Alerji Konu Anlatımı

Alerji

Alerji, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan bazı maddelere karşı zararlı bir etkene karşıymış gibi aşırı reaksiyon göstermesidir. Alerjik reaksiyona yol açan maddelere **alerjen** denir. Alerji kişiden kişiye değişebilir; bir birey için sorun oluşturmayan bir madde başka bir bireyde güçlü bir bağışıklık tepkisini başlatabilir.

Alerjik tepkilerin oluşumunda bağışıklık sistemi görev alır. Özellikle B lenfositleri, plazma hücreleri, antikorlar, mast hücreleri ve histamin alerjik tepkinin ortaya çıkış sürecinde birbiriyle ilişkili çalışır.

Alerjenler

Alerjiye neden olan maddeler oldukça çeşitlidir.

Ders kitabında alerjenlere:

• ilaçlar,
• polen,
• arı zehri,
• penisilin,
• küf,
• toz,
• tüy,
• balık,
• yumurta,
• çilek,
• yer fıstığı

örnek olarak verilir.

Aynı madde herkeste alerji oluşturmaz. Alerjiye neden olan maddeler kişiden kişiye değişebilir.

Alerjinin Ortaya Çıkmasını Etkileyen Faktörler

Alerjinin ortaya çıkmasında yalnız alerjenin varlığı değil, bireysel ve çevresel faktörler de önemlidir.

Ders kitabında alerjiye etki eden faktörler arasında:

• genetik eğilim,
• hava kirliliği,
• kimyasallar,
• beslenme şekli,
• endüstrileşme,
• çevre kirliliği

yer alır.

Özellikle endüstrileşme ve çevre kirliliğinin artması, alerjik hastalıkların toplumda daha yaygın görülmesine katkı sağlayabilir.

Başlıca Alerjik Hastalıklar

Ders kitabında başlıca alerjik hastalıklar arasında:

• alerjik rinit,
• astım,
• göz nezlesi,
• egzama

sayılır.

Bu hastalıklarda alerjik tepkinin ortaya çıktığı bölge farklı olabilir:

• Alerjik rinit burun zarında,
• astım bronşlarda,
• egzama deride

alerjik reaksiyonlara yol açar.

Alerjenlerin Vücuda Giriş Yolları

Alerjenler vücuda farklı yollarla girebilir.

Ders kitabında üç temel giriş yolu belirtilir:

• solunum,
• deriyle temas,
• yiyecekler.

Bu nedenle alerjik tepkinin ortaya çıkması yalnız solunum yoluyla alınan polen veya tozlarla sınırlı değildir. Deriye temas eden maddeler veya besinlerle alınan alerjenler de alerjik reaksiyon başlatabilir.

Alerjenle İlk Karşılaşma

Alerjenle ilk karşılaşmada B lenfositleri uyarılır.

Bu süreçte:

1. B lenfositleri plazma hücrelerine dönüşür.
2. Plazma hücreleri antikor üretir.
3. Üretilen antikorlar bağ dokuda bulunan mast hücrelerinin hücre zarlarına tutunur.

Bu ilk karşılaşmada bağışıklık sistemi alerjene karşı duyarlı hâle gelir.

Sonraki Karşılaşmalar

Aynı alerjen vücuda yeniden girdiğinde süreç farklı devam eder.

Alerjen:

• mast hücresinin yüzeyine tutunmuş antikorlara bağlanır,
• mast hücresini aktive eder,
• mast hücresinden histamin salgılanmasına neden olur.

Histamin salınımı alerjik belirtilerin ortaya çıkmasında temel olaylardan biridir.

Mast Hücresi ve Histamin

Mast hücreleri bağ dokuda bulunur.

Alerjene özgü antikorlar mast hücresinin hücre zarına tutunabilir. Aynı alerjen tekrar geldiğinde bu antikorlara bağlanarak mast hücresinin aktive olmasına yol açar.

Aktive olan mast hücresi **histamin** salgılar.

Histamin vücutta yangısal tepki oluşturur.

Histaminin Oluşturduğu Alerjik Tepkiler

Histamin salgılanması sonucunda farklı belirtiler ortaya çıkabilir.

Ders kitabında alerjik reaksiyon örnekleri olarak:

• hapşırma,
• burun akması,
• göz yaşarması,
• ciltte kızarma,
• kaşıntı,
• ağrı,
• şişme,
• solunum zorlukları

verilir.

Alerjik tepkinin şiddeti ve görüldüğü bölge kişiye ve alerjene göre değişebilir.

Antihistaminik İlaçlar

Alerjik hastalıklarda kullanılan ilaç gruplarından biri **antihistaminiklerdir**.

Antihistaminik ilaçlar:

• histaminin hedef hücrelerde bağlandığı reseptörleri bloke eder,
• histaminin etkisini azaltır,
• alerjik tepkilerin ortaya çıkmasını önlemeye veya azaltmaya yardımcı olur.

Burada temel nokta, antihistaminiklerin histaminin etkisini hedef hücre düzeyinde engellemesidir.

Anafilaktik Şok

Bazı kişilerde belirli alerjenlere karşı aşırı hassasiyet görülebilir.

Ders kitabında özellikle:

• arı zehri,
• yer fıstığı,
• penisilin

gibi alerjenlerin bazı kişilerde **anafilaktik şok** oluşturabileceği belirtilir.

Anafilaktik şok, alerjenle temas sonucu histaminin hızlı ve yoğun miktarda salgılanmasıyla ortaya çıkan ağır bir alerjik tepkidir.

Anafilaktik Şokta Vücutta Gerçekleşenler

Yoğun histamin salınımı sonucunda:

• kan damarları aniden genişler,
• kan basıncı düşer,
• solunum yolları daralır,
• nefes darlığı başlar.

Bu durum kısa sürede yaşamı tehdit edebilir.

Ders kitabında anafilaktik şokta ölüm nedenleri arasında:

• gırtlak ödemi,
• tansiyon düşüklüğü,
• kalp krizi

sayılır.

Anafilaktik şok acil müdahale gerektirir.

Epinefrin Uygulaması

Ders kitabındaki bilgi kutusunda anafilaktik şokun **epinefrin (adrenalin) hormonu enjeksiyonlarıyla** giderilebildiği belirtilir.

Bu bilgi, ağır alerjik tepkilerin sıradan hafif belirtiler gibi değerlendirilmemesi gerektiğini gösterir.

Alerjik Tepkinin Hücresel Basamakları

Alerjik tepkiyi hücresel düzeyde şu sırayla özetlemek mümkündür:

1. Alerjen vücuda girer.
2. İlk karşılaşmada B lenfositleri plazma hücrelerine dönüşür.
3. Plazma hücreleri antikor üretir.
4. Antikorlar mast hücresi zarına tutunur.
5. Aynı alerjen sonraki karşılaşmada bu antikorlara bağlanır.
6. Mast hücresi aktive olur.
7. Histamin salgılanır.
8. Histamin yangısal tepki oluşturur.
9. Alerjik belirtiler ortaya çıkar.

Bu basamaklar alerjik tepkinin neden ilk karşılaşmadan sonra sonraki karşılaşmalarda belirginleşebildiğini açıklar.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Alerji, zararlı bir patojene verilen normal savunma ile aynı değildir.
• Alerjen çoğu zaman normalde zararsız bir maddedir.
• Alerjen ve antikor aynı şey değildir.
• İlk karşılaşmada plazma hücreleri antikor üretir.
• Antikorlar mast hücresi zarına tutunur.
• Histamin ilk karşılaşmada zorunlu olarak yoğun biçimde salgılanmaz; sonraki karşılaşmalarda alerjen antikora bağlanınca mast hücresi aktive olur.
• Histamin alerjik belirtilerin ortaya çıkmasına neden olan temel moleküllerden biridir.
• Antihistaminikler histamin reseptörlerini bloke eder.
• Alerjik rinit burun zarında, astım bronşlarda, egzama deride alerjik tepki oluşturur.
• Alerjiye yatkınlıkta genetik ve çevresel faktörler birlikte etkili olabilir.
• Anafilaktik şok ağır ve acil müdahale gerektiren bir alerjik tepkidir.
• Arı zehri, yer fıstığı ve penisilin anafilaktik şokla ilişkilendirilen alerjen örnekleridir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Soruda “zararsız maddeye aşırı bağışıklık tepkisi” ifadesi varsa alerjiyi düşün.
2. Alerjik reaksiyona yol açan madde soruluyorsa cevap alerjendir.
3. İlk karşılaşma sorularında B lenfositi → plazma hücresi → antikor sırasını kur.
4. Antikorların bağ dokudaki mast hücresi zarına tutunduğunu unutma.
5. Sonraki karşılaşmada alerjenin mast hücresindeki antikora bağlandığını hatırla.
6. Histamin salgılanması ile hapşırma, burun akıntısı, kaşıntı, kızarıklık ve şişme gibi belirtileri ilişkilendir.
7. Antihistaminik sorularında histaminin hedef hücre reseptörlerinin bloke edilmesini düşün.
8. Anafilaktik şokta damar genişlemesi, kan basıncı düşmesi ve solunum yolu daralmasını birlikte değerlendir.
9. Arı zehri, yer fıstığı ve penisilin örneklerini anafilaktik şokla ilişkilendir.
10. Genetik eğilim ile çevresel faktörlerin alerji oluşumuna birlikte katkı sağlayabileceğini unutma.

Konu Özeti

Alerji, bağışıklık sisteminin normalde zararsız maddelere karşı aşırı reaksiyon göstermesidir. Alerjik tepkiye neden olan maddelere alerjen denir. Polen, ilaç, arı zehri, penisilin, küf, toz, tüy ve bazı besinler alerjen olabilir.

Alerjenle ilk karşılaşmada B lenfositleri plazma hücrelerine dönüşür ve antikor üretir. Bu antikorlar mast hücrelerinin zarına tutunur. Aynı alerjen vücuda yeniden girdiğinde mast hücresindeki antikorlara bağlanır ve mast hücresinden histamin salgılanmasına neden olur. Histamin yangısal tepki oluşturarak hapşırma, burun akması, göz yaşarması, kızarıklık, kaşıntı, ağrı, şişme ve solunum zorluğu gibi belirtiler oluşturabilir.

Antihistaminik ilaçlar histaminin hedef hücre reseptörlerine bağlanmasını engelleyerek alerjik belirtileri azaltabilir. Bazı kişilerde arı zehri, yer fıstığı veya penisilin gibi alerjenler ağır ve yaşamı tehdit eden anafilaktik şoka neden olabilir.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Alerjiyi tanımlayabilmelisin.
• Alerjen kavramını açıklayabilmelisin.
• Kitapta verilen başlıca alerjen örneklerini tanıyabilmelisin.
• Alerjiye genetik ve çevresel faktörlerin etkisini açıklayabilmelisin.
• Başlıca alerjik hastalıkları ayırt edebilmelisin.
• Alerjenlerin vücuda giriş yollarını söyleyebilmelisin.
• Alerjenle ilk karşılaşmadaki hücresel olayları sıralayabilmelisin.
• Mast hücresi ve histaminin alerjik tepkideki rollerini açıklayabilmelisin.
• Histaminin oluşturduğu belirtileri tanıyabilmelisin.
• Antihistaminiklerin etki mekanizmasını açıklayabilmelisin.
• Anafilaktik şokun temel belirtilerini ve neden acil olduğunu açıklayabilmelisin.