Beylikten Devlete Siyasi ve Askerî Gelişmeler Konu Anlatımı

Beylikten Devlete Siyasi ve Askerî Gelişmeler

Osmanlı Beyliği, XIII. yüzyıl sonlarında Anadolu ve Balkanların çok parçalı siyasi yapısı içinde ortaya çıktı. Anadolu’da çok sayıda Türk beyliği bulunurken Doğu Roma İmparatorluğu kuzeybatı Anadolu’da varlığını sürdürüyordu. Balkanlarda ise Sırp, Bulgar ve Macar siyasi güçleriyle yerel feodal beyler etkiliydi. Bu ortam, Osmanlıların hem Anadolu’da hem Rumeli’de genişleyebilmesi için fırsatlar ve tehditler oluşturdu.

Osmanlıların beylikten devlete yükseliş süreci; Doğu Roma tekfurlarıyla mücadele, stratejik şehirlerin kuşatılıp fethedilmesi, Rumeli’ye geçiş, Balkan devletleriyle savaşlar, Anadolu beyliklerinin hâkimiyet altına alınması, Haçlı ittifaklarıyla mücadele, Ankara Savaşı sonrasında yaşanan Fetret Devri ve II. Murad döneminde yeniden güç kazanma gibi gelişmelerden oluşur.

Osman Gazi Dönemi: Uç Beyliğinden Bölgesel Güce

Ertuğrul Gazi’den sonra beyliğin başına geçen Osman Gazi, babasının gaza faaliyetlerini sürdürdü. Bursa, İznik, İzmit ve Sakarya çevresindeki Doğu Roma tekfurlarıyla mücadele etti. Ancak her tekfurla aynı anda savaşmadı; bazı tekfurlarla savaşıp bazılarıyla uzlaşarak **denge siyaseti** izledi.

Türk devlet geleneğine uygun olarak fethedilen yerleri kardeşleri, oğulları ve komutanları arasında paylaştırdı. 1288-1299 arasında Karacahisar ile Bilecik-Yenişehir arasındaki bölgeyi hâkimiyet altına aldı. 1299’dan sonra Doğu Roma topraklarına yönelik gaza faaliyetlerini artırdı.

1299’da Bilecik’in fethinden sonra Yenişehir, Doğu Roma üzerine yapılacak akınlar için **uç merkezi** hâline getirildi. 1302’de Osman Gazi İznik’i kuşatınca Doğu Roma İmparatoru kuşatmayı kaldırmak için bir ordu gönderdi.

Koyunhisar (Bapheus) Savaşı - 1302

Osman Gazi’nin İznik kuşatması üzerine Doğu Roma, Heteriarch Muzalon komutasında bir ordu gönderdi. Osmanlı ve Doğu Roma kuvvetleri 1302’de Koyunhisar/Bapheus çevresinde karşı karşıya geldi.

Halil İnalcık’ın aktardığı kaynaklara göre bu zafer Osman Gazi’nin siyasi konumunu güçlendirdi. Osman’ın ünü Paflagonya’ya kadar yayıldı ve gaziler onun bayrağı altında toplanmaya başladı. Böylece Osman, yalnız yerel bir boy beyi olmaktan çıkarak çevresinde daha geniş bir askerî-siyasi çekim merkezi hâline geldi.

Koyunhisar Sonrası Kuşatma Stratejisi

Koyunhisar Zaferi sonrasında Osmanlı Beyliği bölgede önemli bir siyasi ve askerî güç hâline geldi. Osman Gazi, Bursa ve İznik’i doğrudan ele geçirmek yerine çevredeki kaleleri alarak bu şehirleri uzun süreli baskı altına aldı.

1303’te Bursa tekfuru ve çevredeki tekfurların kuvvetleri Dinboz/Dimbos Geçidi’nde yenildi. 1304’te Sakarya üzerindeki Karaçepiş ve Karatekin gibi hisarlar ile Lefke, Mekece ve Geyve ele geçirildi. 1307’de Karahisar Kalesi de alınarak İznik ile İzmit arasındaki bağlantı zayıflatıldı.

Bu strateji, büyük şehirleri çevrelerinden izole ederek dış yardımdan mahrum bırakmayı amaçlıyordu.

