11. Sınıf Coğrafya: Türkiye'de Suyun Sürdürülebilir Kullanımı – Ders Notu

Türkiye'de Suyun Sürdürülebilir Kullanımı – Ders Notu

Su ve Sürdürülebilirlik

Su; tarım, sanayi, enerji, çevre, sağlık ve günlük yaşamın temel girdisidir. Su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir kullanımı havza ölçeğinden küresel ölçeğe kadar önemlidir.

BM'nin 2015'te kabul ettiği 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri suyla doğrudan veya dolaylı ilişkilidir.

Su Ayak İzi

Su ayak izi, doğrudan ve üretim süreçlerinde dolaylı kullanılan toplam su miktarıdır. Kavram 2002'de Arjen Hoekstra tarafından kullanılmıştır.

Mavi su: yüzey ve yer altı suyu.

Yeşil su: üretimde kullanılan yağmur suyu.

Gri su: kirlenmiş suyu temizlemek için gereken su.

Türkiye üretim su ayak izi: yaklaşık 140 milyar m³/yıl.

Bileşenler: %64 yeşil, %19 mavi, %17 gri.

Kişi başına su ayak izi: Türkiye 1.635 m³/yıl, dünya ortalaması 1.243 m³/yıl.

Sektörel Su Ayak İzi

Toplam: %89 tarım, %7 evsel, %4 endüstri.

Tarımsal ayak izi: %92 bitkisel üretim, %8 otlatma.

Bitkisel üretimde: tahıl %38, yem bitkileri %32.

Tarımsal ayak izinin %66'sı yeşil sudur.

Evsel: %87 gri, %13 mavi.

Endüstri: %92 gri, %8 mavi.

Su Potansiyeli

Falkenmark: 1.700 m³ üzeri → su stresi yok, 1.000-1.700 → su stresi, 500-1.000 → su kıtlığı, 500 altı → mutlak su kıtlığı.

Türkiye yıllık ortalama yağış: 574 mm.

Brüt yağış suyu: 450 milyar m³.

Buharlaşma: 264 milyar m³.

Toplam su potansiyeli: 186 milyar m³.

Türkiye 25 ana hidrolojik havzaya ayrılmıştır.

Kullanılabilir ve Kullanılan Su

Kullanılabilir su: 112 milyar m³.

Bunun: 94 milyar m³ü yüzey, 18 milyar m³ü yer altı suyudur.

Kullanılan: 58,4 milyar m³, kullanılabilir miktarın %51'i.

Sektörel: tarımsal sulama 45, içme-kullanma 7, sanayi 6,4 milyar m³.

Kişi Başına Su

1927: 8.206 m³/kişi-yıl.

2024: 1.307 m³/kişi-yıl → su stresi.

Türkiye ortalaması havzalar arası farklılıkları tam göstermez.

Su Kirliliği ve Bilinçsiz Kullanım

Başlıca sorunlar: nüfus artışı, sanayileşme, kentleşme, tarımsal talep, şebeke kayıpları, aşırı su çekimi, yanlış sulama, evsel ve endüstriyel atıklar, pestisit ve gübre kirliliği.

331 noktadaki kalite incelemesi: %20 I. sınıf, %41 II. sınıf, %39 III. sınıf.

Yer üstü sularının muhtemel kirlilik nedenlerinde evsel atık su öne çıkar.

2024 Atık Su Verisi

Çekilen su: 20,3 milyar m³.

Atık su deşarjı: 17,2 milyar m³.

Kişi başına: 255 litre çekim, 210 litre atık su.

100 litre kullanımın yaklaşık 85 litresi yeniden atık su olarak alıcı ortama döner.

Deşarj: %75,9 deniz, %19,5 akarsu, diğer oranlar daha düşüktür.

Su Güvenliği

Su güvenliği, gerekli miktarda suya erişebilme ve suyun olası zararlarından korunabilme durumudur.

Kişi başına su miktarı tek başına yeterli gösterge değildir. Su kalitesi, mekânsal dağılış ve ekonomik faaliyetlerin su talebi de önemlidir.

2053: nüfus yaklaşık 94 milyon, kişi başına su yaklaşık 1.192 m³/yıl.

Sürdürülebilir Yönetim

Büyükşehir şebekelerinde kayıp-kaçak: yaklaşık %42.

Muğla kişi başına günlük su tüketimi: 383 litre.

Sürdürülebilir yönetim: baraj-gölet-kanal, havzalar arası transfer, şebeke kaybını azaltma, kirliliği önleme, tasarruflu kullanım, havza temelli planlama.

Kısa Özet

Türkiye su stresi yaşayan bir ülkedir. Su kaynaklarının miktarı kadar kalitesi, havzalara dağılışı ve kullanım biçimi de önemlidir. Tarımsal sulamanın yüksek payı, şebeke kayıpları ve kirlilik su güvenliğini zorlaştırır. Sürdürülebilir yönetim, suyu bugünün ihtiyaçlarını karşılarken gelecek kuşakların su hakkını koruyacak biçimde kullanmayı gerektirir.