11. Sınıf Coğrafya: Küresel İklim Değişikliği – Ders Notu

Küresel İklim Değişikliği – Ders Notu

İklim Değişikliği

İklim değişikliği, sıcaklık, yağış ve diğer iklim ögelerinde uzun dönemli ve istatistiksel olarak anlamlı değişimdir.

Günümüzde küresel değişim, CO₂, metan ve azot oksit gibi sera gazlarındaki artışla bağlantılı küresel ısınma biçiminde görülmektedir.

Sanayi Devrimi öncesine göre küresel ortalama sıcaklık yaklaşık 1,5 °C artmıştır. Kitapta bu artışın yaklaşık %95'inin insan faaliyetlerine bağlı sera gazı artışından kaynaklandığı belirtilir.

Önlem alınmazsa küresel sıcaklık artışının 2050'de 2,5-3 °C, 2100'de 6 °C'ye ulaşabileceği tahmin edilmektedir.

Türkiye'de uzun vadede sıcaklığın 5-6 °C artması, yağışın %40'a kadar azalması beklenmektedir.

Başlıca Etkiler

Kuraklık ve su baskını Ekosistem bozulması Biyoçeşitlilik kaybı Salgın hastalıklar Temiz suya erişim güçlüğü Güvenli gıdaya erişim güçlüğü Göç hareketleri

Azaltım ve Uyum

Azaltım: sera gazı emisyonlarını ve iklim değişikliğinin nedenlerini azaltır.

Uyum: iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığı ve uyum kapasitesini artırır.

Uluslararası Süreç

1988: UNEP + WMO → IPCC.

1990: IPCC ilk değerlendirme raporu; uluslararası anlaşma gerekliliği.

1992: Rio Dünya Zirvesi → BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi.

1997: Kyoto Protokolü.

2020: Kyoto sona erdi.

2015: Paris İklim Anlaşması imzalandı.

2016: Paris yürürlüğe girdi.

Paris Anlaşması

Temel hedef: küresel sıcaklık artışını 2 °C'nin altında tutmak, mümkünse 1,5 °C ile sınırlandırmak.

Öne çıkan unsurlar: finansman, teknoloji transferi, şeffaf raporlama, iklim eğitimi ve kamu katılımı, ülke katkılarının belirlenmesi, ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar.

Türkiye

2015: Paris'i kabul etti.

22 Nisan 2016: gelişmekte olan ülke statüsüyle imzaladı.

2021: onayladı.

2030: %41 emisyon azaltım hedefi.

2053: net sıfır emisyon.

2024-2030: Ulusal İklim Değişikliği Stratejisi ve Eylem Planı.

2025: İklim Kanunu.

Yeşil Beceriler

Sürdürülebilir ve kaynak verimli toplum için gereken yetenek, değer ve tutumlardır.

Alanlar: teknik-mühendislik, çevre yönetimi, tarım-gıda, yeşil girişimcilik, eğitim-savunuculuk.

Azaltım Stratejileri

Sanayi: yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, karbon ayak izi, döngüsel ekonomi.

Enerji: teknik kayıp azaltımı, düşük karbonlu üretim, karbon yakalama-kullanma-depolama.

Atık: atığı azaltma, geri dönüşüm, arıtma, sıfır atık, atığı ham maddeye dönüştürme.

Ulaştırma: temiz enerji ve düşük karbon altyapısı.

Binalar: enerji verimliliği, bölgesel ısıtma-soğutma, YES-TR, BIM.

Karbon fiyatlandırma: ETS ve karbon piyasaları.

AKAKDO: ekosistem-yutak alan koruma, biyoekonomi ve teknoloji.

Tarım: metan, gübre, pestisit, kayıp-atık-artık yönetimi.

Adil geçiş: istihdam dönüşümü için kapasite.

Uyum Stratejileri

12 alan: biyolojik çeşitlilik-ekosistem, enerji, ulaşım-iletişim, halk sağlığı, su yönetimi, kent, sosyal kalkınma, tarım-gıda güvencesi, turizm-kültürel miras, sanayi, afet risk azaltma, yatay kesen eylemler.

Temel mantık: dirençlilik, risk azaltma, kaynakların korunması ve uyum kapasitesinin artırılması.

Uluslararası Tartışmalar

İran, Irak, Libya, Yemen ve Eritre'nin Paris'i onaylamadığı belirtilir.

ABD: 2016 onay, 2020 çekilme, 2021 tekrar onay, 2025 tekrar çekilme.

Türkiye, Kyoto'da gelişmiş ülke kategorisine itiraz etmiş; gelişmekte olan ülke statüsünün kabul edilmesinden sonra Paris'i kabul etmiştir.

Kirlilik Sığınağı

Gelişmiş ülkelerde sıkı çevre düzenlemeleri ve yüksek maliyetlerden kaçan firmaların üretimi daha esnek kurallı gelişmekte olan ülkelere taşımasıdır.

Bu durumda üretimin ve kirliliğin coğrafi konumu değişebilir; küresel emisyon azalmak zorunda değildir.

2023 Emisyonları

En büyük üreticiler: Çin, ABD, Hindistan, Rusya, Brezilya, AB.

Bu grup: küresel fosil yakıt tüketiminin %64,2'sini, sera gazı emisyonlarının %62,7'sini oluşturur.

Kısa Özet

Küresel iklim değişikliği insan kaynaklı sera gazı artışıyla güçlü biçimde ilişkilidir. Mücadelede azaltım ve uyum birlikte yürütülür. Paris Anlaşması 2 °C'nin altı ve mümkünse 1,5 °C hedefini benimser. Türkiye 2030'da %41 azaltım ve 2053'te net sıfır hedefini beyan etmiştir. İklim politikaları çevresel etkilerin yanında ekonomi, istihdam, finansman ve uluslararası sorumluluk paylaşımı boyutlarına da sahiptir.