Bitkilerde Fotosentez Ürünlerinin Taşınması — Hızlı Tekrar

Temel eşleştirmeler

• **Floem:** Organik besinleri taşır; **sukroz ve amino asitler** örnektir.
• **Ksilem:** Su taşır; kaynakta floeme su sağlar, havuzda floemden su alır.
• **Kaynak:** Besini veren hücre. **Havuz:** Besini alan, kullanan veya depolayan hücre.
• **Arkadaş hücresi:** Besinin kalburlu boruya yüklenmesi ve havuz tarafında boşaltılmasında aracıdır.
• **Kalburlu boru:** Besin taşıyan floem öz suyunun ilerlediği yoldur.
• **Floem:** Çift yönlü besin taşıyabilir; enerji harcanır; ksilemden daha yavaştır.

Basınç-akışın beş halkası

1. Kaynaktaki organik besin **arkadaş hücresine**, oradan **kalburlu boruya** gider.
2. Kalburlu boruda besin ve **ozmotik basınç artar**; **ksilemden su girer**.
3. Su girişinden sonra **turgor artar**, besinli öz su basınçla ilerler; çözelti seyrelir.
4. Besin, havuz ucunda **arkadaş hücresinden havuz hücresine** aktarılır.
5. Kalburlu borudaki **ozmotik basınç azalır**, **su ksileme döner**.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

| Yanlış düşünce | Doğrusu | |---|---| | Kaynak yalnız yeşil yapraktır. | Soğan gibi depo organı birikmiş besini verdiğinde kaynak olabilir. | | Havuz yalnız besin depolar. | Gelen besini kullanan hücre de havuzdur. | | Besin yüklenince turgor doğrudan artar. | Önce **ozmotik basınç**, ardından **su girişi**, sonra **turgor** artar. | | Floem boyunca besin tek yönde taşınır. | Bitkide farklı kaynak–havuz ilişkilerine göre çift yönlü taşınma vardır. | | Bütün süreç pasiftir. | Floemle taşınmada enerji harcanır; boşaltmada difüzyon **veya** aktif taşıma olabilir. | | Besin havuzda ksileme geçer. | Besin havuz hücrelerine gider; **su** ksileme geri döner. |

Son 2 Dakikalık Tekrar

**Besinin yolu:** Kaynak → arkadaş hücresi → kalburlu boru → arkadaş hücresi → havuz. **Suyun yolu:** Kaynakta ksilemden floeme, havuzda floemden ksileme. **İtici etki:** Turgor basıncı farkıyla akış. **Değişebilen roller:** Soğan, depolarken havuz; besinini verirken kaynak olabilir. **Taşınma:** Enerji kullanılır, çift yönlü olabilir, ksilemden daha yavaştır.

Kendini Kontrol Et

1. Kaynak ile havuzu organ isimlerine bakmadan tanımlayabilir misin?
2. Kaynakta ksilemden floeme suyun neden geçtiğini açıklayabilir misin?
3. Suyun girişinden sonra ozmotik ve turgor basınçlarının değişimini ayırabilir misin?
4. Floemle besinlerin taşıdığı yolda arkadaş hücresinin görevini söyleyebilir misin?
5. Havuz tarafında besin ve suyun farklı hedeflere gittiğini gösterebilir misin?
6. Soğanın iki farklı dönemde hangi rolü üstlenebileceğini açıklayabilir misin?

**Yanıt anahtarı:** 1. Veren kaynak, alan havuz. 2. Besin yüklemesi ozmotik basıncı artırır. 3. Su girişi turgoru artırıp çözeltiyi seyreltir. 4. Yükleme/boşaltmada aracıdır. 5. Besin havuza, su ksileme gider. 6. Depolarken havuz, besinini verirken kaynaktır.