Osmanlı Devleti’nin Cihan Devleti Hâline Gelmesi Ders Notu

1453-1683 arasında Osmanlı Devleti Avrupa, Asya ve Afrika’da genişleyerek büyük dünya gücü hâline geldi. Bu süreçte kara ve deniz fetihleri, ticaret yolları, güçlü ordu-donanma ve diplomasi birlikte etkili oldu.

İstanbul’un Fethi

Nedenleri:

• Doğu Roma’nın Osmanlı topraklarının ortasında bulunması
• Avrupa devletlerini kışkırtması
• Anadolu beylikleri ve şehzadeleri desteklemesi
• Ticaret yolları
• Dinî hedefler

Hazırlıklar:

• Rumeli Hisarı
• Donanma
• Şahi topları
• Havan topları
• Hareketli kuleler

6 Nisan 1453 kuşatma başladı.

21-22 Nisan gecesi yaklaşık 70 gemi karadan Haliç’e indirildi.

29 Mayıs 1453 İstanbul fethedildi.

Sonuç:

• İstanbul başkent ve merkez oldu.
• Osmanlı meşruiyeti arttı.
• Karadeniz ve ticaret siyaseti güçlendi.
• Şehir imar ve iskân edildi.

Fatih Dönemi

• Karamanoğullarına son verildi.
• Otlukbeli: 1473, Akkoyunlular yenildi.
• Karadeniz siyaseti: Amasra, Sinop, Trabzon, Kefe, Suğdak.
• Kırım: 1475.
• Sahn-ı Semân Medreseleri.
• Ali Kuşçu İstanbul’a davet edildi.

II. Bayezid

• Kili ve Akkirman: 1484.
• Modon ve Koron alındı.
• Cem Sultan meselesi.
• 1492 sonrasında İspanya’daki Müslüman ve Yahudilere yardım.

Yavuz Sultan Selim

Çaldıran: 1514.

• Safeviler yenildi.
• Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Osmanlı hâkimiyeti güçlendi.
• İpek yolları kontrol edildi.

Mercidabık: 1516. Ridaniye: 1517.

• Memluk Devleti sona erdi.
• Suriye, Mısır, Hicaz Osmanlıya geçti.
• Hâdimü’l-Haremeyn unvanı.
• Ticaret yolları ve devlet gelirleri arttı.

Afrika

• Cezayir
• Tunus
• Trablusgarp

Osmanlı hâkimiyetine girdi.

Afrika içindeki bazı Müslüman sultanlıklarla ilişkiler kuruldu.

Kanuni ve Habsburglar

Belgrad: 1521.

Mohaç: 1526.

• Macar Krallığı çözüldü.
• Habsburg rekabeti arttı.

I. Viyana Kuşatması: 1529.

• Kış ve kuşatma şartları nedeniyle kaldırıldı.

İstanbul Antlaşması: 1533.

• Ferdinand protokolde Osmanlı sadrazamına denk sayıldı.

Kapitülasyonlar

Kapitülasyon: Yabancı tüccarlara verilen hak ve imtiyazlar.

Amaç:

• Ticaret
• Ekonomi
• Diplomatik ittifak

İlk gerçek Fransız-Osmanlı kapitülasyon antlaşması: 1569.

Preveze

1538.

Barbaros Hayrettin Paşa.

Osmanlı donanması büyük zafer kazandı.

Akdeniz’de Osmanlı deniz hâkimiyeti güçlendi.

Hint Deniz Seferleri

Amaç:

• Portekiz tehdidini sınırlamak
• Baharat Yolu’nu korumak
• Harameyn güvenliği
• Müslümanlara yardım

Seferler:

• 1538 Hadım Süleyman Paşa
• 1551 Piri Reis
• 1552 Murad Reis
• 1553 Seydi Ali Reis

Kıbrıs ve İnebahtı

Kıbrıs Fethi: 1571.

İnebahtı: 1571, Osmanlı donanması ağır kayıp verdi.

Osmanlılar kısa sürede yeni donanma kurdu.

Osmanlı-Safevi Antlaşmaları

Amasya: 1555, ilk Osmanlı-Safevi antlaşması.

Ferhat Paşa: 1590, doğuda en geniş sınırlar.

Kasr-ı Şirin: 1639, Bağdat Osmanlı’da; Revan ve Azerbaycan Safevilerde.

Girit

1645’te başladı.

1669’da Kandiye’nin alınmasıyla tamamlandı.

Fetih 24 yıl sürdü.

Lehistan ve Bucaş

Hotin: 1621.

Bucaş: 1672.

Osmanlı Devleti batıda en geniş sınırlarına ulaştı.

Zuravno: 1676.

Sık Karıştırılan Noktalar

• İstanbul 1453.
• Otlukbeli 1473.
• Kırım 1475.
• Çaldıran 1514.
• Mercidabık 1516.
• Ridaniye 1517.
• Mohaç 1526.
• I. Viyana 1529.
• İstanbul Antlaşması 1533.
• Preveze 1538.
• Amasya 1555.
• Fransız kapitülasyonu 1569.
• Kıbrıs ve İnebahtı 1571.
• Ferhat Paşa 1590.
• Kasr-ı Şirin 1639.
• Girit 1669.
• Bucaş 1672.

Osmanlı Devleti’nin Cihan Devleti Hâline Gelmesi Kısa Özeti

Osmanlı Devleti İstanbul’un fethinden sonra Anadolu, Balkanlar, Karadeniz, Akdeniz, Orta Doğu ve Afrika’da genişledi. Fatih, Yavuz ve Kanuni dönemlerinde kara ve deniz gücü arttı; ticaret yolları kontrol edildi, Habsburg ve Safevi rekabetinde önemli üstünlükler sağlandı. Kıbrıs, Girit ve Kuzey Afrika’daki hâkimiyet ile Preveze Zaferi deniz gücünü destekledi. 1672 Bucaş Antlaşması’yla Osmanlı batıda en geniş sınırlarına ulaştı.