Konu Anlatımı / Ders Notu
Çalışma Psikolojisi ve Çalışma Sosyolojisi Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri: motivasyon kuramları, Maslow-Herzberg-Vroom-Adams, iş stresi, tükenmişlik, duygusal emek, bağlılık, Durkheim-Marx-Weber, Taylor-Fordizm, eşitsizlik ve dijital çalışma; üç içerik ve 60 özgün soru.
Çalışma Psikolojisi ve Çalışma Sosyolojisi – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri
Alanların Farkı
**Çalışma psikolojisi:** Bireyin motivasyon, tutum, stres, iş tatmini, bağlılık ve ekip davranışı. **Çalışma sosyolojisi:** İşbölümü, üretim ilişkileri, toplumsal sınıf, statü, cinsiyet, sendika ve çalışma kurumları.
Motivasyon Kuramları
| Kuramcı | Sınav anahtarı | |---|---| | **Maslow** | Fizyolojik → güvenlik → aidiyet → saygı → kendini gerçekleştirme | | **Herzberg** | Hijyen: ücret/koşullar; motivatör: başarı/tanınma/sorumluluk | | **Vroom** | Motivasyon = beklenti × araçsallık × değerlik | | **Adams** | Kişilerin ödül/girdi oranlarını karşılaştırması | | **Locke** | Belirli, zorlayıcı ve kabul edilen hedef; geri bildirim | | **McGregor** | X: dış denetim varsayımı; Y: özdenetim-sorumluluk varsayımı | | **Hackman–Oldham** | Beceri çeşitliliği, görev bütünlüğü, görev önemi, özerklik, geri bildirim |
**İçsel motivasyon:** İşi öğrenme/başarma hazzı. **Dışsal motivasyon:** Prim, ödül, terfi veya ceza. **Özbelirleme:** Özerklik, yetkinlik, ilişkisellik.
**Vroom hesabı:** E=0,8, I=0,5, V=0,5 → **0,20**. Bir çarpan sıfırsa sonuç sıfır. **Hackman–Oldham MPS = [(çeşitlilik+bütünlük+önem)/3]×özerklik×geri bildirim**. (3+4+5)/3×4×5=**80**.
**İş genişletme:** Aynı düzeyde iş çeşitliliği. **İş zenginleştirme:** Özerklik, yetki ve sorumluluğun artışı.
İş Tutumları ve Örgüt
**İş tatmini** işe ilişkin memnuniyet; **örgütsel bağlılık** kuruma bağlanma; **işe adanmışlık** dinçlik, adanmışlık ve yoğunlaşma. **Duygusal bağlılık** istiyorum; **devam bağlılığı** ayrılmak maliyetli; **normatif bağlılık** kalmalıyım/borçluyum.
**Psikolojik sözleşme:** Yazılı sözleşme dışındaki karşılıklı algılanan beklentiler. **Kültür:** Paylaşılan değer/normlar. **İklim:** Güncel uygulamalara ilişkin ortak algılar. **Psikolojik güvenlik:** Hata/soru/fikir bildirmede kişiler arası risk alabilme; **iş güvencesi** değildir.
Stres, Tükenmişlik, Duygusal Emek
**Rol belirsizliği:** Görev açık değil. **Rol çatışması:** Talimatlar çelişiyor. **Karasek:** Yüksek iş talebi + düşük kontrol → yüksek zorlanma. **JD-R:** Yüksek talepler ve yetersiz kaynaklar → tükenme riski; destek/özerklik kaynak olabilir.
**WHO ICD-11 tükenmişlik:** Başarıyla yönetilemeyen kronik işyeri stresiyle ilişkili **mesleki olgu**, tıbbi hastalık değil. Üç boyut: **enerji tükenmesi, işe olumsuz/uzak yaklaşım, mesleki etkililik azalması**.
**Duygusal emek:** İstenen duygusal görünümü sunma. **Yüzeysel:** Dış ifadeyi değiştirir. **Derinden:** Gerçek hissi de değiştirmeye çalışır. **Mobbing:** Tekrarlanan sistematik psikolojik taciz; her görev eleştirisi mobbing değildir.
Sosyoloji Kuramları
**Durkheim:** **Mekanik** dayanışma benzerlik; **organik** dayanışma uzmanlaşma/karşılıklı bağımlılık. **Anomi:** Norm düzeninin zayıflaması.
**Marx:** Sınıf/üretim ilişkileri, artı-değer, ürüne ve üretim sürecine **yabancılaşma**. **Braverman:** Emek süreci, yönetim denetimi ve **beceri değersizleşmesi** tartışması.
**Weber:** **Geleneksel, karizmatik, rasyonel-yasal** otorite. Bürokrasi: **yazılı kural, hiyerarşi, uzmanlaşma, gayrişahsilik**.
**Taylor:** Zaman-hareket, bilimsel ölçüm, standart iş. **Fordizm:** Standart ürün, montaj hattı, kitlesel seri üretim. **Post-Fordizm:** Esnek uzmanlaşma ve ürün farklılaşması.
Eşitsizlik ve Yeni Çalışma Düzeni
**Yatay mesleki ayrışma:** Farklı meslek/alanlarda yoğunlaşma. **Dikey mesleki ayrışma:** Üst basamaklara erişimde fark; **cam tavan**. **Çifte yük:** Ücretli iş + ücretsiz bakım/ev işi. **Güvencesiz çalışma:** İş, gelir ve hak sürekliliğinde belirsizlik; her esnek iş aynı değildir.
**Algoritmik yönetim:** Yazılımın iş dağıtımını, performansı ve çalışma sırasını koordine etmesi. **Sosyal diyalog:** Çalışan/işveren/devlet arasında danışma ve müzakere. **ILO insana yakışır iş dört ayağı:** İstihdam, çalışma hakları, sosyal koruma ve sosyal diyalog.
**Güvenirlik:** Tutarlı ölçüm. **Geçerlik:** Amaçlanan psikolojik kavramı ölçme. Tutarlı ama yanlış özelliği ölçen ölçek geçerli sayılmaz.
Kısa Özet
**Psikoloji = işte birey; sosyoloji = çalışma-toplum ilişkisi. Maslow ihtiyaç; Herzberg hijyen/motivatör; Vroom E×I×V; Adams adalet; Locke hedef; McGregor X/Y; Hackman–Oldham beş iş özelliği. Rol belirsizliği açık olmayan görev, çatışma çelişen taleptir. WHO tükenmişliği tıbbi hastalık değil mesleki olgu olarak sınıflar. Yüzeysel duygusal emekte dış görünüm, derinden rol yapmada hissedilen duygu düzenlenir. Durkheim dayanışma, Marx yabancılaşma, Weber bürokrasi; Taylor standart iş analizi, Fordizm seri bant, Post-Fordizm esnek üretim. Yatay ayrışma meslekler arası, dikey ayrışma kariyer basamakları arasıdır. ILO dört ayak: istihdam, haklar, sosyal koruma ve diyalog.**
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Psikolojisi ve Çalışma Sosyolojisi - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Psikolojisi ve Çalışma Sosyolojisi - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Psikolojisi ve Çalışma Sosyolojisi - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Psikolojisi ve Çalışma Sosyolojisi - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.