Konu Anlatımı / Ders Notu
Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri Ders Notu
Uluslararası hukukun kaynakları; UAD Statüsü 38. madde, antlaşma ve örf hukuku, opinio juris, jus cogens, BM Şartının temel ilkeleri ve uluslararası sorumluluk.
Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler
Çekirdek Kavram Haritası
**Kaynak = kuralın hukuk olarak nasıl belirlendiği; ilke = hukuki ilişkide gözetilecek esas; yardımcı araç = kuralın tespitini destekleyen kaynak.**
1. UAD Statüsü 38. madde
- **38/1(a) Antlaşma:** Uluslararası hukukla yönetilen devletler arası bağlayıcı anlaşma.
- **38/1(b) Örf ve âdet:** Genel uygulama ve hukuken gerekli olduğu kanaati (**opinio juris**).
- **38/1(c) Genel ilkeler:** Hukuk düzenlerinde tanınan temel hukuki ilkeler.
- **38/1(d) Yardımcı araçlar:** Yargı kararları ve hukukçu öğretileri.
- **38/2 Ex aequo et bono:** Taraflar kabul ederse hakkaniyet ve nesafetle karar.
- **UAD Statüsü 59:** Karar yalnız taraflar arasında ve somut dava bakımından bağlayıcı.
2. Örf ve âdetin sınav denetimi
**Devlet uygulaması:** Yeterince genel, temsil edici ve ilgili davranış. **Opinio juris:** Davranışın hukuken zorunlu ya da yetkili olduğu kanaati. Sadece diplomat nezaketi veya protokol tekrarı kural oluşturmak için yeterli değildir. **Sürekli itirazcı:** Kural oluşurken açık, tutarlı itiraz; jus cogens bu savunmanın konusu olamaz.
3. Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi
| Madde | Esas | |---|---| | 19 | Konu ve amaçla bağdaşmayan çekincenin ileri sürülememesi | | 26 | **Pacta sunt servanda** – yürürlükteki antlaşmanın iyi niyetle uygulanması | | 27 | İç hukukun antlaşmayı ifa etmemenin genel gerekçesi olmaması | | 31 | Olağan anlam + bağlam + konu ve amaç + iyi niyet | | 53 | Antlaşmanın **kuruluşta** jus cogens ile çatışması → geçersizlik | | 64 | **Sonradan oluşan** jus cogens ile çatışma → geçersiz hâle gelme ve sona erme |
Antlaşma üçüncü devletleri **rızası olmadan kural olarak bağlamaz** (pacta tertiis). İmzanın yeterli olup olmadığı bağlanma usulüne bağlıdır; bazı antlaşmalarda onay gerekir.
4. Üst norm ve yükümlülük farkı
**Jus cogens:** Sapılmasına izin verilmeyen emredici uluslararası norm. **Erga omnes:** Uluslararası toplumun bütününe karşı yükümlülük. Aynı şey değildir. **BM Şartı 103:** Şart yükümlülüğü başka antlaşma yükümlülüğüyle çatışırsa Şart önceliklidir.
5. BM Şartı temel maddeler
| Madde | Sınav anahtarı | |---|---| | 2/1 | Egemen eşitlik | | 2/2 | Şart yükümlülüklerinde iyi niyet | | 2/3 | Uyuşmazlıkların barışçı çözümü | | 2/4 | Kuvvet tehdidi ve kullanma yasağı | | 2/7 | Esasen iç yetkideki konular; VII. Bölüm zorlama tedbirleri saklı | | 33 | Görüşme, arabuluculuk, uzlaştırma, tahkim, yargısal yol ve diğer barışçı yollar | | 41 | Silahlı kuvvet içermeyen Güvenlik Konseyi tedbirleri | | 51 | Silahlı saldırıda bireysel/kolektif meşru müdafaa; bildirim | | 103 | BM Şartından doğan yükümlülüklerin önceliği |
**Meşru müdafaa:** Silahlı saldırı koşulu, gereklilik ve orantılılık, Güvenlik Konseyine derhâl bildirim. **Egemen eşitlik:** Hukuki statü eşitliği, fiilî güç eşitliği değildir.
6. Birleşmiş Milletler kararları ve soft law
**Genel Kurul:** Kararları çoğu kez tavsiye niteliğindedir; otomatik antlaşma değildir. Normun tespitinde delil değeri olabilir. **Güvenlik Konseyi:** Yetkisi dâhilinde bağlayıcı kararlar alabilir. **Soft law:** Doğrudan bağlayıcı olmayabilen bildiriler/ilkeler; yine de uygulama ve yorum üzerinde etkili olabilir.
7. Uluslararası sorumluluk
**İki kurucu öğe:** Devlete atfedilebilir davranış + uluslararası yükümlülüğün ihlali. **Giderim:** Eski hâle getirme, tazminat, tatmin; durdurma ve tekrar etmeme güvenceleri ayrıca olabilir. İç hukukta izin verilmiş olması uluslararası sorumluluğu her zaman kaldırmaz.
8. Mini sınav mantığı
- 'Uzun uygulama + hukuki zorunluluk kanaati' → örf ve âdet.
- 'Sadece protokol nezaketi' → opinio juris gösterilememiştir.
- 'Bir profesörün tek görüşü' → yardımcı öğreti; doğrudan evrensel norm değildir.
- 'Konu ve amaçla bağdaşmayan çekince' → Viyana 19.
- 'İç hukuk farklı' → Viyana 27.
- 'Kuruluşta üst normla çatışma' → Viyana 53.
- 'Sonradan doğan üst normla çatışma' → Viyana 64.
- 'Şart yükümlülüğüyle başka antlaşmanın çatışması' → BM 103.
- 'Saldırı karşısında savunma' → BM 51.
- 'Silahsız Konsey yaptırımı' → BM 41.
Kısa Özet
**38:** Antlaşma, örf, genel ilke; yargı kararları ve öğreti yardımcı araç. **Örf:** Uygulama + opinio juris. **Viyana 26:** İyi niyetli ifa. **27:** İç hukuk mazeret değil. **31:** Bağlam/amaçla yorum. **53/64:** Jus cogens başta/sonradan çatışma. **BM 2:** Egemen eşitlik, barışçı çözüm, kuvvet yasağı, iç yetki. **33:** Barışçı araçlar. **41:** Silahsız Konsey önlemi. **51:** Meşru müdafaa. **103:** Şart önceliği. **Devlet sorumluluğu:** Atfedilebilirlik + ihlal.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.