Osmanlı Devleti’nde Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemi Konu Anlatımı

Osmanlı Devleti’nde Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemi

Osmanlı Devleti’nin beylikten devlete yükselmesinde askerî teşkilat, toprak düzeni ve hukuk sistemi birbirini tamamlayan üç temel yapı oluşturmuştur. Devlet fetihlerle büyüdükçe geçici aşiret kuvvetleri yeterli olmamış, düzenli ve daimî askerî birliklere ihtiyaç duyulmuştur. Genişleyen toprakların üretimini, vergisini ve güvenliğini düzenlemek için tımar sistemi geliştirilmiş; şeri ve örfi hukuk kurallarıyla devlet görevlileri ile halk arasındaki ilişkiler kanuna bağlanmıştır.

Osman Bey’in Karacahisar’ın fethinden sonra Gündüz Alp’i subaşı, Dursun Fakih’i kadı olarak görevlendirmesi ve Yarhisar ile İnegöl gibi bölgeleri yurtluk/tımar olarak dağıtması; daha kuruluşun ilk döneminde askerî, hukuki ve toprakla ilgili kurumların birlikte şekillenmeye başladığını gösterir.

Kuruluş Döneminde İlk Askerî Kuvvetler

Osmanlı Beyliği’nin ilk yıllarında daimî ve düzenli bir ordusu yoktu. Osman Gazi, kendisine bağlı aşiret kuvvetleriyle ve Akça Koca, Abdurrahman Gazi, Konur Alp, Turgut Alp ve Köse Mihal gibi gazi ve alplerin desteğiyle hareket etti.

Doğu Roma’ya karşı kazanılan başarılar Osman Bey’in itibarını artırdı. Gaza ve ganimet amacıyla Türkmen beyliklerine bağlı aşiret kuvvetleri ve gönüllü savaşçılar Osman Bey’in çevresinde toplandı.

İlk askerî güçler arasında:

• Aşiret kuvvetleri,
• Alpler ve gaziler,
• Uç kuvvetleri,
• Ücretli savaşçılar,
• Gönüllüler,
• Gaziyân-ı Rum,
• Ahiyân-ı Rum,
• Baciyân-ı Rum,
• Abdalân-ı Rum

gibi unsurlar bulunuyordu.

Bu kuvvetlerin önemli bölümü atlıydı. Sefer sonunda günlük hayatlarına ve üretim faaliyetlerine geri dönüyorlardı. Bu nedenle uzun kuşatmalarda ve sürekli askerî görevlerde yetersizlikler ortaya çıkıyordu.

Alp ve Gazi Kavramları

Alp, eski Türklerde cesur ve kahraman savaşçı anlamına gelir. Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra bu kavram gazi kavramıyla yakın anlamda kullanılmaya başlanmıştır.

Osmanlı uç toplumunda alp ve gaziler, askerî başarıların yanında devletleşme sürecinde insan gücü sağlayan önemli unsurlar olmuştur.

İlk Düzenli Birlikler: Yaya ve Müsellemler

Orhan Bey döneminde fetihlerin artması ve sınırların genişlemesi üzerine daimî ve düzenli asker ihtiyacı belirginleşti. Bursa’nın fethinden sonra ilk düzenli askerî birlikler oluşturuldu.

Osmanlı Devleti’nin ilk düzenli askerî birlikleri:

• **Yaya:** Atsız asker.
• **Müsellem:** Atlı asker.

Bu birlikler doğrudan padişaha bağlı hassa ordusunu oluşturuyordu.

Savaş zamanında yaya ve müsellemlere gündelik ücret veriliyor, barış zamanında ise ziraat yapmaları için toprak tahsis ediliyor ve bazı vergilerden muaf tutuluyorlardı.

Yayalar onar, yüzer ve biner kişilik birliklere ayrılıyor; onbaşı, yüzbaşı ve binbaşı gibi görevlilerin komutasında bulunuyordu.

Kapıkulu ocaklarının kurulmasından sonra yaya ve müsellemler geri hizmetlere çekildi. Nakliye, maden ocakları, kale ve yol inşaatları ile tersane hizmetlerinde görevlendirildiler.

Azaplar

Orhan Bey döneminde bekâr Türk gençleri arasından seçilen azaplar ücret karşılığında askerlik yapıyordu.

Kapıkulu ordusunun kurulmasından sonra azaplar eyalet kuvvetleri içinde piyade birlikleri olarak görev yaptı. Savaşlarda en ön safta yer alarak ilk hücumu karşılar, sonra sağa ve sola çekilerek topçuların ateş etmesine imkân verirdi.

Osmanlı Toprak Sisteminin Temel Yapısı

Osmanlı Devleti’nde topraklar genel olarak üç ana gruba ayrılmıştır:

1. **Mirî arazi**
2. **Mülk arazi**
3. **Vakıf arazi**

Kuruluş döneminden itibaren yeni fethedilen toprakların önemli bölümü mirî arazi olarak düzenlendi.

Mirî Arazi

Mirî arazinin mülkiyeti devlete aitti. İşleme hakkı ise kişilere bırakılıyordu.

Özellikle tahıl üretimi yapılan tarla arazilerinin önemli bir bölümü mirî arazi statüsündeydi.

Mirî arazinin çeşitli kullanım biçimleri vardı:

• Mukataa
• Dirlik
• Paşmaklık
• Yurtluk
• Ocaklık
• Malikâne

Mülk Arazi

Mülk arazinin mülkiyeti kişilere aitti. Bağ, bahçe gibi alanlar veya fetih sonrasında eski sahiplerine bırakılan bazı araziler mülk olarak değerlendirilebilirdi.

Mülk arazi:

• **Öşrî:** Müslümanlara ait topraklar.
• **Haraci:** Gayrimüslimlere ait topraklar.

şeklinde ayrılabiliyordu.

Vakıf Arazi

Geliri hayır faaliyetlerine ayrılan araziler vakıf olarak kurumlara tahsis edilirdi. Bu gelirlerle çeşitli sosyal, dinî ve eğitim amaçlı hizmetler desteklenebilirdi.

Tımar Sisteminin Oluşumu

Osmanlı ekonomisinin temeli tarımsal üretime dayanıyordu. Devlet, mirî araziyi işletmek ve vergi düzenini kurmak için ilk Türk-İslam devletlerindeki ikta sistemi ile yeni fethedilen bölgelerdeki uygulamaları birleştirerek **tımar sistemi**ni geliştirdi.

Tımar, belirli bir bölgedeki vergi toplama yetkisinin hizmet karşılığında devlet görevlilerine tahsis edilmesiydi. Burada toprak mülkiyeti tımar sahibine geçmiyordu.

Tımar sisteminin temel unsurlarından biri **çifthane sistemi**ydi. Köylü ailelere bir çift öküzün işleyebileceği büyüklükte mirî arazi veriliyor, köylü bunun karşılığında çift resmi adı verilen vergiyi ödüyordu.

Osmanlı toplumu:

• **Askerî:** Yönetici sınıf; vergiden muaf.
• **Reaya:** Yönetilen ve vergi ödemekle yükümlü kesim.

olarak iki temel gruba ayrılıyordu.

Tahrir ve Dirlik Sistemi

Fethedilen bölgelerde kadı gözetiminde nüfus ve gelir kaynakları belirlenir, bilgiler **tahrir defterlerine** kaydedilirdi.

Tahrir sayesinde:

• Vergi mükellefleri belirlenir,
• Gelir kaynakları tespit edilir,
• Reaya keyfî uygulamalara karşı korunur,
• Devletin vergi düzeni kayıt altına alınırdı.

Tahrir tamamlandıktan sonra gelirler belirli büyüklükteki **dirliklere** ayrılır ve devlet görevlilerine veya askerî görevlilere hizmet karşılığında tahsis edilirdi.

Dirlikler gelirlerine göre:

• Has
• Zeamet
• Tımar

olmak üzere üçe ayrılırdı.

Has

Yıllık geliri **100.000 akçeden fazla** olan dirliklerdir.

Başta padişah olmak üzere hanedan üyeleri, vezirler, beylerbeyi, sancak beyi ve Divan-ı Hümayun üyeleri gibi yüksek dereceli devlet görevlilerine verilirdi.

Zeamet

Yıllık geliri **20.000-100.000 akçe arasında** olan dirliklerdir.

Subaşı, tımar defterdarı, Divan-ı Hümayun kâtibi, çavuş, eyalet defterdarı ve alay beyi gibi orta dereceli devlet görevlilerine verilebilirdi.

Tımar

Yıllık geliri **19.999 akçeye kadar** olan dirliklerdir.

Tımarlı sipahilere hizmet karşılığında tahsis edilirdi. Tımar gelirinin ilk bölümü sipahinin maaşı kabul edilir ve **kılıç hakkı** adı verilirdi.

Tımarlı Sipahi ve Reaya

Has, zeamet veya tımar tahsis edilen kişiler sahib-i arz ya da tımarlı sipahi olarak anılabiliyordu.

Tımarlı sipahi:

• Dirlikteki boş mirî arazileri reayaya dağıtır,
• Tarımsal üretimin sürmesini sağlar,
• Vergileri devlet adına toplar,
• Köy düzeninden sorumlu olur,
• Savaş zamanı askerî hizmete katılır.

Reaya toprağın sahibi değil, işleyicisiydi. Üretim karşılığında vergi öderdi.

Tımarlı sipahinin alabileceği vergi kanunlarla belirlenmişti. Sipahi, kanun dışı vergi veya hizmet talep ederse reaya onu şikâyet edebilirdi. Bu ilişkilerin kanuna uygunluğunu **kadı** denetlerdi.

Bu durum toprak sistemi ile hukuk sisteminin doğrudan ilişkisini gösterir.

Çiftbozan

Geçerli bir sebep olmadan toprağını üç yıl işlemeyen reaya bir defaya mahsus **çiftbozan** vergisi öderdi.

Bu uygulamanın amacı toprağın boş kalmasını ve tarımsal üretimin kesintiye uğramasını önlemekti.

Cebelü Sistemi

Tımar sahipleri topladıkları vergi gelirinin karşılığında asker yetiştirmekle yükümlüydü.

**Cebelü**, tımarlı sipahinin yetiştirip savaşa götürmek zorunda olduğu zırhlı ve silahlı askerdir.

Has ve zeamet sahipleri her **5.000 akçe** gelir için bir cebelü, tımarlı sipahiler ise kılıç hakkı dışındaki her **3.000 akçe** için bir cebelü yetiştirmek zorundaydı.

Bu sistem sayesinde devlet:

• Hazineden doğrudan maaş ödemeden büyük bir süvari gücü oluşturuyor,
• Tarımsal üretimi sürdürüyor,
• Vergileri topluyor,
• Taşrada güvenlik ve düzen sağlıyordu.

Tımarlı Sipahilerin Askerî Düzeni

Savaş zamanında tımarlı sipahiler:

• Alay beylerinin,
• Sancak beylerinin,
• Beylerbeylerinin

komutası altında savaşa katılırdı.

Tımarlı sipahilerin onda biri bölgenin korunması için yerinde bırakılırdı. Mazeretsiz sefere katılmayan sipahinin tımarı alınabilir, başarılı olanların dirlikleri artırılabilirdi.

Osmanlı ordusunun büyük bölümünü tımarlı sipahiler oluşturuyordu. Savaşta sağ ve sol kanatlarda yer alır, merkez kuvvetlerini korur ve hilal düzeni gibi taktiklerde görev alırlardı.

Kuruluş döneminde Balkanlarda Hristiyan tımarlı sipahilere de rastlanmıştır.

Eyalet Kuvvetleri

Osmanlı eyalet kuvvetleri yalnız tımarlı sipahilerden oluşmuyordu.

Başlıca unsurlar:

• Tımarlı sipahiler,
• Azaplar,
• Akıncılar,
• Yörükler,
• Ücretli askerler,
• Gönüllüler.

Akıncılar

Akıncılar sürekli ordu birliklerine mensup değildi. Rumeli’de serhad boylarına yakın yerlerde yaşar, çoğunlukla yaz aylarında düşman topraklarına akın yaparlardı.

Devlet:

• Kışla vermez,
• Maaş ödemez,
• Silah ve teçhizat sağlamazdı.

Akıncılar silahlarını kendileri temin eder, ganimetle geçinir ve vergi muafiyetinden yararlanırdı.

Savaş sırasında:

• Ana ordunun önünden gider,
• Keşif yapar,
• Yol, köprü ve geçit güvenliğini sağlar,
• Düşmana ulaşacak yardımı engeller,
• Esirlerden bilgi toplardı.

Donanmanın Oluşumu

Osmanlı Beyliği başlangıçta bir kara gücüydü. Sınırlar deniz kıyılarına ulaştıkça donanma ihtiyacı doğdu.

Osmanlılar özellikle Karesioğulları başta olmak üzere Batı Anadolu’daki denizci Türk beyliklerinin denizcilik tecrübesinden yararlandı.

Rumeli’ye yerleştikten sonra Çanakkale Boğazı ve Marmara sahillerini korumak için Gelibolu’da tersane kurma ve donanma oluşturma faaliyetleri yürütüldü.

Pençik Sistemi ve Yeniçeri Ocağı

Edirne’nin fethinden sonra çok sayıda savaş esiri ele geçirildi. Savaş esirlerinin beşte birinin devlete ayrılması esasına dayanan **pençik sistemi** uygulanmaya başlandı.

I. Murad’ın onayıyla Çandarlı Halil Paşa, pençik sistemiyle seçilmiş ücretli ve daimî askerlerden oluşan **Yeniçeri Ocağı**nı **1363’te** kurdu.

Yeniçeri Ocağına asker yetiştirmek için Gelibolu’da **Acemi Ocağı** kuruldu.

Devşirme Sistemi

Ankara Savaşı sonrasında Balkan fetihlerinin yavaşlaması ve pençik yoluyla asker kaynağının azalması yeni bir sisteme duyulan ihtiyacı artırdı.

Devşirme sistemi:

• Çelebi Mehmed döneminde uygulanmaya başladı,
• II. Murad döneminde kanunlaştırıldı.

İlk dönemlerde Balkanlardaki gayrimüslim aileler üzerinde uygulandı. Daha sonra ihtiyaç hâlinde Anadolu’daki bazı gayrimüslim toplulukları da kapsadı. Yahudi ailelerin çocukları devşirmeye alınmadı.

Devşirme belirli kurallar çerçevesinde yürütülürdü:

• İhtiyaca göre birkaç yılda bir yapılırdı.
• Padişahtan izin alınırdı.
• Yeniçeri ağasının görevlendirdiği ocak ağaları bölgelere gönderilirdi.
• Sancak beyi, kadı, papaz ve tımarlı sipahi seçim sırasında hazır bulunurdu.
• Her kırk aileden bir erkek çocuk alınması esastı.
• Çocukların kimlik ve fiziksel özellikleri eşkâl defterine kaydedilirdi.

Devşirilen çocuklar gruplara ayrılırdı. Zeki ve iyi ahlaklı olanlar saray hizmetleri için seçilir, diğerleri Türk ailelerinin yanına gönderilerek Türk örf ve âdetlerini öğrenirdi. Bu uygulamaya **Türk’e vermek** denirdi.

Sonrasında Acemi Ocağına alınanlar 3-8 yıl askerî eğitim görürdü. Eğitim sonunda **bedergâh/kapıya çıkma** töreniyle kapıkulu görevlerine atanırlardı.

Enderun

II. Murad döneminde açılan Enderun, saray hizmetlerine seçilen devşirme çocukların çok yönlü eğitim aldığı kurumdu.

Burada yetişenler yetenek ve liyakatlerine göre yüksek devlet görevlerine kadar yükselebilirdi.

Devşirme sistemi yalnız orduya asker değil, merkezî devlet teşkilatına yönetici insan kaynağı da sağlamıştır.

Kapıkulu Ocakları

Kapıkulu askerleri:

• Maaşlarını devlet hazinesinden alan,
• Barış zamanında da sürekli görev yapan,
• Doğrudan padişaha bağlı,
• Profesyonel askerî sınıftı.

Kapıkulu ordusu, taşradaki tımarlı sipahi ve yerel güçlere karşı merkezî otoritenin askerî dayanağıydı.

Kapıkulu ocakları iki ana sınıfa ayrılıyordu:

1. Kapıkulu piyadeleri
2. Kapıkulu süvarileri

Kapıkulu Piyadeleri

• Acemiler
• Yeniçeriler
• Cebeciler
• Topçular
• Top arabacıları
• Humbaracılar
• Lağımcılar

Yeniçeriler

Yeniçeriler devlet merkezinde görev yapar ve üç ayda bir **ulufe** adı verilen maaş alırdı.

Yeni padişah tahta çıktığında **cülus bahşişi** verilirdi.

İlk dönemlerde:

• Tek meslekleri askerlikti.
• Başka işlerle uğraşamazlardı.
• Evlenemezlerdi.
• Kışlalarda yaşarlardı.
• Padişahı ve merkezi korurlardı.

Yeniçeri Ocağı’nın başında **Yeniçeri Ağası** bulunurdu.

Cebeciler

Yeniçerilerin silah ve savaş malzemelerini üretir, bakımını yapar ve korurdu.

Topçular

Top döker, top mermisi üretir ve savaşta top kullanırdı.

Top Arabacıları

Topları savaş meydanına taşırdı.

Humbaracılar

Havan topu, el bombası, patlayıcı ve yanıcı maddeleri üretir ve kullanırdı.

Lağımcılar

Kuşatma sırasında siper kazar, düşman savunmasının altına tünel açardı.

Kapıkulu Süvarileri

Kapıkulu süvarileri doğrudan padişaha bağlı atlı askerlerdi.

I. Murad döneminde önce:

• Sipahi
• Silahtar

bölükleri oluşturuldu.

Daha sonra:

• Sağ ulufeciler
• Sol ulufeciler
• Sağ garipler
• Sol garipler

eklendi.

Sipahi ve silahtarlar padişahın silah ve çadırını, ulufeciler saltanat sancaklarını, garipler ise ordu ağırlıklarını ve hazineyi koruyordu.

Osmanlı Ordusunun Genel Yapısı

1299-1453 arasında Osmanlı ordusu:

**Kara Kuvvetleri**

• Kapıkulu askerleri
• Piyadeler
• Süvariler
• Eyalet askerleri
• Yardımcı kuvvetler

**Deniz Kuvvetleri**

• Donanma

şeklinde gelişmişti.

XV. yüzyıl ortalarında toplam asker sayısının yaklaşık yüz bin civarında olduğu; bunun yaklaşık yirmi bininin kapıkulu, altmış binden fazlasının tımarlı sipahi ve cebelülerden oluştuğu düşünülmektedir.

Bertrandon de La Broquière’nin gözlemine göre Osmanlı ordusunun hızlı toplanması, sessiz ve disiplinli hareket etmesi, hafif silahlar kullanması, dayanıklı atlara sahip olması ve beylerine bağlılığı askerî gücünü artıran unsurlardandı.

Osmanlı Hukuk Sistemi

Osmanlı hukuk sistemi:

• **Şeri hukuk**
• **Örfi hukuk**

olmak üzere iki temel kaynağa dayanıyordu.

Şeri Hukuk

Kurallarını dinî esaslardan alan hukuk sistemidir.

Örfi Hukuk

Türkistan’dan beri devam eden örf ve gelenekler ile fethedilen bölgelerdeki bazı geçmiş uygulamalardan oluşuyordu.

Örfi hukuk, idari ve toplumsal ihtiyaçlara göre şekillenebilirdi; ancak şeri hukukla çelişmemesi gerekirdi.

Padişahın çıkardığı:

• Ferman
• Kanunname
• Berat
• Emir

örfi hukukun önemli kaynakları arasındaydı.

Kadı ve Kazasker

Hem şeri hem örfi davalar şeri mahkemelerde görülürdü ve mahkemelere **kadılar** başkanlık ederdi.

Osmanlılar yeni bir yer fethettiğinde kısa sürede kadı tayin ediyordu. Bu durum hukuki ve idarî teşkilatlanmanın fetihle birlikte kurulduğunu gösterir.

Yargı teşkilatının başında **kazasker/kadı asker** bulunurdu.

Kazasker:

• Divan-ı Hümayun üyesiydi.
• Kadı ve müderrislerin tayininden sorumluydu.
• Divan-ı Hümayuna gelen davaları inceler ve karara bağlardı.

Kadıların Görevleri

Kadı:

• Şeri ve örfi hukuka göre yargılama yapar,
• Davaları karara bağlar,
• Tımar sahibi-reaya ilişkisini denetler,
• Kazada idarî ve mali bazı görevleri de yürütürdü.

Kadıların verdiği hükümlere doğrudan müdahale edilmezdi. Şikâyet veya itiraz hâlinde mesele Divan-ı Hümayunda yeniden görüşülebilirdi.

Kadıların temsilcileri küçük yerleşim birimlerinde **kadı naibi** olarak görev yapardı.

Dursun Fakih, Karacahisar’da ilk cuma ve bayram namazlarını kıldırmış, ilk bağımsızlık hutbesini okumuş ve Osman Gazi tarafından ilk kadı olarak görevlendirilmiştir.

Ordu, Hukuk ve Toprak Sisteminin Birbiriyle İlişkisi

Osmanlı devletleşmesinin en önemli özelliklerinden biri bu üç sistemin birbirine bağlanmasıdır.

**Toprak sistemi**, üretim ve vergi gelirini düzenledi.

**Tımar sistemi**, bu gelirleri askerî hizmete dönüştürdü.

**Tımarlı sipahi**, vergi toplayıp cebelü yetiştirerek orduya katkı sağladı.

**Hukuk sistemi**, sipahinin yetkilerini sınırlandırdı ve reayanın haklarını korudu.

**Tahrir sistemi**, nüfus ve gelir kaynaklarını kayıt altına aldı.

**Kapıkulu ordusu**, taşradaki tımarlı sipahileri dengeleyen merkezî askerî güç oluşturdu.

Böylece Osmanlı Devleti, yalnız fetih yapan bir beylikten düzenli vergi, hukuk, toprak ve askerî yapıya sahip kurumsal bir devlete dönüştü.

Sık Karıştırılan Noktalar

• İlk düzenli birlikler yaya ve müsellemdir.
• Azaplar bekâr Türk gençlerinden seçilir.
• Tımar toprak mülkiyeti değil vergi gelirinin hizmet karşılığı tahsisidir.
• Mirî arazinin mülkiyeti devlete aittir.
• Has, zeamet ve tımar dirlik türleridir.
• Has >100.000; zeamet 20.000-100.000; tımar 19.999 akçeye kadar.
• Kılıç hakkı sipahinin temel gelir kısmıdır.
• Cebelü sipahinin yetiştirip savaşa götürdüğü askerdir.
• Akıncı maaşlı sürekli asker değildir.
• Yeniçeri Ocağı 1363’te pençik sistemiyle kurulmuştur.
• Devşirme Çelebi Mehmed döneminde başlamış, II. Murad döneminde kanunlaşmıştır.
• Enderun II. Murad döneminde açılmıştır.
• Ulufe yeniçerinin üç ayda bir aldığı maaştır.
• Kapıkulu ile tımarlı sipahi aynı askerî sınıf değildir.
• Şeri ve örfi hukuk birlikte uygulanır.
• Kadı hem şeri hem örfi davalara bakar.
• Kazasker kadı ve müderris tayininde yetkilidir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. “İlk düzenli birlik” → yaya ve müsellem.
2. “Bekâr Türk gençleri” → azap.
3. “Vergi geliri karşılığı askerî hizmet” → tımar.
4. “Devlet mülkiyeti” → mirî.
5. “100.000 üzeri” → has.
6. “20.000-100.000” → zeamet.
7. “19.999’a kadar” → tımar.
8. “Sipahinin yetiştirdiği zırhlı asker” → cebelü.
9. “Öncü, keşif, ganimet” → akıncı.
10. “1363 + pençik” → Yeniçeri.
11. “Çelebi Mehmed + II. Murad” → devşirme.
12. “Türk’e vermek + Acemi Ocağı + bedergâh” → devşirme eğitim süreci.
13. “Ulufe” → kapıkulu maaşı.
14. “Cebeci” → silah ve malzeme.
15. “Lağımcı” → tünel.
16. “Şeri + örfi” → Osmanlı hukuk sistemi.
17. “Kadı tayini ve Divan davaları” → kazasker.
18. “Sipahi-reaya anlaşmazlığı” → kadı denetimi.

Konu Özeti

Osmanlı ordusu kuruluşta aşiret kuvvetleri, gaziler ve gönüllülerden oluşurken Orhan Bey döneminde yaya ve müsellemlerle ilk düzenli birlikler oluşturuldu. Fetihlerin genişlemesiyle tımarlı sipahiler, azaplar, akıncılar, kapıkulu askerleri ve donanma gibi farklı kuvvetler ortaya çıktı. I. Murad döneminde pençik sistemiyle Yeniçeri Ocağı kuruldu; Ankara Savaşı sonrasında devşirme sistemi geliştirilerek kapıkulu ordusuna insan kaynağı sağlandı.

Topraklar mirî, mülk ve vakıf olarak sınıflandırıldı. Tımar sistemiyle vergi geliri askerî hizmet karşılığında tahsis edildi. Has, zeamet ve tımar biçimindeki dirlikler hem üretimin devamını hem de ordunun insan kaynağını destekledi. Tımarlı sipahiler cebelü yetiştiriyor, vergileri topluyor ve taşrada düzeni sağlıyordu.

Hukuk sistemi şeri ve örfi hukuka dayanıyordu. Kadılar hem şeri hem örfi davalara bakıyor; kazasker ise kadı ve müderris tayinleriyle Divan-ı Hümayun davalarında görev yapıyordu. Böylece ordu, toprak ve hukuk sistemleri birbirini destekleyerek Osmanlı Devleti’nin kurumsallaşmasını ve merkezî otoritenin güçlenmesini sağladı.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Osmanlıların ilk askerî kuvvetlerini açıklayabilmelisin.
• Yaya, müsellem ve azap birliklerini ayırabilmelisin.
• Mirî, mülk ve vakıf araziyi birbirinden ayırabilmelisin.
• Tımar sisteminin temel mantığını açıklayabilmelisin.
• Has, zeamet ve tımar gelir aralıklarını bilmelisin.
• Tımarlı sipahi ile reaya arasındaki ilişkiyi açıklayabilmelisin.
• Cebelü sisteminin askerî işlevini açıklayabilmelisin.
• Tahrir defterlerinin önemini yorumlayabilmelisin.
• Akıncıların görevlerini söyleyebilmelisin.
• Pençik ve devşirme sistemlerini birbirinden ayırabilmelisin.
• Devşirme sisteminin seçim ve eğitim aşamalarını açıklayabilmelisin.
• Kapıkulu piyade ve süvari sınıflarını ayırabilmelisin.
• Yeniçeri, cebeci, topçu, humbaracı ve lağımcının görevlerini söyleyebilmelisin.
• Şeri ve örfi hukukun ilişkisini açıklayabilmelisin.
• Kadı ve kazaskerin görevlerini ayırabilmelisin.
• Ordu, toprak ve hukuk sistemlerinin devletleşmeye katkısını neden-sonuç ilişkisiyle açıklayabilmelisin.