Konu Anlatımı / Ders Notu

Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri Konu Anlatımı

Uluslararası hukukun kaynakları; UAD Statüsü 38. madde, antlaşma ve örf hukuku, opinio juris, jus cogens, BM Şartının temel ilkeleri ve uluslararası sorumluluk.

Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri

KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler

Konu Özeti

**Uluslararası hukuk**, başta devletler olmak üzere uluslararası hukuk kişilerini ilgilendiren hakları, yükümlülükleri ve ilişkileri düzenleyen kurallar bütünüdür. **Uluslararası hukukun kaynakları** hangi normların hukuk kuralı olarak belirleneceğini; **temel ilkeler** ise bu normların uygulanmasında uyulacak çerçeveyi gösterir. Sınavda en kritik ayrımlar şunlardır: **antlaşma – örf ve âdet – genel ilke – yardımcı araç**, **uygulama – opinio juris**, **jus cogens – erga omnes**, **egemen eşitlik – fiilî eşitlik**, **kuvvet kullanma yasağı – meşru müdafaa**.

1. Uluslararası Hukukun Özneleri ve Bağlayıcılık

**Devlet**, uluslararası hukukta temel öznedir. Devlet, uluslararası hak ve yükümlülüklerin taşıyıcısı olabilir, antlaşmalar yapabilir ve koşulları varsa uluslararası sorumluluğa tabi olur. **Uluslararası örgütler**, kuruluş belgelerinin ve görevlerinin gerektirdiği ölçüde ayrı uluslararası hukuk kişiliğine sahip olabilir. Bireyler de insan hakları ve uluslararası ceza hukuku gibi alanlarda doğrudan hak veya sorumluluk taşıyabilir.

**Egemenlik**, devletin iç ve dış bağımsızlığına ilişkin hukuki-siyasal yetkilerle ilgilidir; başka devletlere keyfî zarar verme veya uluslararası yükümlülükten kaçma özgürlüğü değildir. **Rıza**, özellikle antlaşma yükümlülüklerinde önemlidir; buna karşılık her uluslararası hukuk normunun her devletin tek tek açık rızasına bağlandığı söylenemez.

Uluslararası hukuk kuralları yalnız merkezî bir 'dünya parlamentosu' tarafından oluşturulmaz. Antlaşma, örf ve âdet, genel ilkeler ve kurumsal süreçler farklı yollarla hukuk kurallarını belirleyebilir. Devletlerin iç hukuk sistemlerinde uluslararası hukukun uygulanması bakımından anayasal yöntemler değişebilir; bu, uluslararası sorumluluğun tümüyle iç hukuka bırakıldığı anlamına gelmez.

2. UAD Statüsü 38. Madde ve Kaynakların Sınıflandırılması

**38/1(a): Uluslararası antlaşmalar.** Devletlerin tanıdığı ve kendi aralarında uyguladığı açık hukuk kuralları içeren genel veya özel antlaşmalar. Adı sözleşme, şart, protokol veya anlaşma olabilir; belirleyici unsur uluslararası hukukça yönetilen bağlayıcı anlaşma niteliğidir.

**38/1(b): Uluslararası örf ve âdet (teamül).** Hukuk olarak kabul edilen genel uygulama. Hem **devlet uygulaması** hem **opinio juris** aranır.

**38/1(c): Hukukun genel ilkeleri.** Hukuk sistemlerinde tanınan ve uluslararası hukuk açısından uygulanabilen temel hukuki ilkeler; iyi niyet, hakkın kötüye kullanılmaması ve yargısal usul güvenceleri gibi örnekler bağlama göre tartışılabilir.

**38/1(d): Yargı kararları ve öğreti.** Hukuk kurallarının belirlenmesinde **yardımcı araçlar**. UAD kararlarının belirli davalarda bağlayıcılığı vardır; her karar herkes için yeni evrensel kanun yaratmaz.

**38/2: Ex aequo et bono.** Tarafların rızası varsa Divan hakkaniyet ve nesafet temelinde karar verebilir. Bu yöntemin uygulanması tarafların kabulü olmadan otomatik değildir.

Kaynakları sınıflandırırken şu ayrımları koru:

| Kaynak veya araç | Anahtar ölçüt | Tipik sınav ipucu | |---|---|---| | Antlaşma | Uluslararası hukukla yönetilen bağlayıcı anlaşma | Tarafların bağlanma rızası | | Örf ve âdet | Genel uygulama + opinio juris | Hukuken gerekli sayılan devlet pratiği | | Hukukun genel ilkeleri | Genel hukuki ilkelerin tanınması | Hukuk düzenleri arasında temel ilke | | Yargı kararları / öğreti | Kuralı belirlemeye yardım | 38/1(d) yardımcı araç | | Genel Kurul kararı / soft law | İçeriğine ve bağlamına göre farklı etki | Çoğu durumda doğrudan antlaşma değildir |

3. Antlaşmaların Bağlayıcılığı ve Viyana Kuralları

1969 **Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi**, özellikle devletler arasında yazılı olup uluslararası hukukla yönetilen antlaşmaların yapılması, uygulanması, yorumlanması ve sona ermesi gibi konuları sistematikleştirir. Sözleşmenin kapsamı, diğer bütün uluslararası anlaşmaların hukuken geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz. Sözleşmedeki birçok kural teamül hukukuyla da bağlantılıdır.

**Bağlanma rızası**, antlaşmanın öngördüğü yönteme göre imza, onaylama, kabul, uygun bulma veya katılma gibi biçimlerde ortaya konabilir. **İmza**, her antlaşmada tek başına nihai bağlılık anlamına gelmez; onaylama öngörülüyorsa bu aşama ayrıca aranabilir.

**Pacta sunt servanda (madde 26):** Yürürlükteki antlaşma taraflarını bağlar ve **iyi niyetle** uygulanır. **Madde 27:** Bir taraf, kural olarak kendi iç hukukunu antlaşma yükümlülüğünü ifa etmemenin gerekçesi gösteremez; antlaşmaya bağlanma rızasına ilişkin 46. maddenin sınırlı düzenlemesi farklıdır.

**Antlaşmanın yorumu (madde 31):** İyi niyet; terimlerin **olağan anlamı**; **bağlam**, antlaşmanın **konu ve amacı** birlikte değerlendirilir. Yorum, bir cümleyi bağlamından koparıp yalnız tek devletin çıkarına göre okuma değildir. **Madde 32** tamamlayıcı yorum araçlarını düzenler.

**Pacta tertiis:** Kural olarak antlaşma üçüncü devlet bakımından rızası olmaksızın hak veya yükümlülük doğurmaz; hukuki duruma göre ayrık kurallar ayrıca incelenir. **Çekince**, devletin antlaşmanın belirli hükümlerinin kendisi bakımından hukuki etkisini sınırlamak veya değiştirmek için ileri sürdüğü tek taraflı bildiridir. Sözleşme 19. madde çerçevesinde antlaşmanın **konu ve amacıyla bağdaşmayan** çekince ileri sürülemez.

**Antlaşma ile örf ve âdet** her zaman birbirini dışlamaz: Antlaşma bir örf kuralını kodlaştırabilir, gelişmesini destekleyebilir veya taraflar arasında özel kurallar öngörebilir. Antlaşma yalnız tarafları bağlarken belirli bir örf kuralı ilgili devletler açısından daha geniş uygulanabilir.

4. Örf ve Âdet Hukuku: İki Kurucu Unsur

**Maddi unsur – genel uygulama:** Devletlerin fiilî tutumları, diplomatik açıklamaları, mevzuatları, askerî veya idarî faaliyetleri, oy davranışları ve diğer devlet uygulamaları konuya göre incelenebilir. Uygulamanın **yeterince yaygın ve temsil edici** olması önemlidir; her devletin istisnasız aynı eylemi sergilemesi şart değildir.

**Manevi unsur – opinio juris:** Devletler söz konusu uygulamayı **hukuki bir zorunluluk veya hakka dayanarak** gerçekleştirdiklerine inanır. Salt nezaket, gelenek, çıkar kolaylığı veya tesadüfi taklit tek başına hukuki kanaat anlamına gelmez.

**Örnek:** Devletler havaalanında yabancı temsilcilere nezaket gösteriyorsa bu yalnız diplomatik gelenek olabilir. Ancak ilgili davranışı uluslararası hukukun zorunlu tuttuğunu belirten uygulama ve beyanlar, gerekli diğer unsurlarla birlikte, örfün varlığına delil oluşturabilir.

**Sürekli itirazcı (persistent objector):** Henüz oluşmakta olan **genel örf kuralına** başlangıçtan itibaren açık ve tutarlı itiraz eden devlet, belirli koşullarda o kuralın kendisine karşı uygulanmamasını ileri sürebilir. Bu yaklaşım **jus cogens normundan kaçınma imkânı** değildir. Yerel veya özel örf kuralları da ilgililerin uygulaması ve hukuki kanaatiyle ayrıca tartışılır.

BM Uluslararası Hukuk Komisyonunun **2018 örf ve âdet tespit sonuçları**, her iki unsurun ayrı ayrı değerlendirilmesini, ilgili devlet uygulamasının ve hukuki kanaatin kanıtlarla incelenmesini özellikle vurgular.

5. Hukukun Genel İlkeleri, Yargı Kararları ve Öğreti

**Hukukun genel ilkeleri**, uluslararası hukukta özel bir antlaşma veya örf kuralı bulunmadığında hukuki akıl yürütmeye katkı sunabilir. **İyi niyet, usul adaleti ve hakkın kötüye kullanılmaması** gibi kavramlar farklı alanlarda karşımıza çıkabilir; bir ilkenin somut davada nasıl uygulandığı ayrıca gösterilmelidir.

**Yargı kararları**, özellikle Uluslararası Adalet Divanı ve diğer uluslararası mahkeme kararları, bir normun tespitinde etkili olabilir. Bununla birlikte **UAD Statüsü 59. madde**, kararın **yalnız davanın tarafları arasında ve o dava bakımından** bağlayıcılığını belirtir. Bir kararın ileride başvurulan güçlü bir içtihat olması ile bütün devletlere doğrudan bağlayıcı evrensel yasa olması aynı şey değildir.

**Öğreti** (uluslararası hukuk uzmanlarının bilimsel çalışmaları) hukuk kurallarının açıklanmasına ve belirlenmesine yardım eder. Tek bir yazarın görüşü, bütün devletler için tek başına bağlayıcı hukuk kuralı yaratmaz.

**Hakkaniyet** özellikle yorum ve uygulamada önem kazanabilir; **ex aequo et bono**, UAD'nin taraflar kabul ederse hakkaniyet ve nesafet temelinde karar verebilmesidir. İkisini aynı yöntem gibi ezberleme.

6. BM Kararları ve Yumuşak Hukuk

**BM Genel Kurulu kararları** kural olarak tavsiye niteliğindedir; her karar otomatik olarak antlaşma veya bütün devletleri bağlayan örf kuralı değildir. Bununla birlikte kararların **metni, oylama koşulları, devlet beyanları ve sonraki uygulamalar** bir örf kuralının oluşumu ya da kanıtı bakımından değer taşıyabilir. BM organlarının kendi iç işleyişine dönük kararlarının özel bağlayıcı sonuçları olabilir.

**BM Güvenlik Konseyi** Şart çerçevesinde, özellikle VII. Bölüm kapsamındaki yetkileriyle, devletler açısından bağlayıcı kararlar alabilir. Burada kararın dayanağı ve kapsamı önemlidir; bütün BM organlarının kararları hukuken aynı tür değildir.

**Yumuşak hukuk (soft law)**, doğrudan antlaşma bağlayıcılığı olmayan uluslararası bildiriler, kılavuz ilkeler, eylem planları gibi belgeleri betimleyebilir. Bunlar hukuken etkisiz olmak zorunda değildir; devlet davranışını, antlaşmaların yorumunu ve yeni normların gelişmesini etkileyebilir.

7. Normlar Arasında Öncelik: Jus Cogens, Erga Omnes ve BM Şartı

**Jus cogens**, uluslararası toplumun devletler bütünü tarafından **aksine sapmaya izin verilmeyen** emredici genel uluslararası hukuk normu olarak kabul edilen kuraldır. Bu norm ancak aynı nitelikte sonraki bir normla değiştirilebilir.

**Viyana 53. madde:** Yapıldığı sırada yürürlükte olan jus cogens normuyla çatışan antlaşma **geçersizdir**. **Viyana 64. madde:** Sonradan yeni jus cogens normu ortaya çıkar ve mevcut antlaşmayla çatışırsa antlaşma **geçersiz hâle gelir ve sona erer**. İlkinde **kuruluş anındaki**, ikincisinde **sonradan oluşan** emredici norm sorulur.

