1960 Sonrası Toplumcu Eğilimleri Yansıtan Şiir Hızlı Tekrar

1960 Sonrası Toplumcu Eğilimleri Yansıtan Şiir – Hızlı Tekrar

1. Dönemin Kimliği

• **Oluşumu etkileyenler:** 1960 sonrasının siyasi ve sosyal koşulları; güncel olaylarla yakınlaşan şiir; topluma karşı sorumluluk.
• **Konular:** Şehir ve şehirli insanlar, emek, sokak, toplumsal sorunlar, özgürlük, umut, bilinç, güncel politika, yerleşik düzen eleştirisi, sınıf, şehirleşme.
• **Etkilenme:** Bazı şairlerde **İkinci Yeni**, bazılarında **Garip** izleri; zamanla toplumcu yöneliş belirginleşir.

2. Şairler ve Eserler

**1960 kuşağından kitapta sayılanlar:** İsmet Özel – Süreyya Berfe – Refik Durbaş – Ahmed Arif – Özkan Mert – Nihat Behram – Gülten Akın – Egemen Berköz.

**Refik Durbaş:** 1944–2018; Erzurum doğumlu, İzmir'de öğrenim; 1967 gazetecilik. Yazıya hikâyeyle başladı. **İlk şiir *Velvele***; **ilk şiir kitabı *Kuş Tufanı* (1971)**. Dergileri: *Soyut, Papirüs, Şiir Sanatı*. Kitapları arasında *Çırak Aranıyor*, *Çaylar Şirketten*, *Nereye Uçar Gökyüzü*, *Bir Umuttan Bir Sevinçten* bulunur. Çocuklar için masal şiirleri de yazdı.

**Şiir çizgisi:** Önce bireysel temalar ve İkinci Yeni imgeciliği; sonra işçi, çarşı–pazar insanı ve toplumsal gerçekler. İmge zenginliğini **korudu**.

3. *Acını*: Üçlü Eşleştirme

• **Bulut → gökyüzü → barış/emek → mahpus acısını dindirmek.**
• **Güneş → toprak → sevgi → sürgün acısını onarmak.**
• **Rüzgâr → su → özgürlük/kardeşlik → ölüm acısını söndürmek.**
• **Tema:** Ortak insan acısına duyarlılık, iyileştirme isteği, dayanışma ve umut.

4. Şiirsel Anlatım

• **Kişileştirme/konuşturma:** Bulut, güneş ve rüzgâr istekte bulunur.
• **İmge–çağrışım:** “Bir avuç” ile gökyüzü, toprak, suyu birlikte düşünme; aydınlık ve acı karşıtlığı.
• **Ahenk:** “Bir avuç”, “olmak isterdim” tekrarları ve benzer bölüm kuruluşları.
• **Açık ileti:** Barış, emek, sevgi, özgürlük, kardeşlik.
• **Örtük ileti:** Ortak acılar, sorumluluk ve dayanışmayla hafifletilebilir.
• **Ruh hâli:** Acının farkında olma + çözüm/umut isteme; **salt umutsuzluk değil**.

5. Karşılaştırma: *Acını* – *Güz*

• ***Acını* — Refik Durbaş:** Doğa konuşur; toplumsal acı, barış ve iyileştirme.
• ***Güz* — Kemalettin Kamu:** Sonbahar doğası ve bireysel hüzün.
• **Ortak:** Doğa ve duygu. **Fark:** Doğanın temaya hizmet ediş biçimi.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

1. **İlk şiir / ilk kitap:** *Velvele* / *Kuş Tufanı* (1971).
2. **Şair / karşılaştırma şairi:** *Acını* Refik Durbaş / *Güz* Kemalettin Kamu.
3. **Biçim / içerik:** Çağrışım üsluptur; toplumsal duyarlılık içeriktir.
4. **Tabiat / tema:** Aynı kaynak farklı duygular ve toplumsal anlamlar yaratabilir.
5. **Şiirdeki acı / ruh hâli:** Dindirme, onarma, söndürme → çaresizlik değil, iyileştirme isteği.
6. **Dergi / kitap:** *Soyut, Papirüs, Şiir Sanatı* dergi; *Çırak Aranıyor* şiir kitabı.
7. **Genel kuşak / her şair:** İkinci Yeni ve Garip etkileri **bazı** şiirlerde görülür; zorunlu, tek tip kural değildir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

**1960 sonrası = toplumsal sorumluluk + şehir/toplum/güncel olay.** Refik Durbaş: başlangıçta **bireysel/İkinci Yeni imgeli** → sonrasında **toplumcu/işçi ve çarşı-pazar**, imge sürer. *Acını* üçlüsü: **bulut–gökyüzü–mahpus / güneş–toprak–sürgün / rüzgâr–su–ölüm**; eylemler **dindirmek–onarmak–söndürmek**. *Güz* = Kemalettin Kamu, **sonbahar ve hüzün**.

Kendini Kontrol Et

• *Velvele* ile *Kuş Tufanı*nın hangisi ilk şiirdir, hangisi ilk şiir kitabıdır?
• *Acını*da üç konuşan doğa varlığı hangi üç şeye dönüşmek ister?
• **İmge kullanımı** toplumcu temaya neden aykırı değildir?
• *Güz* ile *Acını*da tabiat niçin aynı temaya hizmet etmez?
• Açık ileti ve örtük iletiyi şiirden destekle nasıl ayırırsın?