Konu Anlatımı / Ders Notu
Sosyal Politika ve Refah Devleti Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri: Dar-geniş sosyal politika, refah devleti, Bismarck ve Beveridge, Esping-Andersen rejimleri, dekomodifikasyon, evrensel-seçici yardım, yoksulluk, aktif-pasif istihdam politikaları ve ILO 102-202; üç içerik ve 60 özgün soru.
Sosyal Politika ve Refah Devleti – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri
Kavramlar
**Sosyal politika:** Sosyal riskleri, eşitsizliği ve yoksulluğu azaltan; çalışma, sağlık, eğitim, bakım ve gelir güvencesini geliştiren politika bütünüdür. **Dar sosyal politika:** İşçi–işveren ve çalışma koşulları. **Geniş sosyal politika:** Çocuk, yaşlı, engelli, işsiz, kadın, göçmen ve diğer kırılgan gruplar ile yaşam döngüsü riskleri.
**Refah devleti:** Sosyal güvenlik, eğitim, sağlık, bakım, çalışma standartları ve vergi-transfer sistemiyle refaha aktif kamu katkısı. Refahın aktörleri **devlet, piyasa, aile ve sivil toplumdur**; bu bileşime refah karması denebilir.
Tarih ve Model Haritası
| İsim / belge | Yıl / çerçeve | Ayırıcı özellik | |---|---|---| | **Bismarck** | 19. yüzyıl Almanya; **1883** hastalık sigortası | Çalışma, meslek ve prim esaslı sosyal sigorta | | **Beveridge** | **1942** raporu | Geniş temel güvence, “beş büyük sorun” | | **Esping-Andersen** | **1990**, Üç Refah Dünyası | Liberal, muhafazakâr-korporatist, sosyal demokrat | | **ILO 102** | **1952**, sözleşme | Sosyal güvenlik asgari normları | | **ILO 202** | **2012**, tavsiye | Ulusal sosyal koruma tabanları |
**Beveridge’in beş büyük sorunu:** **Yoksunluk, hastalık, cehalet, kötü barınma, işsizlik/atıl kalma** (Want, Disease, Ignorance, Squalor, Idleness).
Üç Refah Rejimi
**Liberal:** Piyasa ağırlığı, gelir testli hedefli destek, daha düşük dekomodifikasyon. **Muhafazakâr-korporatist:** Mesleki sigorta, statü farklılıkları, aile/yardımlaşma rolü. **Sosyal demokrat:** Evrensel koruma, yüksek kamu hizmeti ve yeniden dağıtım, daha yüksek dekomodifikasyon.
**Dekomodifikasyon:** Refahın yalnız piyasada emek satmaya bağımlılığının azalması. **Defamilializasyon:** Refah ve bakımın yalnız aileye bağımlılığının azalması. Gerçek ülkeler karma özellik gösterebilir; üçlü tipoloji ideal tiplerdir.
Sosyal Politika Araçları
**Evrensel program:** Tanımlı nüfusun tamamına gelir testi olmadan erişim. **Hedefli/seçici program:** Gelir veya ihtiyaç koşuluna bağlı yararlanma. **Kategorik yardım:** Belirli yaş, engellilik veya aile kategorisini esas alır; gelir testli veya testsiz olabilir.
**Dikey yeniden dağıtım:** Yüksek gelirden düşük gelire transfer. **Yatay yeniden dağıtım:** Benzer gelirde farklı ihtiyaç grupları arasında destek; çocuklu aile örneği.
Yoksulluk ve Dışlanma
**Mutlak yoksulluk:** Asgari temel ihtiyaç eşiği. **Göreli yoksulluk:** Toplumun ortanca gelirine göre belirlenen sınır. **Çok boyutlu yoksulluk:** Gelire ek eğitim, sağlık, konut ve yaşam standardı yoksunluğu. **Çalışan yoksul:** İşi olduğu hâlde yoksulluk yaşayan kişi/hane.
**Dışlama hatası:** İhtiyaçlı kişinin destek dışında kalması. **Kapsama hatası:** İhtiyaç kriterini karşılamayan kişinin destek alması. **Yararlanmama:** Hak sahibi kişinin bilgi veya damgalanma nedeniyle yardıma başvurmaması. **Yardım uçurumu:** Biraz daha ücret kazanılınca yardımın tamamının kesilmesiyle net gelirin düşebilmesi.
İstihdam ve Sosyal Yatırım
**Aktif işgücü politikası:** Meslek eğitimi, danışmanlık, işbaşı eğitim ve işe yerleştirme; istihdamı geliştirmeyi amaçlar. **Pasif işgücü politikası:** İşsizlik ödeneği gibi geçici gelir koruması sağlar.
**Sosyal yatırım:** Erken çocukluk, eğitim, bakım ve becerilere yatırım yaparak ilerideki sosyal risk ve eşitsizlikleri azaltmayı hedefler. **Telafi edici politika:** Gerçekleşmiş gelir kaybına ödeme; sosyal yatırım önleyici ve kapasite geliştirici yön taşır.
ILO Koruma Tabanı
**ILO 102 (1952) Sözleşme:** Sosyal güvenlikte asgari normlar. **ILO 202 (2012) Tavsiye:** Asgari sosyal koruma tabanı. **Dört koruma:** (1) Temel sağlık hizmeti; (2) çocuklara temel gelir güvencesi; (3) yeterli gelir elde edemeyen çalışma çağındakilere temel gelir; (4) yaşlılara temel gelir.
**Yatay genişleme:** Asgari güvencenin nüfusa yayılması. **Dikey genişleme:** Daha yüksek ve kapsamlı koruma düzeyi. İkisi birbirini tamamlar.
Kısa Özet
**Dar politika = işçi, geniş politika = tüm sosyal riskler. Bismarck = primli mesleki sigorta; Beveridge = 1942 temel güvence ve beş büyük sorun. Esping-Andersen 1990 = liberal (piyasa/hedefli), muhafazakâr-korporatist (statü/aile), sosyal demokrat (evrensel kamu). Dekomodifikasyon piyasa, defamilializasyon aile bağımlılığını azaltır. Dikey = farklı gelir, yatay = benzer gelirde farklı ihtiyaç. Mutlak = temel ihtiyaç; göreli = ortanca gelir; çok boyutlu = gelir ve diğer yoksunluklar. Dışlama = ihtiyaçlı dışarıda, kapsama = hedef dışı içeride. Aktif = iş buldurma, pasif = geçici gelir. ILO 102/1952 Sözleşme, ILO 202/2012 Tavsiye.**
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Sosyal Politika ve Refah Devleti - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Sosyal Politika ve Refah Devleti - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Sosyal Politika ve Refah Devleti - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Sosyal Politika ve Refah Devleti - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.