Konu Anlatımı / Ders Notu
Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı Ders Notu
DUS kalıtım olasılıkları, anöploidiler ve genetik yöntemler için sınav odaklı notlar.
Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı — Ders Notu
Temel sözlük
- **Genotip:** Taşınan aleller. **Fenotip:** Gözlenen özellik.
- **Penetrans:** Genotipin belirti verme oranı. **Ekspresivite:** Belirtinin derecesi veya biçimi.
- **Pleiotropi:** Tek genin çoklu doku/sistem etkisi.
- **Lokus heterojenitesi:** Benzer hastalığa farklı genlerin neden olması.
- **Alel heterojenitesi:** Aynı genin farklı patojenik değişikliklerinin hastalığa neden olması.
- **VUS:** Klinik önemi belirsiz varyant; tek başına kesin moleküler tanı değildir.
Kalıtım modelleri
| Model | Ayırt ettiren özellik | Sık soru tuzağı | | --- | --- | --- | | Otozomal dominant | Her iki cinsiyet, baba–oğul olabilir | Eksik penetrans nesil atlıyor gibi gösterebilir | | Otozomal çekinik | Sağlıklı taşıyıcı ebeveynlerde hasta çocuk | Sağlıklı kardeşte koşullu taşıyıcılık 2/3 olabilir | | X'e bağlı çekinik | Hasta baba oğluna aleli iletmez | Tüm kızların otomatik hasta sayılması yanlıştır | | X'e bağlı dominant | Hasta babanın kızları risk altında, oğullarına X geçmez | Anne genotipi ve penetrans önemlidir | | Mitokondriyal | Anne kaynaklı; kız ve erkek çocuklar etkilenebilir | Heteroplazmi şiddeti değiştirebilir | | Y'ye bağlı | Baba–oğul aktarımı | Tüm erkek hastalıkları Y'ye bağlı değildir |
Hızlı olasılıklar
- **Aa × Aa:** 1/4 AA, 1/2 Aa, 1/4 aa.
- **Aa × aa:** 1/2 Aa, 1/2 aa.
- **OÇ iki taşıyıcı ebeveynin sağlıklı çocuğu:** Taşıyıcı olma koşullu olasılığı 2/3.
- **İki bağımsız OÇ lokusta AaBb × AaBb:** Çift çekinik aa bb = 1/16.
- Her gebeliğin olasılığı, önceki kardeşin sonucundan otomatik olarak etkilenmez.
Kromozom sayısı ve yapısı
- 46,XX / 46,XY: tipik somatik karyotipler.
- Trizomi 21: Down sendromu; serbest, translokasyon veya mozaik tipleri olabilir.
- 45,X: Turner sendromu; mozaik formlar da bulunabilir.
- 47,XXY: Klinefelter sendromu.
- 5p delesyonu: Cri-du-chat.
- 22q11.2 delesyonu: damak, kalp ve immün bulgularla ilişkilendirilebilir.
- Delesyon = kayıp; duplikasyon = artış; inversiyon = ters dönme; translokasyon = yer değiştirme.
- Dengeli translokasyonda belirgin net kopya sayısı kaybı/kazancı olmayabilir.
Genetik test seçimi
- **Karyotip:** sayı, büyük yeniden düzenlenmeler; dengeli translokasyonu görebilir.
- **FISH:** seçilen hedefin varlığı/yerleşimi; panelin dışına taşmaz.
- **CMA:** kopya sayısı artışı ve kaybı; dengeli değişimleri genelde göstermez.
- **Sanger / NGS:** hedeflenen genlerin dizi varyantları; platforma göre CNV sınırlılığı olabilir.
- **MLPA:** hedeflenen bölgelerde ekzon düzeyi dahil delesyon/duplikasyon.
- **NIPT (cfDNA):** tarama; pozitif bulgu tanısal doğrulama gerektirebilir.
Ağız ve diş dokularında genetik örnekler
- Amelogenezis imperfekta: genetik olarak heterojen mine oluşum bozukluğu; birçok kalıtım şekli.
- Dentinogenezis imperfekta: DSPP ilişkili ve OI ile ilişkili tablolar ayrılabilir.
- Ektodermal displazi: diş sayısı/şekli ve deri ekleriyle ilişkili bulgular.
- Hipofosfatazya: ALPL; erken diş kaybı görülebilir, kalıtım değişken.
- Oligodonti: üçüncü molarlar hariç ≥6 daimi diş eksikliği; sendromik değerlendirme gerekebilir.
Kısa Özet
Otozomal çekinik iki taşıyıcı eşleşmesinde her gebelik için etkilenmiş çocuk olasılığı %25'tir. X'e bağlı kalıtımda babadan oğula X aktarımı olmaz. Mitokondriyal kalıtım genellikle maternaldir. Penetrans fenotipin ortaya çıkması; ekspresivite bulguların derecesidir. Karyotip büyük kromozomal, mikroarray kopya sayısı, dizileme baz düzeyi değişikliklerini hedefler. NIPT taramadır; VUS kesin tanı değildir.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik Kalıtım Paternleri, Kromozom Hastalıkları ve Genetik Tanı - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.