Konu Anlatımı / Ders Notu
Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem Ders Notu
1945 sonrası iki kutupluluk, çevreleme, Kore ve Küba krizleri, NATO-Varşova, bağlantısızlık, détente, silah denetimi, SSCB’nin çözülmesi ve 1991 sonrası uluslararası düzen.
Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler
Soğuk Savaşın Temel Yapısı
**1945 sonrası:** ABD–SSCB rekabeti, ideolojik karşıtlık, askerî bloklar, nükleer caydırıcılık ve vekâlet savaşları. **İki kutupluluk** iki büyük güç çevresinde kapasite yoğunlaşmasıdır. **Çevreleme** Sovyet etkisinin yayılmasını sınırlamak; **caydırıcılık** saldırının beklenen maliyetini artırarak onu önlemek; **vekâlet savaşı** başka bölgedeki taraflar üzerinden dolaylı rekabet; **détente** görece yumuşamadır.
1946–1955 Doğuş ve Bloklaşma
| Yıl | Olay | Anahtar | |---|---|---| | 1946 | Churchill Fulton konuşması | Demir Perde | | 1947 | Truman Doktrini | Türkiye–Yunanistan, çevreleme | | 1948 | Marshall Planı | Avrupa ekonomik iyileşme | | 1948–1949 | Berlin Ablukası ve Hava Köprüsü | Batı Berlin'in ikmali | | 1949 | NATO | Atlantik kolektif savunması | | 1949 | İki Alman devleti | Federal Almanya ve Demokratik Alman Cumhuriyeti | | 1950–1953 | Kore Savaşı | 1953 ateşkes, barış antlaşması değil | | 1955 | Varşova Paktı | SSCB öncülüğünde Doğu Bloku |
**NATO 1949 – Varşova 1955.** Türkiye 1952'de NATO'ya katıldı. Batı Almanya'nın 1955 NATO üyeliği Varşova Paktının kuruluş bağlamında önemlidir.
1955–1968 Krizler ve Bağlantısızlar
- **1955 Bandung:** Asya-Afrika dayanışması, sömürgecilik karşıtlığı.
- **1961 Belgrad:** Bağlantısızlar Hareketinin ilk zirvesi.
- **1956 Süveyş:** Nasır kanalı millîleştirdi; Britanya-Fransa-İsrail müdahalesi, ABD-SSCB baskısı.
- **1956 Macaristan:** Ayaklanma, Sovyet müdahalesi.
- **1961 Berlin Duvarı:** Doğu-Batı Berlin geçişini engelleme; 1948 ablukasından farklı.
- **1962 Küba Füze Krizi:** Kennedy–Kruşçev; Sovyet füzeleri, ABD deniz karantinası, uzlaşma. Türkiye'deki Jüpiter füzeleriyle ilgili gizli düzenleme.
- **1968 Prag Baharı:** Dubček reformları, Varşova Paktı müdahalesi.
- **Çin-Sovyet ayrışması:** Komünist devletler arasında da rekabet ve özerk strateji olabilir.
**Nükleer strateji:** İkinci vuruş kapasitesi ve karşılıklı garantili imha mantığı doğrudan nükleer savaşı caydırabilir; vekâlet rekabetini bitirmez.
Détente ve Silah Denetimi
| Belge | Tarih | İşlev | |---|---|---| | **NPT** | 1968 imza, 1970 yürürlük | Nükleer silahların yayılmasının önlenmesi; çok taraflı rejim | | **SALT I** | 1972 | ABD-SSCB stratejik silah sınırlaması, ABM Antlaşması | | **Helsinki Nihai Senedi** | 1975 | Avrupa güvenliği, sınırlar, işbirliği, insan hakları | | **SALT II** | 1979 | İmzalandı, ABD tarafından onaylanmadı | | **INF** | 1987 | Belirli karadan fırlatılan füze sınıflarının tasfiyesi |
**1979 Sovyet Afganistan müdahalesi** yumuşamayı zayıflattı. **1985 Gorbaçov:** Glasnost = açıklık; perestroyka = yeniden yapılanma. **1987 Reagan-Gorbaçov INF** tarihî silah denetimi adımıdır.
1989–1991 Çözülme
- **9 Kasım 1989:** Berlin Duvarı açıldı; Doğu Avrupa dönüşümleri.
- **3 Ekim 1990:** Almanya yeniden birleşti.
- **1991:** Varşova Paktı dağıldı.
- **Aralık 1991:** Sovyetler Birliği sona erdi.
**Olaylar eşzamanlı değildir.** Yılları birbirine karıştırma.
1991 Sonrası Uluslararası Sistem
**Tek kutuplu an:** SSCB sonrası özellikle ABD üstünlüğünün belirginliği. **Çok kutupluluk tartışması:** Zamanla yükselen yeni ekonomik ve stratejik güç merkezleri. **Küreselleşme:** Ekonomi, finans, iletişim ve güvenlik ağlarıyla artan karşılıklı bağlantı ve kırılganlık.
**1990 Kuveyt'in Irak tarafından işgali; 1991 Körfez Savaşı:** BM Güvenlik Konseyi 678 sayılı karara dayalı çok uluslu müdahale. **1990'lar Balkanlar/Yugoslavya:** Etnik ve bölgesel çatışmalar; **1999 Kosova** NATO müdahalesi açık BM Güvenlik Konseyi yetkisi bakımından tartışmalıdır. **11 Eylül 2001:** Uluslararası terör ve asimetrik güvenlik. **2008 finansal kriz:** Ekonomik karşılıklı bağımlılık ve uluslararası eşgüdüm ihtiyacı.
Kısa Özet
**1946 Demir Perde → 1947 Truman → 1948 Marshall/Berlin Ablukası → 1949 NATO → 1950–1953 Kore → 1955 Varşova/Bandung → 1956 Süveyş/Macaristan → 1961 Berlin Duvarı/Belgrad → 1962 Küba → 1968 NPT/Prag Baharı → 1972 SALT I → 1975 Helsinki → 1979 Afganistan/SALT II → 1985 Gorbaçov → 1987 INF → 1989 Duvar → 1990 Alman Birliği → 1991 Varşova ve SSCB'nin sonu → 1991 Körfez → 1999 Kosova → 2001 terör gündemi → 2008 finans krizi.**
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş ve Sonrası Uluslararası Sistem - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.