Bitki Hormonları – Hızlı Tekrar

Bitki Hormonları — Hızlı Tekrar

Temel kavramlar

Hormon: **Az miktarda üretilen, hedef hücredeki özel reseptöre bağlanarak etki yapan organik kimyasal.** Hormonun etkisi **optimum miktarda** belirgindir; azı da fazlası da sorun oluşturabilir. Bir hormon üretildiği yerde veya taşındığı başka organda görev yapabilir.

Beş hormon, beş odak

• **OKSİN (IAA):** Sürgün ucu/genç yaprak/gelişen tohum ve meyve; uygun düşük düzeyde **gövde uzaması**, yan kök, ışık ve yer çekimine yönelim, kambiyum, meyve gelişimi; **yaprak ve meyve dökülmesini geciktirir**. Fazlası **etilen sentezini uyararak büyümeyi durdurabilir**.
• **SİTOKİNİN:** Genelde **köklerde** üretilir; **hücre bölünmesi, yanal tomurcuk, çimlenme, klorofil**, besinin depoya taşınması; **yaprak yaşlanmasını geciktirme**.
• **GİBERELLİN:** **Gövde uzaması**, tohum gelişimi/çimlenme, polen ve meyve büyümesi; gençlikten olgunluğa geçiş; **bazı bitkilerde** çiçeklenme; kök büyümesine **çok az** etki.
• **ABSİSİK ASİT (ABA):** Kuraklıkta **stoma kapanması**, **dormansi**, erken çimlenmenin önlenmesi, yaprak yaşlanması, meristem bölünmesinin durması ve tomurcuğun kınla çevrilmesi.
• **ETİLEN:** **Gaz**, bütün hücrelerde sentezlenebilir; yaralanma/stresle artar; **meyve olgunlaşması (nişasta → şeker)**, yaprak dökülmesi, yaşlanma; gövde uzamasına engel, yanal genişleme ve kök emici tüy artışı.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• **Çimlenme:** Giberellin/sitokinin uyarır; ABA erken çimlenmeyi engeller.
• **Meyve gelişimi:** Oksin; giberellin de büyüme ve oluşuma katkı; **meyve olgunlaşması:** etilen.
• **Yaprak dökülmesi:** Oksin geciktirir, etilen teşvik eder. **Yaprak yaşlanması:** Sitokinin geciktirir, ABA ve etilen artırır.
• **Kökün yan dallanması:** Oksin. **Kök emici tüylerinin artması:** Etilen.
• **Oksin:** Düşük uygun miktarda uzama; aşırı miktarda etilen artışı ve büyümenin durması.
• **Sitokininin başlıca kaynağı:** Kök. **Etilenin özelliği:** Gaz olması. **ABA'nın taşınması:** Ksilem/floem.
• **Giberellin–kök ilişkisi:** Kök meristeminde üretilebilir ama kök büyümesi üzerindeki etkisi çok azdır.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1. **Kök–sürgün doku kültürü:** Oksin baskın → **kök**; sitokinin baskın → **sürgün**.
2. **Kuru ortam:** ABA → **stomalar kapanır**.
3. **Uyuyan tohum:** ABA → **dormansi**; giberellin/sitokinin → **çimlenme uyarısı**.
4. **Olgunlaşan meyve:** Etilen → **nişasta şekere dönüşür**.
5. **Uygun oksin:** **Uzama, yan kök, meyve gelişimi**; **aşırı oksin:** etilen ↑, uzama durabilir.
6. **Giberellin:** Gövde ↑, tohum/polen/meyve ↑; kökte etki çok az; bazı bitkilerde çiçeklenme.

Kendini Kontrol Et

1. Aynı hormonun hem düşük düzeyi hem fazla düzeyi neden farklı sonuç verir? **Optimum etki aralığı bulunur.**
2. Oksin/sitokinin oranı yüksekse hangi organ baskınlaşır? **Kök.**
3. Dormansi ve erken çimlenme engellenmesi hangisi? **ABA.**
4. Gaz hâlinde olup yaralanmada artan hangisi? **Etilen.**
5. Yaprak yaşlanmasını geciktiren ve klorofil sentezini uyaran hangisi? **Sitokinin.**
6. Kök büyümesine çok az etkisi olup gövdeyi uzatan hangisi? **Giberellin.**