10. Sınıf Matematik İki Kategorik Değişkenli Veriler Ders Notu

İki Kategorik Değişkenli Veriler – Ders Notu

Temel Kavramlar

• Kategorik değişken: verileri gruplara ayırır (ulaşım şekli, kan grubu, evet/hayır).
• Nicel değişken: sayıyla ölçülür (boy, yaş, maaş); aralıklara ayrılarak kategorik yapılabilir.
• Bağlam: verilerin hangi gerçek yaşam durumuna, hangi koşullara ait olduğu.

Araştırma Sorusu Ölçütleri

• Açık ve net, araştırmaya değer, evreni açık, değişkenleri açık.
• Veri toplanabilir, değişebilirliği yansıtan, uygulanabilir grup, kategorik veriye uygun.

Veri Toplama Planı

• Araç, evren–örneklem, rastgelelik, değişkenler, nerede–ne zaman–nasıl–kim, kayıt, gizlilik ve nesnellik.
• Birincil veri: anket, gözlem, deney, test, mülakat. İkincil veri: resmî istatistik, rapor, veri tabanı.
• Dijital kaynak: güvenilirlik, güncellik, kapsam, lisans, referans, gizlilik, karşılaştırma.

Tablolar

• İki yönlü tablo: satırlar bir değişken, sütunlar diğer değişken.
• Göreli sıklık = hücre / genel toplam; hücrelerin toplamı 1.
• Koşullu göreli sıklık = hücre / ilgili satır ya da sütun toplamı; her kategoride toplam %100.
• Kümeli sütun grafiği koşullu göreli sıklıkları gösterir.

Yorum

• Oranlar belirgin farklı ⇒ ilişki var; oranlar eşit ⇒ ilişki yok.
• İlişki ≠ nedensellik; kesin yargı kurulmaz.
• Örneklem rastgele ve temsilî değilse sonuç genellenemez.

Çözümde Dikkat

• Ham sayıları değil oranları karşılaştır.
• “A'ların yüzde kaçı B” ile “B'lerin yüzde kaçı A” farklıdır.

Kısa Özet

İki kategorik değişkenli araştırma: soru → plan → veri → iki yönlü tablo → koşullu oranlar → ilişki kararı (nedensellik yok).