**Erga omnes yükümlülük**, yükümlülüğün **uluslararası toplumun bütününe karşı** olmasıyla ilgilidir. **Jus cogens**, normun **aksine sapılamayan üstün niteliğiyle** ilgilidir. İki kavramın bağlantısı vardır ancak tanımları aynı değildir.

**BM Şartı 103. madde**, BM üyelerinin Şarttan doğan yükümlülükleri ile başka bir uluslararası antlaşmadan doğan yükümlülükleri çatıştığında **Şart yükümlülüklerinin üstün olacağını** söyler. Bu hükmü 'BM'nin tüm açıklamaları bütün hukuk kaynaklarından üstündür' biçiminde genişletme.

8. BM Şartının Temel İlkeleri

**Egemen eşitlik (2/1):** BM üyelerinin devlet olarak hukuki eşitliği. Bu ilke nüfus, ekonomik imkân, askerî güç veya her örgütte oy ağırlığının eşitliği anlamına gelmez.

**İyi niyetle yükümlülüklerin yerine getirilmesi (2/2):** BM üyeleri Şarttan kaynaklanan yükümlülüklerini iyi niyetle yerine getirir.

**Uyuşmazlıkların barışçı çözümü (2/3):** Devletler barış, güvenlik ve adaleti tehlikeye atmadan uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözmelidir.

**Kuvvet kullanma ve tehdidi yasağı (2/4):** Devletlerin başka devletlerin toprak bütünlüğü ve siyasal bağımsızlığına karşı veya BM amaçlarıyla bağdaşmayacak şekilde kuvvet tehdidinden ve kullanmaktan kaçınmasını öngörür.

**İç yetki alanına müdahale etmeme (2/7):** BM'nin esasen devletin iç yetkisindeki konulara müdahalesine ilişkin ilke; bu düzenleme **VII. Bölümdeki zorlama önlemlerinin uygulanmasını engellemez**. Ayrıca başka devletin zorlayıcı müdahalesine ilişkin örfî müdahale yasağıyla birlikte değerlendirilir.

**Halkların kendi kaderini tayini:** BM Şartı ve insan hakları belgeleriyle ilişkilendirilen, halkların siyasal statülerini ve gelişimlerini özgürce belirlemelerine yönelik ilkedir. Her ayrılma talebinin her durumda otomatik bağımsızlık hakkı yarattığı sonucuna varılamaz.

**Devletlerin dostça ilişkileri ve iş birliği:** Temel ilkelerin birlikte yorumlanmasında iş birliği, eşit haklar ve barış hedefi önemlidir.

9. Kuvvet Kullanma Yasağı ve Başlıca Hukuki Çerçeveler

**Genel kural** kuvvet kullanımının ve kuvvet tehdidinin yasaklanmasıdır. BM Şartı sisteminde özellikle iki alan birbirinden ayrılır:

  1. **Meşru müdafaa (51. madde):** BM üyesine yönelik **silahlı saldırı** halinde bireysel veya kolektif meşru müdafaa hakkı. Meşru müdafaa **gereklilik ve orantılılık** ilkeleriyle sınırlanır; alınan önlemler **derhâl Güvenlik Konseyine bildirilir**. Hukukun bazı sınır durumlarına ilişkin tartışmaları vardır; KPSS temel metin sorularında silahlı saldırı koşulu merkezîdir.
  2. **BM Güvenlik Konseyi ve VII. Bölüm:** Konsey, Şart kapsamında barışa tehdit, barışın bozulması veya saldırı durumlarında önlemler kararlaştırabilir. **41. madde** silahlı kuvvet kullanımını içermeyen önlemleri; **42. madde** gerekli koşullarda askerî harekât tedbirlerini düzenler.

**Meşru müdafaa ≠ misilleme amacıyla sınırsız saldırı.** Bir devletin ekonomik kayıp yaşaması veya diplomatik sözlü tartışma yaşaması tek başına askerî güç kullanımına sınırsız izin vermez.

