Konu Anlatımı / Ders Notu
Yönetim Biliminin Temel Kuramları Ders Notu
Klasik, neoklasik ve modern yönetim kuramları; Taylor, Fayol, Weber, Mayo, Simon, sistem ve durumsallık yaklaşımları.
Yönetim Biliminin Temel Kuramları – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Kamu Yönetimi
Yönetimin Tanımı ve Temel İşlevler
Yönetim, ortak amaçların insan ve diğer kaynaklar kullanılarak gerçekleştirilmesidir. Planlama amaç ve yol seçer; örgütleme iş bölümünü ve yetkiyi düzenler; yöneltme çalışanların çabasını harekete geçirir; koordinasyon birimleri uyumlaştırır; kontrol hedef ile sonucu karşılaştırır.
**Verimlilik:** Kaynağa göre çıktı düzeyi. **Etkililik:** Belirlenen amaca ulaşma oranı. **Ekonomiklik:** Kaynakları uygun maliyetle edinme. Birindeki artış diğerlerinin mutlaka artacağı anlamına gelmez.
Klasik Yaklaşım
**Taylor – Bilimsel Yönetim:** Zaman ve yöntem etüdü, işin standartlaştırılması, iş için uygun personel seçimi, eğitim ve ölçülebilir performans. İşin en uygun yöntemini araştırır.
**Frank ve Lillian Gilbreth:** Hareket etütleri; gereksiz hareketlerin ayıklanması.
**Henry Gantt:** İşlerin zaman içinde planlanması ve ilerlemesinin izlenmesi; Gantt şeması.
**Fayol – Yönetim Süreci:** Planlama, örgütleme, kumanda, koordinasyon, kontrol. Başlıca ilkeler: iş bölümü, yetki-sorumluluk, disiplin, komuta birliği, yön birliği, genel çıkar, ücretlendirme, merkezîleşme, hiyerarşik zincir, düzen, hakkaniyet, personelin devamlılığı, inisiyatif, birlik ruhu.
**Komuta birliği:** Çalışanın esas olarak tek amirden talimat alması. **Yön birliği:** Aynı amaçlı faaliyetlerin tek plan etrafında yürütülmesi.
**Weber – Bürokrasi:** İş bölümü, hiyerarşi, kurallar, yazılı kayıt, uzmanlaşma, gayrişahsilik. Otorite tipleri: geleneksel, karizmatik, yasal-ussal. İdeal tip kavramsal modeldir; örgütün kusursuzluğu anlamına gelmez. Eleştiri: biçimcilik ve amaç kayması.
Neoklasik / İnsan İlişkileri Yaklaşımı
**Mayo ve Hawthorne:** Grup ilişkileri, sosyal ihtiyaçlar, informel örgüt ve iş tutumları önemlidir. Hawthorne sonuçları her kişi ve ortam için kesin bir üretkenlik yasası değildir.
**Barnard:** Örgütü işbirliği sistemi olarak değerlendirir; iletişim ve kabul boyutunu vurgular.
**Maslow:** Fizyolojik, güvenlik, ait olma, saygı, kendini gerçekleştirme. Sıralamayı bireyler için mutlak yasa sayma.
**Herzberg:** Hijyen = ücret, koşullar, iş güvenliği, kurum politikası; motivatör = başarı, tanınma, sorumluluk, gelişme.
**McGregor:** X = insan çalışmaktan kaçınır ve sıkı denetim gerekir varsayımı; Y = uygun koşullarda özdenetim ve sorumluluk mümkündür varsayımı.
**Likert:** Yönetim sistemlerinde güven, iletişim ve katılımın derecesine odaklanır.
Karar Kuramı
**Herbert Simon – Sınırlı Rasyonellik:** Karar verici tüm seçenekleri, sonuçları ve bilgiyi eksiksiz bilemez. Çoğu zaman mutlak en iyi yerine yeterli/tatmin edici çözümü arar. Bu rastgele karar demek değildir.
Modern Yaklaşımlar
**Sistem yaklaşımı:** Örgüt etkileşim içindeki alt sistemler bütünüdür. Açık sistemde girdi → dönüşüm → çıktı → geri bildirim ve çevre etkileşimi bulunur. Birim başarısı tek başına bütünün başarısını garanti etmez.
**Durumsallık:** Tek bir evrensel en iyi örgüt yapısı yoktur. Çevre, teknoloji, ölçek ve görevlerin belirsizliği uygun yapıyı etkiler.
**Burns–Stalker:** Mekanik yapı = belirgin hiyerarşi ve görevler; organik yapı = esneklik ve yatay iletişim. İstikrarlı/rutin koşullarda mekanik, değişken/belirsiz koşullarda organik yapı daha uygun olabilir.
**Lawrence–Lorsch:** Farklılaşma ve bütünleşme; değişik iş ve çevre talepleri birimlerde farklılaşma gerektirirken örgütsel bütünleşme de sağlanmalıdır.
Yönetici Rolleri ve Yönetim Araçları
**Mintzberg:** Kişilerarası roller (temsilci, lider, bağlantı kurucu); bilgisel roller (izleyici, bilgi yayıcı, sözcü); karar rolleri (girişimci, sorun çözücü, kaynak dağıtıcı, müzakereci).
**Drucker – Amaçlara Göre Yönetim:** Açık hedef belirleme, hedeflerle çalışma ve sonuçları değerlendirme. Yanlış gösterge amaç kaymasına yol açabilir.
**PUKÖ/PDCA:** Planla–Uygula–Kontrol Et–Önlem Al; sürekli iyileştirme döngüsü.
**Senge – Öğrenen Örgüt:** Sistem düşüncesi, kişisel ustalık, zihni modeller, paylaşılan vizyon, takım hâlinde öğrenme.
**Gulick – POSDCORB:** Planning, Organizing, Staffing, Directing, Coordinating, Reporting, Budgeting; Türkçe: planlama, örgütleme, personel, yöneltme, eşgüdüm, raporlama, bütçeleme.
Kamu Yönetiminde Kullanım
Kamu kurumlarında hedeflere ulaşma ve kaynakları etkin kullanma kadar hukukilik, eşit işlem, hesap verebilirlik ve hizmet kalitesi de temel değerlendirme ölçütleridir. Standart usul ile yurttaşın özel durumuna duyarlılık arasında dikkatli denge kurulmalıdır.
Kısa Özet
- **Taylor:** İşin ölçülmesi ve standartlaştırılması.
- **Fayol:** Yönetim işlevleri; komuta ve yön birliği ayrımı.
- **Weber:** Yasal-ussal bürokrasi, hiyerarşi, yazılı kural.
- **Mayo:** İnsan ilişkileri ve informel gruplar.
- **Maslow:** İhtiyaç hiyerarşisi.
- **Herzberg:** Hijyen faktörleri ve motivatörler.
- **McGregor:** X/Y yönetici varsayımları.
- **Simon:** Sınırlı rasyonellik; tatmin edici karar.
- **Sistem:** Alt sistemler ve çevre, geri bildirim.
- **Durumsallık:** Uygun yapı koşullara bağlı.
- **Mintzberg:** Kişilerarası, bilgisel ve karar rolleri.
- **Drucker:** Amaçlara göre yönetim.
- **Senge:** Öğrenen örgüt.
- **Gulick:** POSDCORB.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Kamu Yönetimi Yönetim Biliminin Temel Kuramları - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Kamu Yönetimi Yönetim Biliminin Temel Kuramları - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Kamu Yönetimi Yönetim Biliminin Temel Kuramları - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Kamu Yönetimi Yönetim Biliminin Temel Kuramları - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.