Konu Anlatımı / Ders Notu
Türkiye'de İklim ve Bitki Örtüsü Ders Notu
KPSS Ön Lisans Türkiye’nin iklim tipleri, yağış rejimleri, sıcaklık, rüzgâr ve doğal bitki toplulukları.
Türkiye'de İklim ve Bitki Örtüsü — Ders Notu
Kısa Özet
Türkiye'deki iklim farklılıklarının ana etkenleri **enlem, yükselti, denizellik-karasallık, dağların kıyıya göre uzanışı, bakı ve hava kütleleridir**. Kıyı kesimlerinde denizler sıcaklık değişimini yumuşatır; iç kesimlerde yıllık sıcaklık farkı artar. Yükselti sıcaklığı genel olarak düşürür. Kıyıya paralel dağlar nemli havayı yükselterek yamaç yağışına neden olabilir ve deniz etkisini içeriye sınırlayabilir.
İklim–Yağış–Örtü Tablosu
| İklim sahası | Yağışın belirgin dönemi | Yaz / kış özelliği | Doğal bitki örtüsü | |---|---|---|---| | **Akdeniz kıyıları** | **Kış** | Yaz sıcak-kurak; kış ılık-yağışlı | Kızılçam, maki; tahriple garig | | **Karadeniz kıyıları** | **Sonbahar**, dört mevsim yağış | Yaz serin, kış deniz etkisiyle ılıman | Nemli ormanlar; tahriple psödomaki | | **İç Anadolu** | **İlkbahar** | Yaz sıcak-kurak; kış soğuk | **Bozkır (step)** | | **Güneydoğu Anadolu** | **Kış** | Yaz çok sıcak-kurak | **Bozkır**, yağışlı yamaçlarda meşe | | **Erzurum-Kars** | **İlkbahar sonu–yaz başı** | Kış uzun-soğuk; yaz serin/nispeten yağışlı | **Gür çayırlar**, yükseklerde sarıçam |
Akdeniz İklimi
Kış yağış maksimumu, yaz kuraklığı; kıyılarda kızılçam, kızılçamın tahribiyle maki, makinin tahribiyle **garig** görülebilir. Maki çoğunlukla **sert yapraklı ve her dem yeşildir**. Doğal çevre koşullarında görülen bitki örtüsünü yalnız insanlar yok ettikten sonraki hâliyle sınırlama: kızılçam ormanları da önemlidir.
Karadeniz İklimi
Dört mevsimde yağış, tipik **sonbahar maksimumu**, gür orman ve kıyıda daha az yıllık sıcaklık farkı. Doğu Karadeniz'de nemli havanın dağ yamacında yükselmesi **orografik yağışı** destekler. Nemli ormanın tahribinden sonra **psödomaki (yalancı maki)** gelişebilir.
Karasal İklimlerin Bölgesel Farkları
**İç Anadolu:** **İlkbahar kırkikindi (konveksiyonel) yağışları** ve yazın sararan **bozkır**. **Güneydoğu Anadolu:** kışın **cephesel yağış**, yazın çok güçlü sıcaklık ve buharlaşma, **bozkır**. **Erzurum-Kars:** nisan-mayıs-haziran yağışları, serin yaz koşulları, **uzun çayırlar** ve bunlarla ilişkili **çernezyom** toprakları.
Üç Yağış Mekanizması
- **Orografik (yamaç):** Nemli hava dağ yamacına çarpar, yükselip soğur; Doğu Karadeniz örnektir.
- **Konveksiyonel (yükselim):** Yer ısınır, hava yükselir ve sağanak olabilir; İç Anadolu kırkikindi yağmurları örnektir.
- **Cephesel:** Farklı hava kütleleri karşılaşır; Akdeniz kış yağışı örnektir.
Rüzgâr altı yamaçta hava alçalıp ısınırsa **fön** etkisi görülebilir; nemli hava rüzgâr alan tarafta yağış bıraktıysa diğer tarafta **yağış gölgesi** oluşabilir.
Bitki Örtüsü İçin Eşleştirmeler
- **Maki:** Akdeniz çalısı, kurak yazlara dayanıklı, çoğunlukla her dem yeşil.
- **Garig:** makinin daha fazla tahribiyle gelişen kısa ve seyrek çalılar.
- **Psödomaki:** nemli Karadeniz koşullarında orman tahribi sonrası çalı, yaprak dökenler de içerir.
- **Bozkır:** İç ve Güneydoğu Anadolu gibi yarı kurak alanlar; ilkbaharda yeşerir, yazın sararır.
- **Çayır:** Erzurum-Kars ve yüksek dağların serin/yağışlı alanları; yaz döneminde de yeşil kalabilir.
- **Orman:** özellikle Karadeniz'in nemli kıyıları ve uygun yüksek dağ kuşakları.
Rüzgâr ve İklim Etkenleri
**Lodos:** güneybatıdan, çoğunlukla ısıtıcı. **Poyraz:** kuzeydoğudan, çoğunlukla soğutucu. **Fön:** rüzgâr altı yamacında alçalan havanın ısınması ve bağıl nemin azalması. **Bakı:** Türkiye'de güney yamaçların daha fazla güneş enerjisi alma eğilimi. **Denizellik:** kıyıda sıcaklık farkını azaltır. **Karasallık:** iç kesimde sıcaklık farkını artırır. **Yükselti:** genel olarak sıcaklığı azaltır.
**Sınav uyarısı:** Güneydoğu'da yaz sıcaklıkları fazla olabilir ama yağış maksimumu **kış**tır. Karadeniz'de bütün mevsimler yağışlıdır fakat maksimum **sonbahar**dır. Erzurum-Kars'ın çayırlarını İç Anadolu'nun yazın sararan bozkırı sayma.
**Kaynak:** MEB OGM Materyal, Türkiye'de İklim Tipleri ve Doğal Bitki Örtüsü.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'de İklim ve Bitki Örtüsü - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'de İklim ve Bitki Örtüsü - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'de İklim ve Bitki Örtüsü - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'de İklim ve Bitki Örtüsü - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.