Konu Anlatımı / Ders Notu

I. TBMM Dönemi ve Ayaklanmalar Ders Notu

KPSS Ön Lisans Tarih: I. TBMM, meclis hükûmeti, Teşkilat-ı Esasiye, iç ayaklanmalar, Hıyanet-i Vataniye ve İstiklal Mahkemeleri.

I. TBMM Dönemi ve Ayaklanmalar — Ders Notu

I. TBMM'nin Kuruluşu

  • **16 Mart 1920:** İstanbul resmen işgal edildi; Osmanlı Mebusan Meclisinin işlevi son buldu.
  • **19 Mart 1920:** Mustafa Kemal Paşa, Ankara'da yeni meclisin toplanması için seçim çağrısı yaptı.
  • **23 Nisan 1920:** Büyük Millet Meclisi Ankara'da açıldı. En yaşlı üye Şerif Bey ilk oturumda geçici başkandı.
  • **24 Nisan 1920:** Mustafa Kemal Paşa meclis başkanı seçildi. Meclisin üzerinde güç tanınmaması ve geçici hükûmet başkanı ya da padişah vekili atanmaması anlayışı benimsendi.
  • Meclis, Temsil Heyeti yönetiminden milletin temsil edildiği parlamenter karar merkezine geçişi sağladı.

I. TBMM'nin Nitelikleri

**Kurucu:** Yeni devlet düzeninin temellerini oluşturur. **İhtilalci:** İstanbul'daki eski siyasal otoriteden bağımsız, millî iradeye dayalı yeni bir merkez kurar. **Millî ve bağımsız:** İşgallere karşı Misak-ı Millî hedefini esas alır. **Olağanüstü yetkili:** Yasama ve yürütmeyi birlikte üstlenir. Meclis hükûmeti sisteminde bakanlar meclis tarafından seçilir ve meclise karşı sorumludur.

Güçler birliği = yasama + yürütme BMM'de. Güçler ayrılığı = farklı organlara dağıtılmış yetki; I. TBMM için temel özellik değildir. Meclis, farklı görüşte milletvekillerini bağımsızlık mücadelesi etrafında bir araya getirmiştir.

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

**20 Ocak 1921** tarihli anayasadır. “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” ilkesi temel alınır. Yasama ve yürütme yetkileri milletin temsilcisi BMM'de birleşir. Kısa ve savaş şartlarının ihtiyaçlarına dönük bir anayasal düzenlemedir. **Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı. Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildi.** Bu olayları 1921'le aynılaştırma. 1876 Kanun-i Esasi başka bir anayasadır.

Ayaklanmalar: Kişi, Yer, Neden

| Olay | Bölge / ana bilgi | Sınıflandırma | |---|---|---| | Ahmet Anzavur | Güney Marmara, Biga-Gönen çevresi | Millî harekete karşı; İstanbul bağlantısı | | Kuvay-ı İnzibatiye / Hilafet Ordusu | İstanbul Hükûmeti tarafından oluşturuldu | Millî kuvvetlere karşı askerî güç | | Düzce-Hendek-Bolu | Batı Karadeniz geçiş bölgesi | İstanbul ve dış kışkırtmaların etkisi | | Çapanoğulları | Yozgat | Yerel ayaklanma; 1920 | | Delibaş Mehmet | Konya | Yerel ayaklanma; 1920 | | Koçgiri | Sivas ve çevresi | Yerel/toplumsal ayaklanma; 1921 | | Pontusçu faaliyetler | Doğu Karadeniz | Ayrı Rum devleti hedefi | | Çerkez Ethem | Kuvay-ı Seyyare | Önce bastırma; sonra düzenli orduyla çatışma | | Demirci Mehmet Efe | Batı Anadolu yerel kuvvetleri | Düzenli ordu komutasına direnç |

Ayaklanmaların farklı nedenleri vardı; dış kışkırtmaları, yerel güç çekişmelerini, ayrılıkçı hedefleri ve düzenli orduya karşı direnci tek kategori sayma. İç ayaklanmalar cephelerin güç kaybetmesine, ikmal ve güvenliğin aksamasına, meclisin otorite kurmasının zorlaşmasına yol açtı.

TBMM'nin Aldığı Önlemler

  1. **29 Nisan 1920 – Hıyanet-i Vataniye Kanunu:** BMM'ye ve Millî Mücadele'ye karşı eylemleri cezalandırmaya yönelik hukuki önlem.
  2. **1920 – Firariler Hakkında Kanun:** Asker kaçaklığı ve ordu disiplini sorununa yönelik hukuki önlem.
  3. **11 Eylül 1920 – İstiklal Mahkemeleri:** Savaş şartlarında firar ve benzeri suçlar için olağanüstü yargılama; üyeleri BMM milletvekilleri arasından seçilirdi.
  4. **Rıfat Börekçi'nin desteklediği karşı fetva:** İstanbul'dan yayılan Millî Mücadele karşıtı dinî propagandaya yanıt.
  5. **Kamuoyu ve iletişim:** Anadolu Ajansı **6 Nisan 1920'de**, BMM'den önce kuruldu; Hâkimiyet-i Millîye gazetesi Ankara'nın görüşlerini yaydı.
  6. **Askerî mücadele:** İsyanlara karşı birlikler gönderildi; düzenli ordunun otoritesi güçlendirildi.

Sevr ve Millî Hedef

**10 Ağustos 1920:** Sevr İstanbul Hükûmeti temsilcilerince imzalandı. **BMM reddetti**; antlaşma yürürlüğe girmedi. BMM'nin temel programı millî egemenlik, tam bağımsızlık ve Misak-ı Millî esaslarının gerçekleştirilmesiydi.

Kısa Özet

23 Nisan 1920 BMM açılış; 24 Nisan Mustafa Kemal başkan; 29 Nisan Hıyanet-i Vataniye; 11 Eylül İstiklal Mahkemeleri; 20 Ocak 1921 Teşkilat-ı Esasiye. Meclis hükûmeti = güçler birliği. Pontus = Doğu Karadeniz ayrılıkçı hedef; Çapanoğulları = Yozgat; Delibaş = Konya; Anzavur = Güney Marmara; Koçgiri = Sivas; Çerkez Ethem = önce isyanları bastırma, sonra düzenli orduyla çatışma. Anadolu Ajansı meclisten önce kuruldu. BMM Sevr'i kabul etmedi.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Konu Anlatımı

I. TBMM Dönemi ve Ayaklanmalar Konu Anlatımı

Konuyu ayrıntılı ve öğretici şekilde öğren.

Konu Anlatımını Aç
Hızlı Tekrar

I. TBMM Dönemi ve Ayaklanmalar Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Ön Lisans Tarih I. TBMM Dönemi ve Ayaklanmalar - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Ön Lisans Tarih I. TBMM Dönemi ve Ayaklanmalar - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Ön Lisans Tarih I. TBMM Dönemi ve Ayaklanmalar - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Ön Lisans Tarih I. TBMM Dönemi ve Ayaklanmalar - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz
PDF İndirme

Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium