Konu Anlatımı / Ders Notu

Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı Ders Notu

DUS kalıtım olasılıkları, anöploidiler ve genetik yöntemler için sınav odaklı notlar.

Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı — Ders Notu

Temel sözlük

  • **Genotip:** Taşınan aleller. **Fenotip:** Gözlenen özellik.
  • **Penetrans:** Genotipin belirti verme oranı. **Ekspresivite:** Belirtinin derecesi veya biçimi.
  • **Pleiotropi:** Tek genin çoklu doku/sistem etkisi.
  • **Lokus heterojenitesi:** Benzer hastalığa farklı genlerin neden olması.
  • **Alel heterojenitesi:** Aynı genin farklı patojenik değişikliklerinin hastalığa neden olması.
  • **VUS:** Klinik önemi belirsiz varyant; tek başına kesin moleküler tanı değildir.

Kalıtım modelleri

| Model | Ayırt ettiren özellik | Sık soru tuzağı | | --- | --- | --- | | Otozomal dominant | Her iki cinsiyet, baba–oğul olabilir | Eksik penetrans nesil atlıyor gibi gösterebilir | | Otozomal çekinik | Sağlıklı taşıyıcı ebeveynlerde hasta çocuk | Sağlıklı kardeşte koşullu taşıyıcılık 2/3 olabilir | | X'e bağlı çekinik | Hasta baba oğluna aleli iletmez | Tüm kızların otomatik hasta sayılması yanlıştır | | X'e bağlı dominant | Hasta babanın kızları risk altında, oğullarına X geçmez | Anne genotipi ve penetrans önemlidir | | Mitokondriyal | Anne kaynaklı; kız ve erkek çocuklar etkilenebilir | Heteroplazmi şiddeti değiştirebilir | | Y'ye bağlı | Baba–oğul aktarımı | Tüm erkek hastalıkları Y'ye bağlı değildir |

Hızlı olasılıklar

  • **Aa × Aa:** 1/4 AA, 1/2 Aa, 1/4 aa.
  • **Aa × aa:** 1/2 Aa, 1/2 aa.
  • **OÇ iki taşıyıcı ebeveynin sağlıklı çocuğu:** Taşıyıcı olma koşullu olasılığı 2/3.
  • **İki bağımsız OÇ lokusta AaBb × AaBb:** Çift çekinik aa bb = 1/16.
  • Her gebeliğin olasılığı, önceki kardeşin sonucundan otomatik olarak etkilenmez.

Kromozom sayısı ve yapısı

  • 46,XX / 46,XY: tipik somatik karyotipler.
  • Trizomi 21: Down sendromu; serbest, translokasyon veya mozaik tipleri olabilir.
  • 45,X: Turner sendromu; mozaik formlar da bulunabilir.
  • 47,XXY: Klinefelter sendromu.
  • 5p delesyonu: Cri-du-chat.
  • 22q11.2 delesyonu: damak, kalp ve immün bulgularla ilişkilendirilebilir.
  • Delesyon = kayıp; duplikasyon = artış; inversiyon = ters dönme; translokasyon = yer değiştirme.
  • Dengeli translokasyonda belirgin net kopya sayısı kaybı/kazancı olmayabilir.

Genetik test seçimi

  • **Karyotip:** sayı, büyük yeniden düzenlenmeler; dengeli translokasyonu görebilir.
  • **FISH:** seçilen hedefin varlığı/yerleşimi; panelin dışına taşmaz.
  • **CMA:** kopya sayısı artışı ve kaybı; dengeli değişimleri genelde göstermez.
  • **Sanger / NGS:** hedeflenen genlerin dizi varyantları; platforma göre CNV sınırlılığı olabilir.
  • **MLPA:** hedeflenen bölgelerde ekzon düzeyi dahil delesyon/duplikasyon.
  • **NIPT (cfDNA):** tarama; pozitif bulgu tanısal doğrulama gerektirebilir.

Ağız ve diş dokularında genetik örnekler

  • Amelogenezis imperfekta: genetik olarak heterojen mine oluşum bozukluğu; birçok kalıtım şekli.
  • Dentinogenezis imperfekta: DSPP ilişkili ve OI ile ilişkili tablolar ayrılabilir.
  • Ektodermal displazi: diş sayısı/şekli ve deri ekleriyle ilişkili bulgular.
  • Hipofosfatazya: ALPL; erken diş kaybı görülebilir, kalıtım değişken.
  • Oligodonti: üçüncü molarlar hariç ≥6 daimi diş eksikliği; sendromik değerlendirme gerekebilir.

Kısa Özet

Otozomal çekinik iki taşıyıcı eşleşmesinde her gebelik için etkilenmiş çocuk olasılığı %25'tir. X'e bağlı kalıtımda babadan oğula X aktarımı olmaz. Mitokondriyal kalıtım genellikle maternaldir. Penetrans fenotipin ortaya çıkması; ekspresivite bulguların derecesidir. Karyotip büyük kromozomal, mikroarray kopya sayısı, dizileme baz düzeyi değişikliklerini hedefler. NIPT taramadır; VUS kesin tanı değildir.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Konu Anlatımı

Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı Konu Anlatımı

Konuyu ayrıntılı ve öğretici şekilde öğren.

Konu Anlatımını Aç
Hızlı Tekrar

Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz
PDF İndirme

Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium