Kazanılmış Bağışıklık Ders Notu

Kazanılmış Bağışıklık

Canlının sonradan edindiği bağışıklığa kazanılmış bağışıklık denir.

Kazanılmış bağışıklık:

• antijene özgüdür,
• vücut içi savunma sağlar,
• hafıza oluşturabilir,
• aktif ve pasif olmak üzere iki çeşittir.

B ve T Lenfositleri

B ve T lenfositleri kemik iliğindeki kök hücrelerden oluşur.

B lenfositleri kemik iliğinde olgunlaşır.

T lenfositleri timüste olgunlaşır.

Olgunlaşan hücreler lenf sistemine geçer.

B hücreleri antijene özgü antikor üretir.

T hücreleri enfekte olmuş, kanserleşmiş ve nakledilmiş hücreleri toksik proteinlerle yok edebilir. Diğer beyaz kan hücrelerinin aktivitelerini de düzenler.

Antijen Tanıma

Her lenfositte tek tip antijene özgü reseptör bulunur.

B hücresi reseptörü uygun antijenle bağlanarak B hücresini aktive eder.

T hücresi reseptörleri antijen parçalarını tanır.

Birincil Bağışıklık Yanıtı

Antijenle ilk karşılaşmada lenfositler aktive olur.

Aktifleşen lenfositler lenfoblastlara dönüşür ve bölünür.

Oluşan hücrelerin bir kısmı:

• plazma hücresine,
• bir kısmı hafıza hücresine

dönüşür.

Plazma hücreleri antikor üretir.

Antikorlar antijenlere özgü biçimde bağlanır ve antijenlerin fagositoz veya kompleman sistemiyle yok edilmesini kolaylaştırır.

İkincil Bağışıklık Yanıtı

Aynı antijen yeniden vücuda girdiğinde hafıza hücreleri sayesinde daha hızlı bağışıklık yanıtı oluşur.

İkincil yanıtta:

• antikor üretimi daha hızlıdır,
• antikor miktarı daha fazladır,
• antikorların antijene ilgisi daha yüksektir.

Aktif Bağışıklık

Hastalığın geçirilmesi veya aşı yapılması ile kazanılabilir.

Her iki durumda da hafıza hücreleri oluşabilir.

Aşı sağlıklı bireylere hastalanmadan önce koruma amacıyla yapılır.

Geleneksel aşılar hastalık yapma özelliği azaltılmış veya öldürülmüş mikroorganizmaları, toksinleri ya da yüzey proteinlerini içerebilir.

Rekombinant hepatit B aşısı biyoteknolojik aşı örneğidir.

mRNA aşıları vücut hücrelerine yabancı proteini üretmesi için gerekli genetik bilgiyi taşır. Üretilen protein bağışıklık sistemini uyarır.

Pasif Bağışıklık

Başka bir canlıda üretilmiş hazır antikorların bireye verilmesiyle oluşur.

Serum hazır antikor çözeltisidir.

Serum:

• tedavi amacıyla kullanılır,
• kısa süreli koruma sağlar,
• uzun süre koruyucu değildir.

Serum at, sığır veya insanlardan elde edilebilir.

Aktarılan antikorlar yaklaşık 2-3 hafta vücutta kalabilir.

Anne-Bebek Pasif Bağışıklığı

Plasentadan fetüse geçen antikorlar pasif bağışıklık sağlar.

Anne sütündeki antikorlar da bebeğe pasif bağışıklık kazandırır.

Toplum Sağlığı

Toplumda yeterli sayıda kişinin aşılanması bulaşma riskini azaltır.

Enfeksiyonların toplum içinde yayılma olasılığı düşer ve aşılanmamış bireyler de dolaylı olarak korunabilir.

Sık Karıştırılan Noktalar

B hücresi antikor üretir; T hücresi hedef hücrelerin yok edilmesinde etkilidir.

B kemik iliğinde, T timüste olgunlaşır.

Birincil yanıt ilk karşılaşma, ikincil yanıt sonraki karşılaşmadır.

Aşı aktif bağışıklık; serum pasif bağışıklık oluşturur.

Aşı koruyucu, serum tedavi amaçlıdır.

Plasenta ve anne sütü pasif bağışıklık sağlar.

Kısa Özet

Kazanılmış bağışıklık aktif ve pasif olarak ikiye ayrılır. Aktif bağışıklıkta B ve T hücreleri çalışır ve hafıza oluşabilir. Pasif bağışıklıkta hazır antikor alınır. Aşı aktif, serum ve anneden geçen antikorlar pasif bağışıklık örneğidir.