Orhan Gazi Dönemi: Bursa, İznik ve İzmit

Osman Gazi’nin son yıllarında beyliğin yönetimi giderek Orhan Gazi’ye geçti. Osman Gazi 1326’da vefat etti. Onun kuşattığı Bursa, Orhan Gazi tarafından **6 Nisan 1326’da** anlaşma şartlarıyla teslim alındı.

Bursa’nın fethi, Osmanlı Beyliği’nin gerçek anlamda kuruluşunun tamamlanması açısından önemli görülmüştür. Orhan Gazi fetihten sonra bağımsızlık alameti olarak para bastırdı. Bursa halkına can ve mal güvenliği konusunda teminat verildi; şehirde Türk iskânı başladı.

Pelekanon Savaşı - 1329

Bursa’dan sonra İznik üzerindeki baskı arttı. Doğu Roma İmparatoru III. Andronikos, İznik ve İzmit’i korumak amacıyla bir orduyla ilerledi.

10 Haziran 1329’da Pelekanon’da başlayan çatışmalarda Osmanlı kuvvetleri başarı kazandı. İmparator yaralandı ve Doğu Roma ordusu geri çekildi. Bu savaş, bir Doğu Roma imparatoruyla Orhan Bey’in doğrudan karşı karşıya geldiği önemli bir mücadeleydi.

Pelekanon başarısı Osmanlılara İznik ve İzmit yolunu açtı. **İznik 2 Mart 1331’de**, **İzmit ise 1337’de** fethedildi.

Karesioğulları’nın Osmanlı Hâkimiyetine Girmesi - 1345

Osmanlılar 1345’te Balıkesir, Bergama ve Çanakkale çevresinde etkili olan Karesioğulları Beyliği’nin büyük bölümünü topraklarına kattı. Karesioğulları, Osmanlı hâkimiyetine alınan **ilk Türk beyliği** oldu.

Bu gelişmenin siyasi öneminin yanında askerî önemi de vardı. Karesioğullarının denizcilik tecrübesi ile Evrenos Gazi, Gazi Fazıl ve Ece Bey gibi tecrübeli gaziler Osmanlıların Rumeli fetihlerinde önemli avantaj sağladı.

Rumeli’ye Geçiş

1341’de Doğu Roma İmparatoru III. Andronikos’un ölümünden sonra Kantakuzenos ile V. İoannis Paleologos arasında taht mücadelesi başladı. Kantakuzenos, Orhan Gazi’den yardım istedi. Orhan Gazi ile Kantakuzenos arasında ittifak kuruldu; Kantakuzenos’un kızı Theodora ile Orhan Gazi evlendi.

Süleyman Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri 1349 ve 1352’de Kantakuzenos’a yardım amacıyla Rumeli’ye geçti. İkinci geçişte **Çimbi/Çimpe Kalesi**, Osmanlılara üs olarak verildi.

Bu nedenle Osmanlıların Rumeli’ye geçişi yalnız “sallarla karşıya geçen bir fetih ordusu” şeklinde açıklanamaz. Doğu Roma’daki iç mücadele ve kurulan siyasi ittifak, Rumeli’de kalıcı bir askerî üs elde edilmesinde etkili oldu.

Gelibolu ve Trakya’da İlerleme

Çimpe’ye yerleşen Süleyman Paşa, Bolayır ve Eksamilye’yi ele geçirerek Bolayır’ı üs hâline getirdi. Yakub Ece ve Gazi Fazıl komutasındaki uç teşkilatıyla Osmanlı hâkimiyeti güçlendirildi.

12 Mart 1354’te Gelibolu ve çevresindeki bazı kaleleri etkileyen deprem sonrasında zarar gören kaleler Osmanlı kuvvetleri tarafından ele geçirildi.

1354’te Süleyman Paşa Rumeli’de Bolayır ve Gelibolu Yarımadası’nı hâkimiyet altına alırken Anadolu’da Ankara ve Sivrihisar’ı da ele geçirdi. Trakya’nın güneyinde fethedilen yerlere Anadolu’dan getirilen Türkler yerleştirildi. Böylece bölge Rumeli fetihleri için kalıcı bir merkez hâline getirildi.

Edirne’nin Fethi - 1361

Süleyman Paşa’nın 1357’de vefatı ve Şehzade Halil’in esir düşmesi Rumeli fetihlerini bir süre yavaşlattı. Daha sonra Şehzade Murad ve Lala Şahin Paşa fetihleri sürdürdü.

Edirne’ye yönelik harekât öncesinde İstanbul’dan yardım gelmesini önlemek için Çorlu, Misili, Lüleburgaz ve Babaeski gibi bağlantı noktaları ele geçirildi. 1361 baharında Sazlıdere’deki mücadelenin ardından Edirne Osmanlı hâkimiyetine girdi.

Edirne’nin fethi Trakya ve Balkanlar için önemli bir dönüm noktasıydı. Şehir, Balkanlara ve İstanbul’a yönelik seferler açısından stratejik üs hâline geldi. I. Murad tahta çıktıktan sonra sarayını Bursa’dan Edirne’ye taşıdı.

I. Murad Dönemi: Balkanlarda Güçlenme

Orhan Gazi’nin 1362’de vefatından sonra I. Murad tahta çıktı. Önce Anadolu’daki Karamanoğulları ve Eratna Beyliği kaynaklı tehditlerle ilgilendi. Ankara’yı geri aldı ve Anadolu’daki güvenliği sağladıktan sonra Rumeli fetihlerini hızlandırdı.

Balkanlarda Sırp ve Bulgar siyasi yapılarının parçalanması ve feodal beylerin kendi bölgelerinde hâkimiyet kurması Osmanlı ilerleyişini kolaylaştırdı.

Çirmen Savaşı - 1371

Sırp ve Rum kuvvetlerinin Edirne yönündeki hareketine karşı Osmanlı ordusu Meriç Irmağı kıyısındaki Çirmen’de baskın yaptı ve büyük bir zafer kazandı.

Çirmen’den sonra Osmanlı hâkimiyet alanı genişledi ve birçok Doğu Roma, Sırp ve Bulgar feodal beyi Osmanlı vasalı hâline geldi. 1383’te Serez, 1385’te Sofya, 1386’da Niş ve 1387’de Selânik Osmanlı hâkimiyetine girdi.

I. Kosova Savaşı - 1389

Karamanoğullarının Osmanlı topraklarına saldırması üzerine I. Murad Anadolu’da sefer yaptı. Ardından Osmanlıların Balkanlardaki ilerleyişine karşı Sırp hükümdarı Lazar’ın öncülüğünde bir ittifak oluştu.

1389’da Kosova’da Osmanlı ordusu ile Lazar’ın müttefik kuvvetleri karşı karşıya geldi. Savaş Osmanlı zaferiyle sonuçlandı. I. Murad savaş sırasında hayatını kaybetti.

I. Kosova’nın ardından Sırbistan Osmanlı hâkimiyetine girdi; Lazar’ın yerine geçen Stefan Lazareviç Yıldırım Bayezid’in vasalı oldu. Doğu Roma’nın Balkan ülkeleriyle siyasi bağlantısı daha da zayıfladı. Osmanlıların Balkanlardaki konumu güçlendi.

Yıldırım Bayezid Dönemi: Anadolu ve Balkanlarda Merkezileşme

I. Murad’ın ardından Yıldırım Bayezid tahta çıktı. Taht değişikliğini fırsat bilen Anadolu beylikleri daha önce kaybettikleri bölgeleri geri almaya çalıştı.

Yıldırım Bayezid, Sırp hükümdarı Stefan Lazareviç ile anlaşarak onu vasalı yaptı ve Anadolu’ya yöneldi. 1390 başlarında Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Hamidoğulları ve Germiyanoğulları Osmanlı yönetimine alındı.

1394’te Selânik yeniden fethedildi ve İstanbul yaklaşık sekiz yıl sürecek bir abluka altına alındı. 1395’te Arnavutluk ve Bulgar Krallığı doğrudan Osmanlı Devleti’ne bağlanırken Eflak Prensliği vasal hâline geldi.

Niğbolu Savaşı - 1396

Osmanlıların Balkanlarda ilerlemesi ve İstanbul’u abluka altına alması Doğu Roma, Macar ve Venedik yönetimlerini endişelendirdi. Türkleri Balkanlardan çıkarmayı amaçlayan büyük bir Haçlı ordusu 1396’da Niğbolu önlerine geldi.

Osmanlı ordusu Haçlı kuvvetlerini ağır yenilgiye uğrattı. Bu zaferle Osmanlıların Balkan hâkimiyeti güçlendi ve İslam dünyasındaki saygınlığı arttı. Kahire’deki Abbasi halifesi Yıldırım Bayezid’e **Sultan-ı İklîm-i Rûm** unvanını verdi.

Anadolu Türk Beylikleriyle Mücadele ve Timur’la Gerilim

Niğbolu’dan sonra Yıldırım Bayezid Anadolu’daki siyasi birliği güçlendirmeye devam etti. 1397 Akçay Savaşı’yla Karamanoğulları toprakları kontrol altına alındı. 1398’de Kadı Burhaneddin Beyliği’nin toprakları ele geçirildi.

Osmanlıların Malatya ve Elbistan’a ilerlemesi Memluklarla ilişkileri bozdu. Bu gelişme, ileride Timur tehdidine karşı kurulabilecek Osmanlı-Memluk iş birliğini engelledi.

Yıldırım Bayezid’in merkeziyetçi politikaları nedeniyle bazı eski beylik yöneticileri toprak ve ayrıcalıklarını kaybederek Emir Timur’un himayesine girdi. Timur’un Bağdat’ı ele geçirmesinden sonra Kara Yusuf ile Sultan Ahmet Celayir’in Osmanlılara sığınması da iki hükümdar arasındaki gerginliği artırdı.

Anadolu hâkimiyeti ve cihan hâkimiyeti meselesi, Yıldırım Bayezid ile Emir Timur’u karşı karşıya getirdi.

Ankara Savaşı - 1402

28 Temmuz 1402’de Osmanlı ve Timur orduları Ankara yakınlarındaki Çubuk Ovası’nda karşılaştı.

Timur’un askerî-siyasi stratejisinde:

• Eski Anadolu beyliklerinin yöneticilerini kendi tarafına çekmek,
• Osmanlı ordusundaki bazı aşiretleri taraf değiştirmeye teşvik etmek,
• Su kaynaklarını kontrol etmek,
• Güçlü süvari kuvvetleriyle Osmanlı kanatlarına saldırmak

önemli rol oynadı.

Savaş sırasında Kara Tatarlar ve bazı birliklerin Timur tarafına geçmesi Osmanlı düzenini bozdu. Timur merkezdeki direnişi kırmak için ihtiyat kuvvetleri ve filleri de kullandı. Yıldırım Bayezid savaş alanından çekilmeyip direnmeye devam etti fakat sonunda esir düştü.

Fetret Devri - 1402-1413

Ankara Savaşı sonrasında Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında taht mücadelesi başladı. Musa Çelebi, Süleyman Çelebi, Mehmed Çelebi ve İsa Çelebi arasındaki mücadeleler on bir yıl sürdü.

Emir Timur, Osmanlı Devleti’nin toparlanmasını zorlaştırmak için Anadolu beyliklerinin yeniden kurulmasına izin verdi ve Yıldırım Bayezid’in oğullarını bulundukları bölgelerin hâkimi ilan ederek devleti parçalı tutmaya çalıştı.

Bu dönemde Osmanlılar Balkanlardaki topraklarını büyük ölçüde korurken Anadolu’da önemli kayıplar yaşadı.

1413’te Mehmed Çelebi rakiplerini yenerek tahta çıktı ve Fetret Devri sona erdi.

I. Mehmed: Osmanlı’nın İkinci Kurucusu

I. Mehmed tahta çıktıktan sonra önce Rumeli’deki otoriteyi güçlendirdi, ardından Anadolu’da siyasi birliği yeniden kurmaya yöneldi.

İzmir Aydınoğullarından alındı; Karamanoğulları yenildi; Hamidoğulları ve Candaroğulları Osmanlı hâkimiyetine alındı. Bu nedenle Osmanlı siyasi birliğini yeniden sağlayan I. Mehmed, **“Osmanlı’nın ikinci kurucusu”** olarak anılmıştır.

II. Murad Dönemi

I. Mehmed’in 1421’de ölümünden sonra II. Murad tahta çıktı ve Balkan fetihlerini yeniden hızlandırdı.

1439’da Sırp Despotluğu’nun merkezi Semendire ele geçirildi, Eflak Prensliği Osmanlı hâkimiyetini tanıdı. 1440’ta Belgrad kuşatıldı ancak alınamadı.

1443 Macar Taarruzu ve Edirne-Segedin Antlaşması

Macarlar János Hunyadi komutasında Balkanlarda ilerledi. 1443’te Osmanlı kuvvetlerini yenerek Sofya ve Niş’i ele geçirdiler ve Edirne’ye kadar yaklaştılar.

Aynı dönemde Karamanoğulları Anadolu’da saldırıya geçti. İki cephede mücadele etmek zorunda kalan II. Murad, Macarlarla barış yaptı.

**12 Haziran 1444 Edirne-Segedin Antlaşması** ile Sırp Krallığı’nın yeniden kurulması ve iki tarafın Tuna’yı aşmaması kararlaştırıldı. Aynı yıl Karamanoğullarıyla da anlaşma yapıldı.

Varna Savaşı - 1444

II. Murad güvenliği sağladıktan sonra tahttan çekilip tahtı on iki yaşındaki oğlu II. Mehmed’e bıraktı.

Macar kralı bu durumu fırsat bilerek Edirne-Segedin Antlaşması’nı bozdu ve Eflak’la ittifak kurarak Osmanlı topraklarına girdi.

Veziriazam Çandarlı Halil Paşa’nın ısrarıyla II. Murad ordunun başına geçti. **10 Kasım 1444’te Varna Savaşı** yapıldı ve Macar-Eflak ordusu ağır yenilgiye uğratıldı.

Varna Zaferi Osmanlıların Balkanlarda yeniden güç kazanmasını sağladı.

II. Kosova Savaşı - 1448

II. Murad ikinci hükümdarlığı döneminde Balkan fetihlerine yeniden başladı. János Hunyadi yönetimindeki Macar ordusu Sırp topraklarından geçerek Kosova’ya ulaştı.

17-20 Ekim 1448’de üç gün süren II. Kosova Savaşı Osmanlı zaferiyle sonuçlandı.

Bu zafer:

• Macarların Balkanlardaki etkisini zayıflattı,
• Yeni büyük Balkan ittifaklarının oluşmasını zorlaştırdı,
• Eflak’taki Macar nüfuzunu sarstı,
• Rumeli’de Osmanlı iktidarını güçlendirdi,
• İstanbul’un fethini daha yakın hâle getiren ortamı oluşturdu.

Kaynakta Osmanlı ordusunun bu savaşta tabur cengi ve ateşli el silahları gibi yöntemleri geleneksel süvari taktikleriyle birleştirdiği de belirtilir.

1299-1453 Sürecindeki Temel Dönüşüm

Osmanlıların siyasi ve askerî gelişimi üç ana aşamada değerlendirilebilir:

**Birinci aşama: Kuzeybatı Anadolu’da genişleme**

• Osman Gazi’nin tekfurlarla mücadelesi
• Koyunhisar
• Bursa, İznik ve İzmit’in fethi

**İkinci aşama: Rumeli’ye geçiş ve Balkanlarda yerleşme**

• Karesioğullarının katılması
• Çimpe ve Gelibolu
• Edirne
• Çirmen
• I. Kosova
• Niğbolu

**Üçüncü aşama: Anadolu-Balkan dengesini koruyarak merkezi devlete dönüşme**

• Anadolu beyliklerinin hâkimiyet altına alınması
• Ankara Savaşı ve Fetret
• I. Mehmed’le siyasi birliğin yeniden kurulması
• Varna ve II. Kosova’yla Balkan üstünlüğünün yeniden kesinleşmesi

Sık Karıştırılan Noktalar

• Koyunhisar 1302, Pelekanon 1329’dur.
• Bursa 1326, İznik 1331, İzmit 1337’de fethedildi.
• Karesioğulları Osmanlı’ya katılan ilk Türk beyliğidir.
• Rumeli’ye ilk kalıcı geçişte Çimpe önemli askerî üs olmuştur.
• Gelibolu’daki 1354 depremi bölgedeki Osmanlı ilerleyişini kolaylaştırmıştır.
• Edirne 1361’de Şehzade Murad döneminde fethedilmiştir.
• Çirmen 1371, I. Kosova 1389, Niğbolu 1396’dır.
• Ankara Savaşı 1402’de Osmanlı-Timur arasında yapılmıştır.
• Fetret Devri 1402-1413’tür.
• I. Mehmed “ikinci kurucu” olarak anılır.
• Edirne-Segedin Antlaşması 1444’tür.
• Varna 1444, II. Kosova 1448’dir.
• I. Kosova ile II. Kosova aynı savaş değildir.
• Varna’dan önce II. Murad tahtı II. Mehmed’e bırakmıştır.
• II. Kosova, Balkanlarda Osmanlı hâkimiyetinin güçlenmesinde belirleyici olmuştur.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce olayın Anadolu mu Rumeli mi merkezli olduğunu belirle.
2. “1302 + Osman Gazi + Doğu Roma” → Koyunhisar.
3. “1329 + III. Andronikos” → Pelekanon.
4. “İlk Türk beyliği + denizcilik” → Karesioğulları.
5. “Kantakuzenos + üs” → Çimpe.
6. “1361 + Sazlıdere + Balkan üssü” → Edirne.
7. “1371 + Meriç” → Çirmen.
8. “1389 + Lazar + I. Murad” → I. Kosova.
9. “1396 + Haçlı + Sultan-ı İklîm-i Rûm” → Niğbolu.
10. “1402 + Timur + Çubuk Ovası” → Ankara.
11. “1402-1413” → Fetret.
12. “ikinci kurucu” → I. Mehmed.
13. “1444 antlaşma” → Edirne-Segedin.
14. “1444 savaş” → Varna.
15. “1448 + János Hunyadi” → II. Kosova.
16. Sonuç sorularında olayın sonraki fetihlere ne katkı sağladığını düşün.

Konu Özeti

Osman Gazi döneminde Osmanlı Beyliği, Doğu Roma sınırında denge siyaseti ve gaza faaliyetleriyle genişledi. 1302 Koyunhisar Zaferi Osman Gazi’nin otoritesini güçlendirdi. Bursa’nın 1326’da, İznik’in 1331’de, İzmit’in 1337’de alınması Osmanlıların Marmara çevresindeki hâkimiyetini genişletti.

Karesioğullarının Osmanlı hâkimiyetine girmesi denizcilik ve Rumeli tecrübesi kazandırdı. Doğu Roma iç mücadelelerinden yararlanan Osmanlılar Çimpe’yi üs edinerek Rumeli’ye kalıcı biçimde geçti. Edirne’nin 1361’de alınması Balkan fetihlerini hızlandırdı. Çirmen, I. Kosova ve Niğbolu zaferleri Osmanlı Balkan hâkimiyetini güçlendirdi.

Yıldırım Bayezid Anadolu’daki Türk beyliklerini büyük ölçüde Osmanlı yönetimine aldı; fakat Timur’la yaşanan mücadele 1402 Ankara Savaşı’yla büyük bir krize dönüştü. Fetret Devri’nde siyasi birlik zayıfladı. I. Mehmed 1413’te devleti yeniden birleştirerek “ikinci kurucu” olarak anıldı.

II. Murad döneminde Macar baskısı, Edirne-Segedin Antlaşması, Varna ve II. Kosova gelişmeleri yaşandı. 1448 II. Kosova Zaferi, Osmanlıların Balkanlardaki hâkimiyetini güçlendirerek İstanbul’un fethine giden siyasi ve askerî ortamı hazırladı.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Osman Gazi’nin denge ve kuşatma stratejisini açıklayabilmelisin.
• Koyunhisar’ın Osman Gazi’nin siyasi konumuna etkisini yorumlayabilmelisin.
• Bursa, İznik ve İzmit fetihlerini kronolojik sıraya koyabilmelisin.
• Karesioğullarının Osmanlı’ya katkısını açıklayabilmelisin.
• Rumeli’ye geçişte Doğu Roma iç savaşının rolünü açıklayabilmelisin.
• Çimpe, Gelibolu ve Edirne’nin stratejik önemini ayırabilmelisin.
• Çirmen ve I. Kosova’nın Balkan hâkimiyetine etkisini değerlendirebilmelisin.
• Niğbolu Zaferi’nin siyasi ve dinî saygınlık üzerindeki sonucunu açıklayabilmelisin.
• Ankara Savaşı’nın neden ve sonuçlarını yorumlayabilmelisin.
• Fetret Devri’nin Anadolu ve Balkanlardaki etkisini karşılaştırabilmelisin.
• I. Mehmed’in neden ikinci kurucu sayıldığını açıklayabilmelisin.
• Edirne-Segedin, Varna ve II. Kosova arasındaki neden-sonuç ilişkisini kurabilmelisin.
• 1299-1453 arasındaki siyasi ve askerî gelişmeleri kronolojik ve neden-sonuç ilişkili biçimde değerlendirebilmelisin.