Konu Anlatımı / Ders Notu

Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem Ders Notu

1945 sonrası iki kutupluluk, çevreleme, Kore ve Küba krizleri, NATO-Varşova, bağlantısızlık, détente, silah denetimi, SSCB’nin çözülmesi ve 1991 sonrası uluslararası düzen.

Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem – Ders Notu

KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler

Soğuk Savaşın Temel Yapısı

**1945 sonrası:** ABD–SSCB rekabeti, ideolojik karşıtlık, askerî bloklar, nükleer caydırıcılık ve vekâlet savaşları. **İki kutupluluk** iki büyük güç çevresinde kapasite yoğunlaşmasıdır. **Çevreleme** Sovyet etkisinin yayılmasını sınırlamak; **caydırıcılık** saldırının beklenen maliyetini artırarak onu önlemek; **vekâlet savaşı** başka bölgedeki taraflar üzerinden dolaylı rekabet; **détente** görece yumuşamadır.

1946–1955 Doğuş ve Bloklaşma

| Yıl | Olay | Anahtar | |---|---|---| | 1946 | Churchill Fulton konuşması | Demir Perde | | 1947 | Truman Doktrini | Türkiye–Yunanistan, çevreleme | | 1948 | Marshall Planı | Avrupa ekonomik iyileşme | | 1948–1949 | Berlin Ablukası ve Hava Köprüsü | Batı Berlin'in ikmali | | 1949 | NATO | Atlantik kolektif savunması | | 1949 | İki Alman devleti | Federal Almanya ve Demokratik Alman Cumhuriyeti | | 1950–1953 | Kore Savaşı | 1953 ateşkes, barış antlaşması değil | | 1955 | Varşova Paktı | SSCB öncülüğünde Doğu Bloku |

**NATO 1949 – Varşova 1955.** Türkiye 1952'de NATO'ya katıldı. Batı Almanya'nın 1955 NATO üyeliği Varşova Paktının kuruluş bağlamında önemlidir.

1955–1968 Krizler ve Bağlantısızlar

  • **1955 Bandung:** Asya-Afrika dayanışması, sömürgecilik karşıtlığı.
  • **1961 Belgrad:** Bağlantısızlar Hareketinin ilk zirvesi.
  • **1956 Süveyş:** Nasır kanalı millîleştirdi; Britanya-Fransa-İsrail müdahalesi, ABD-SSCB baskısı.
  • **1956 Macaristan:** Ayaklanma, Sovyet müdahalesi.
  • **1961 Berlin Duvarı:** Doğu-Batı Berlin geçişini engelleme; 1948 ablukasından farklı.
  • **1962 Küba Füze Krizi:** Kennedy–Kruşçev; Sovyet füzeleri, ABD deniz karantinası, uzlaşma. Türkiye'deki Jüpiter füzeleriyle ilgili gizli düzenleme.
  • **1968 Prag Baharı:** Dubček reformları, Varşova Paktı müdahalesi.
  • **Çin-Sovyet ayrışması:** Komünist devletler arasında da rekabet ve özerk strateji olabilir.

**Nükleer strateji:** İkinci vuruş kapasitesi ve karşılıklı garantili imha mantığı doğrudan nükleer savaşı caydırabilir; vekâlet rekabetini bitirmez.

Détente ve Silah Denetimi

| Belge | Tarih | İşlev | |---|---|---| | **NPT** | 1968 imza, 1970 yürürlük | Nükleer silahların yayılmasının önlenmesi; çok taraflı rejim | | **SALT I** | 1972 | ABD-SSCB stratejik silah sınırlaması, ABM Antlaşması | | **Helsinki Nihai Senedi** | 1975 | Avrupa güvenliği, sınırlar, işbirliği, insan hakları | | **SALT II** | 1979 | İmzalandı, ABD tarafından onaylanmadı | | **INF** | 1987 | Belirli karadan fırlatılan füze sınıflarının tasfiyesi |

**1979 Sovyet Afganistan müdahalesi** yumuşamayı zayıflattı. **1985 Gorbaçov:** Glasnost = açıklık; perestroyka = yeniden yapılanma. **1987 Reagan-Gorbaçov INF** tarihî silah denetimi adımıdır.

1989–1991 Çözülme

  1. **9 Kasım 1989:** Berlin Duvarı açıldı; Doğu Avrupa dönüşümleri.
  2. **3 Ekim 1990:** Almanya yeniden birleşti.
  3. **1991:** Varşova Paktı dağıldı.
  4. **Aralık 1991:** Sovyetler Birliği sona erdi.

**Olaylar eşzamanlı değildir.** Yılları birbirine karıştırma.

1991 Sonrası Uluslararası Sistem

**Tek kutuplu an:** SSCB sonrası özellikle ABD üstünlüğünün belirginliği. **Çok kutupluluk tartışması:** Zamanla yükselen yeni ekonomik ve stratejik güç merkezleri. **Küreselleşme:** Ekonomi, finans, iletişim ve güvenlik ağlarıyla artan karşılıklı bağlantı ve kırılganlık.

**1990 Kuveyt'in Irak tarafından işgali; 1991 Körfez Savaşı:** BM Güvenlik Konseyi 678 sayılı karara dayalı çok uluslu müdahale. **1990'lar Balkanlar/Yugoslavya:** Etnik ve bölgesel çatışmalar; **1999 Kosova** NATO müdahalesi açık BM Güvenlik Konseyi yetkisi bakımından tartışmalıdır. **11 Eylül 2001:** Uluslararası terör ve asimetrik güvenlik. **2008 finansal kriz:** Ekonomik karşılıklı bağımlılık ve uluslararası eşgüdüm ihtiyacı.

Kısa Özet

**1946 Demir Perde → 1947 Truman → 1948 Marshall/Berlin Ablukası → 1949 NATO → 1950–1953 Kore → 1955 Varşova/Bandung → 1956 Süveyş/Macaristan → 1961 Berlin Duvarı/Belgrad → 1962 Küba → 1968 NPT/Prag Baharı → 1972 SALT I → 1975 Helsinki → 1979 Afganistan/SALT II → 1985 Gorbaçov → 1987 INF → 1989 Duvar → 1990 Alman Birliği → 1991 Varşova ve SSCB'nin sonu → 1991 Körfez → 1999 Kosova → 2001 terör gündemi → 2008 finans krizi.**

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Konu Anlatımı

Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem Konu Anlatımı

Konuyu ayrıntılı ve öğretici şekilde öğren.

Konu Anlatımını Aç
Hızlı Tekrar

Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz
PDF İndirme

Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium