Doğal Bağışıklık Ders Notu

Doğal Bağışıklık

Canlının hastalık etkenlerine karşı doğuştan sahip olduğu dirence doğal bağışıklık denir.

Doğal bağışıklık:

• kalıtsaldır,
• patojene özgü değildir,
• hafızası yoktur.

Aynı patojenle tekrar karşılaşıldığında benzer doğal bağışıklık tepkisi oluşur.

Dış Savunma

Deri patojenlere karşı fiziksel bariyerdir.

Ter ve yağ salgıları pH değerini düşürerek mikroorganizmaların yerleşmesini ve üremesini zorlaştırır.

Mide asidi ve sindirim enzimleri ağızdan alınan bazı patojenleri etkisiz hâle getirir.

Mukoza zarlarının ürettiği mukus patojenleri yakalar.

Burun kılları ve solunum kanalındaki mukus solunumla alınan patojenlerin tutulmasına katkı sağlar.

Gözyaşı, tükürük ve mukusta bulunan lizozim mikroorganizmaları parçalar.

Fagositik Hücreler

Nötrofiller ve makrofajlar mikroorganizmaları fagositozla yok eder.

Dendritik hücreler patojenleri yutar, doğal bağışıklığı destekler ve kazanılmış bağışıklığın oluşmasını uyarır.

Eozinofiller çok hücreli parazitlerle savaşır.

Doğal Katil Hücreler

Doğal katil hücreler fagositoz yapmaz.

Salgıladıkları kimyasallarla virüs bulaşmış veya kanserleşmiş hücreleri parçalar.

Nakledilmiş doku ve organların reddedilmesinde de etkileri vardır.

İnterferon

Virüsle enfekte hücrelerden salgılanır.

Enfekte olmamış hücrelerin reseptörlerine bağlanarak antiviral protein sentezini uyarır.

Virüslerin çoğalmasını ve yayılmasını sınırlar.

Fagositoz yapan hücreleri de uyarabilir.

Kompleman Sistemi

Kompleman proteinleri mikroorganizma yüzeyine veya antikora bağlanabilir.

Fagositozu kolaylaştırabilir.

Bazıları patojenlerin hücre zarını parçalar.

Bazıları patojenlerin yüzeyini değiştirerek birbirine yapışıp çökelmesini sağlayabilir.

Yangısal tepki, alerji ve kazanılmış bağışıklıkta da görev alabilir.

Yangısal Tepki

Hasarlı dokuda bazofil ve mast hücrelerinden histamin salgılanır.

Histamin kılcal damarları genişletir ve geçirgenliği artırır.

Makrofajlardan salgılanan sitokinler kan akışını hızlandırır.

Kan sıvısı ve pıhtılaşma faktörleri dokuya geçer.

Isı artışı, kızarıklık ve ödem oluşur.

Nötrofil ve makrofajlar dokuya geçerek patojenleri ve doku artıklarını fagositozla yok eder.

Pıhtı mikroorganizmaların sağlıklı dokuya yayılmasını sınırlar.

Ateş

Makrofajların salgıladığı sitokinler beyne ulaşıp ateşin yükselmesini sağlayabilir.

38,5-39 °C düzeyindeki ateş:

• patojenlerin üremesini zorlaştırır,
• fagositozu kolaylaştırır,
• doku tamirini hızlandırır.

40-43 °C gibi yüksek ateş enzimlerin yapısını bozabileceğinden düşürülmelidir.

Kalıtsallık ve Özgüllük

Doğal bağışıklık türe ve genetik farklılıklara göre değişebilir.

Bazı patojenler bir türde hastalık oluştururken başka bir türü etkilemeyebilir.

Doğal bağışıklık patojene özgü değildir ve hafızası yoktur.

Patojenlerin Savunmadan Kaçması

Kapsüllü bakteriler fagositozdan kaçabilir.

Bazı bakteriler savunma hücrelerinden kaçıp saklanabilir.

Bu durumda kazanılmış bağışıklık tepkisi aktive olabilir.

Sık Karıştırılan Noktalar

Doğal katil hücreler fagositoz yapmaz.

İnterferon özellikle viral enfeksiyonlarla ilişkilidir.

Histamin damar genişlemesi ve geçirgenlik artışıyla ilişkilidir.

Doğal bağışıklık özgül değildir ve hafızasızdır.

Orta dereceli ateş ile çok yüksek ateş aynı etkiye sahip değildir.

Kısa Özet

Doğal bağışıklık doğuştan gelen, özgül olmayan ve hafızasız savunmadır. Dış engeller patojenlerin girişini önler; iç savunmada fagositik hücreler, doğal katil hücreler, interferonlar, kompleman proteinleri, yangısal tepki ve ateş görev alır.