Bitkilerde Hareket – Hızlı Tekrar

Bitkilerde Hareket — Hızlı Tekrar

İki temel hareket

• **Tropizma:** Büyüyen bölgede **oksin asimetrisi**, farklı uzama, **uyaran yönüne göre** kıvrılma. **Pozitif = uyarana doğru**, **negatif = tersine**.
• **Nasti:** **Turgor basıncı** değişimi, uyaran yönünden bağımsız açılıp kapanma/organ hareketi; **pozitif–negatif ayrımı yok**.

Tropizma eşleştirmeleri

• **Foto:** Işık; gövde ışığa **(+)**, kök genellikle ışıktan uzağa **(−)**.
• **Gravito / geo:** Yer çekimi; kök aşağı **(+)**, gövde yukarı **(−)**.
• **Hidro:** Kök suya **(+)**.
• **Kemo:** Kök yararlı gübreye **(+)**, aşırı tuz/kireçten uzağa **(−)**.
• **Travma:** Yaralanma; gövdenin yara bölgesinin tersine gelişmesi.
• **Tigmo / hapto:** Dokunma; asma, salatalık veya sarmaşığın desteğe sarılması.

Koleoptil ve oksin deneyleri

• **Darwin–Darwin:** Uç kesilirse ya da opak başlıkla örtülürse ışığa yönelim yok; uç saydam başlıkla örtülürse var.
• **Boysen-Jensen:** Alt kısım karanlık kalıp uç ışık alırsa yönelim var; uç ile alt kısım arasında **jelatin** varsa var, **mika** varsa yok.
• **Went:** Oksinsiz agar büyüme oluşturmaz. **Oksinli agar merkezde → büyüme var, yönelim yok**. Agar **yanda → büyüme + karşı tarafa kıvrılma**. Karanlıkta da oksin etki gösterir.
• **Sürgünde** oksin gölgede daha fazla; gölge tarafı daha fazla uzar, gövde **ışığa** kıvrılır.

Nasti eşleştirmeleri

• **Fotonasti:** Fasulyede gündüz/gece yaprak konumu; **akşam sefası gündüz kapalı, karanlıkta açık**.
• **Sismonasti:** **Küstüm otu** yaprak kapanması; **böcek kapan** duyarlı tüylere dokunulunca kapanma.
• **Termonasti:** **Lale** soğukta kapanır, sıcakta açılır.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

1. **Fototropizma** ışığa doğru büyüme; **fotonasti** ışık değişimiyle açılıp kapanma.
2. **Tigmotropizma** destek etrafında büyüme; **sismonasti** dokununca hızlı kapanma.
3. Koleoptilde oksini fazla alan taraf **uzar**; gövde **o tarafın tersine kıvrılır**.
4. Oksin sentezi **yalnız ışıkta** gerçekleşmez; Went karanlıkta da büyüme gösterir.
5. Tropizmada **pozitif/negatif var**, nastide **yok**.
6. **Hidrotropizma = su**, **kemotropizma = kimyasal**, **gravitropizma = yer çekimi**.

Son 2 Dakikalık Tekrar

**Tropizma:** Oksin + asimetrik büyüme + yön. **Nasti:** Turgor + organ hareketi + yön bağımsızlığı. **Fototropizma:** gövde ışığa, kök genellikle uzağa. **Jelatin:** geçiş var. **Mika:** geçiş yok. **Went:** oksinli agar merkezde düz uzatır; yanda ters tarafa kıvırır. **Sarmaşık:** tigmo. **Küstüm otu ve böcek kapan:** sismo. **Lale:** termo. **Akşam sefası:** foto-nasti.

Kendini Kontrol Et

1. Işık sağdan geliyorsa gövdenin **hangi yanı daha hızlı uzar**, yönelim **nereye** olur?
2. Oksinli agar karanlıkta **tam merkezde** durursa büyüme ve yönelim nasıl olur?
3. **Mika** ile **jelatin** blok arasındaki deneysel fark nedir?
4. Kökün **aşırı tuzdan uzaklaşması** hangi hareket ve hangi yöndür?
5. **Sarmaşık–küstüm otu** örnekleri neden aynı hareket değildir?
6. **Lale–akşam sefası** hangi iki nasti türünü gösterir?

**Yanıt anahtarı:** 1. Sol taraf daha hızlı uzar, sağa/ışığa kıvrılır. 2. Büyüme var, yönelim yok. 3. Jelatin sinyali geçirir; mika engeller. 4. Negatif kemotropizma. 5. Yönlü büyüme/tigmotropizma ile turgora bağlı hızlı kapanma/sismonasti farklıdır. 6. Termonasti ve fotonasti.