبَ»، «أن يكتبوا».
- Cezm hâli: «لم يكتبْ»، «لا تكتبْ»، «إنْ يكتبْ»، «لم يكتبوا».
- Beş fiillerde «ن» düşer: «يكتبونَ» → «لم يكتبوا» veya «لن يكتبوا».
- İlletli fiilde cezm: «تُجري» → «تُجرِ».
**لم** geçmiş olumsuzluk + cezm. **لن** gelecek olumsuzluk + nasb. **لمّا** henüz olmama + cezm. **لا الناهية** yasaklama + cezm.
Şart ve karşı-olgusal yapılar
- «إنْ تتوافرْ المواردُ، تتحسنْ الفرصُ»: Kaynaklar sağlanırsa fırsatlar iyileşir.
- «مهما تتغيرْ الظروفُ»: Koşullar nasıl değişirse değişsin.
- «إذا زاد حجم العينة»: Örneklem büyürse.
- «لولا التعاونُ، لما اكتملتْ الدراسةُ»: İş birliği olmasaydı çalışma tamamlanmazdı.
- «لو كانت الأدواتُ صالحةً، لما اضطرت الباحثةُ»: Araçlar uygun olsaydı araştırmacı mecbur kalmazdı.
Şart cümlesinde önce edatın gerektirdiği fiil biçimini, sonra sonuç cümlesiyle zaman uyumunu incele.
Nâkıs fiiller ve isim cümlesi
«كان الهدفُ واضحًا»: «كان»ın ismi merfû, haberi mansuptur. «أصبح الوضعُ أفضلَ»: Durum daha iyi hâle geldi. «إنّ الباحثينَ المشاركينَ ...»: «إنّ» ismini mansup yapar; sıfat da onu izler.
Edilgen, mastar, türemiş isimler
- نَشَرَ الباحثُ: Araştırmacı yayımladı (etken).
- نُشرت النتائجُ: Sonuçlar yayımlandı (edilgen).
- تُراجَع النتائجُ: Sonuçlar inceleniyor (edilgen muzâri).
- أن تُراجَعَ النتائجُ: Sonuçların incelenmesi (edilgen muzâri mansup).
- إجراء الاستبيان: Anketin yapılması (mastar).
- الباحثون المشاركونَ: Katılan araştırmacılar (ism-i fâil).
- البيانات المُحلَّلةِ: Analiz edilmiş veriler (ism-i mefûl).
Sık hata tablosu
- Gelecek «سـ» ile geçmiş «كان»ı karıştırmak.
- «لم» sonrasında fiili mansup sanmak.
- «لن» sonrasında fiili meczum sanmak.
- «لا»nın yasaklama mı haber olumsuzluğu mu olduğunu atlamak.
- Önde duran çoğul özne için tekil çekimi otomatik kullanmak.
- Fiilden sonra gelen çoğul öznede zorunlu olarak çoğul fiil aramak.
- Akılsız çoğula dişil tekil uyum verilmesini unutmak.
- İkil «ـان» sonunu çoğul «ـون» ile karıştırmak.
- «أن»dan sonra beş fiillerde nûnu bırakmak.
- Edilgende işi yapan ile yapılan nesneyi karıştırmak.
- «كان» haberini merfû bırakmak.
- İsm-i fâil ile ism-i mefûlü aynı anlamda kullanmak.
Kısa Özet
Arapça sosyal bilim dilinde mâzî (geçmiş), muzâri (şimdi/geniş), سـ/سوف (gelecek), لم/لن (olumsuzluk), أن/كي (nasb), şart edatları (cezm), akıllı/akılsız çoğul uyumu ve edilgen çatı en temel sınav ayrımlarıdır. «كان» ve «إنّ» isim cümlesinin irabını değiştirir. Beş fiillerde nûn düşmesini, illetli fiillerde cezmı ve ism-i fâil/ism-i mefûl karşıtlığını özellikle tekrar et.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
YÖKDİL Arapça - Sosyal Bilimler Fiiller, Zamanlar ve Dil Bilgisi - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
YÖKDİL Arapça - Sosyal Bilimler Fiiller, Zamanlar ve Dil Bilgisi - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
YÖKDİL Arapça - Sosyal Bilimler Fiiller, Zamanlar ve Dil Bilgisi - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
YÖKDİL Arapça - Sosyal Bilimler Fiiller, Zamanlar ve Dil Bilgisi - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.