10. Uyuşmazlıkların Barışçı Çözümü

BM Şartı **33. madde**, uluslararası uyuşmazlıkların barışçı yollarla çözümüne ilişkin başlıca yöntemleri sayar:

  • **Görüşme (müzakere):** Taraflar doğrudan anlaşmaya çalışır.
  • **Soruşturma / araştırma:** Olayın maddi gerçeklerinin açıklığa kavuşturulması.
  • **Arabuluculuk:** Üçüncü taraf çözüm sürecine etkin katkıda bulunur.
  • **Uzlaştırma:** Çözüm önerileri sunabilen üçüncü taraf mekanizması.
  • **Tahkim:** Tarafların kabul ettiği usule göre hakem kararı.
  • **Yargısal çözüm:** Yetkisi kabul edilmiş mahkeme aracılığıyla hukuki karar.
  • **Bölgesel düzenlemelere başvuru:** Uygun bölgesel mekanizmalar çerçevesindeki yollar.

Uluslararası Adalet Divanında **devletler arası çekişmeli davalarda yargı yetkisi**, ilgili devletin rızası ve yetki dayanağı üzerinden incelenir. UAD'nin varlığı her uyuşmazlığı kendiliğinden ve zorunlu olarak karara bağladığı anlamına gelmez.

11. Uluslararası Sorumluluğun Temel Çerçevesi

Bir **uluslararası haksız fiil** için temel olarak (1) davranışın devlete **atfedilebilir** olması ve (2) devletin uluslararası **yükümlülüğünün ihlal edilmesi** aranır. Sorumluluğun türü ve hukuki sonuçları somut norm ve duruma göre değişebilir; her olayın mutlaka savaş veya diplomatik kopuş doğurması gerekmez.

Hukuka aykırılığın giderilmesi ve zararın telafisi kapsamında koşullara göre **eski hâle getirme (restitution)**, **tazminat (compensation)** ve **tatmin (satisfaction)** biçimleri değerlendirilebilir. İhlalin durdurulması ve tekrar etmeme güvenceleri ayrıca gündeme gelebilir.

Uluslararası hukuk ile iç hukuk ilişkisi bakımından dikkat: Devlet iç hukukunda belirli bir işlem hukuka uygun sayılsa da aynı davranış uluslararası yükümlülüğünü ihlal edebilir. Dolayısıyla 'ülke kanunuma göre serbest' savunması uluslararası sorumluluğu otomatik bertaraf etmez.

12. Kavramları Somut Örnek Üzerinde Ayırma

A ve B devletlerinin sınır anlaşmazlığında üç kaynak gündeme gelsin: taraflar arasında yazılı sınır antlaşması, komşu devletlerin uzun süreli uygulaması ve ilgili hukukta tanınan iyi niyet ilkesi.

  1. **Antlaşma sorusu:** A ve B antlaşmayla ne zaman bağlanmıştır; antlaşmanın konusu ve amacı nedir?
  2. **Örf sorusu:** Genel uygulama var mıdır ve devletler davranışı **hukuken zorunlu** mu görmektedir?
  3. **Genel ilke sorusu:** İyi niyet veya hakkın kötüye kullanılmaması somut yorumda nasıl rol oynar?
  4. **Mahkeme kararı sorusu:** Önceki UAD kararları ilgili kuralın tespitine yardım ediyor mu; somut karar kimleri bağlar?
  5. **Üst norm sorusu:** Çatışan bir jus cogens normu veya Şart 103. madde yükümlülüğü var mıdır?
  6. **Güç kullanımı sorusu:** Tarafların barışçı çözüm yükümlülüğü ve kuvvet kullanma yasağı nasıl uygulanır?

Bu altı soruya farklı cevaplar verilebilir. Kaynağı doğru tanımadan 'hâlihazırda tüm devletler için en üstün norm' sonucu çıkarma.

Sık Karıştırılan Noktalar

  1. **Antlaşma ≠ yalnız başlığı 'antlaşma' olan belge:** Uluslararası hukukla yönetilen bağlayıcı anlaşmanın niteliği önemlidir.
  2. **Örf ≠ alışkanlık:** Genel uygulamaya **opinio juris** eklenmelidir.
  3. **Opinio juris ≠ görüş anketi:** Hukuki yükümlülük veya yetki kanaatidir.
  4. **Hukukun genel ilkesi ≠ yazarın kişisel öğüdü:** Tanınmış hukuki ilke gerekir.
  5. **Yargı kararı ≠ herkes için yasa:** UAD Statüsü 59. madde taraflar ve somut dava bakımından bağlayıcılığı düzenler.
  6. **İmza ≠ her antlaşmada nihai rıza:** Onaylama veya katılma gerekebilir.
  7. **Pacta sunt servanda ≠ antlaşmanın sonsuz geçerliliği:** Yürürlükteki antlaşma iyi niyetle uygulanır; sona erme rejimi farklıdır.
  8. **İç hukuk ≠ genel ifa etmeme gerekçesi:** Viyana 27. maddeyi hatırla.
  9. **Yorum ≠ tek kelimeyi koparmak:** Viyana 31. maddede olağan anlam, bağlam, konu ve amaç birlikte.
  10. **Jus cogens ≠ tüm önemli siyasi beyanlar:** Sapmaya izin verilmeyen emredici normdur.
  11. **Jus cogens ≠ erga omnes:** Normun üstün niteliği / yükümlülüğün muhatap olduğu topluluk.
  12. **Viyana 53 ≠ 64:** Başlangıçtaki emredici norm çatışması / sonradan yeni emredici norm çatışması.
  13. **BM Genel Kurulu ≠ Güvenlik Konseyi:** Kararlarının hukuki etkisi ve yetkisi farklıdır.
  14. **Şart 103 ≠ bütün BM açıklamalarının otomatik üstünlüğü:** Şarttan doğan yükümlülüklerin başka antlaşma yükümlülükleriyle çatışması.
  15. **Egemen eşitlik ≠ eşit fiilî güç:** Hukuki statü eşittir.
  16. **2/4 ≠ barışçı araç yasağı:** Kuvvet tehdidi ve kullanımı kural olarak yasak; görüşmeler mümkündür.
  17. **51. madde ≠ sınırsız müdahale:** Silahlı saldırı, gereklilik, orantılılık ve bildirim.
  18. **2/7 ≠ VII. Bölüm tedbirlerinin yasağı:** Şart açıkça zorlama tedbirlerini saklı tutar.
  19. **Sürekli itirazcı ≠ jus cogens istisnası:** Örf hukukunda belirli koşullu savunmadır.
  20. **Atfedilebilirlik ≠ ihlalin kendisi:** Uluslararası sorumlulukta iki ayrı temel unsur.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

**1. Sorunun sınıfını bul:** Kaynak mı, antlaşma mı, kuvvet yasağı mı, normlar arası öncelik mi, sorumluluk mu? **2. İki bileşenli kavramı kontrol et:** Örf için uygulama + opinio juris; sorumluluk için atfedilebilirlik + ihlal. **3. Madde numarasını işaretle:** 26, 27, 31, 53, 64; 2/4, 33, 41, 51, 103. **4. Mutlak ifadeyi ele:** 'Her imza bağlar', 'her Genel Kurul kararı evrensel antlaşmadır', 'meşru müdafaa sınırsızdır' gibi önermeler yanlıştır. **5. Somut hukuki bağlama dön:** Devletlerin taraf oluşu, antlaşmanın yürürlük durumu, uygulamanın hukuki niteliği ve norm çatışmasının türü cevabı değiştirebilir.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • UAD Statüsü 38. maddenin kaynaklarını ve yardımcı araçlarını ayırt edebilmelisin.
  • Örf ve âdetin **devlet uygulaması + opinio juris** bileşenlerini örnekte bulabilmelisin.
  • İmza, bağlanma rızası, pacta sunt servanda, antlaşma yorumu ve üçüncü devlet ayrımını yapabilmelisin.
  • Jus cogens, erga omnes, sürekli itirazcı ve BM Şartı 103. maddeyi karıştırmamalısın.
  • BM Şartı 2, 33, 41 ve 51. maddelerin temel işlevlerini bilmelisin.
  • İç işlerine karışmama, barışçı çözüm ve devlet sorumluluğunu örneklere uygulayabilmelisin.

Başlıca Resmî Kaynaklar

  • Uluslararası Adalet Divanı Statüsü, özellikle 38 ve 59. maddeler.
  • BM Şartı, özellikle 2, 33, 41, 51 ve 103. maddeler: un.org/en/about-us/un-charter/full-text
  • Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (1969), özellikle 19, 26, 27, 31, 53 ve 64. maddeler: legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/1_1_1969.pdf
  • BM Uluslararası Hukuk Komisyonu, Örf ve Âdet Uluslararası Hukukunun Belirlenmesine İlişkin Taslak Sonuçlar (2018): legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/1_13_2018.pdf

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri Ders Notu

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Uluslararası Hukukun Kaynakları ve Temel İlkeleri - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz