Periyodik Özellikler Ders Notu

Atom Yarıçapı

Atom yarıçapı, çekirdek ile en dış kabuk arasındaki uzaklıkla ilişkilidir. Orbitallerin kesin sınırı olmadığı için doğrudan tam olarak ölçülemez; bağ yapmış veya temas eden atomların çekirdekleri arasındaki uzaklıklardan yararlanılır.

Periyodik eğilim:

• Grupta yukarıdan aşağı → yarıçap artar.
• Periyotta soldan sağa → yarıçap genellikle azalır.

İyon Yarıçapı

• Katyon < nötr atom
• Anyon > nötr atom

İzoelektronik taneciklerde proton sayısı arttıkça yarıçap küçülür.

Örnek: **F⁻ > Ne > Mg²⁺**

İyonlaşma Enerjisi

Gaz hâlindeki nötr atomdan elektron koparmak için gereken enerji iyonlaşma enerjisidir.

X(g) + İE₁ → X⁺(g) + e⁻

Genel eğilim:

• Grupta aşağı → azalır.
• Periyotta sağa → artar.

Düzensizlikler:

• 2A, 3A'dan yüksek olabilir.
• 5A, 6A'dan yüksek olabilir.

A grupları için: **1A < 3A < 2A < 4A < 6A < 5A < 7A < 8A**

Ardışık İyonlaşma Enerjileri

Aynı atomda: **İE₁ < İE₂ < İE₃ < ...**

Büyük sıçrama, valans elektronlarının tamamının koparıldığı noktayı gösterir.

Örnek: Mg → büyük sıçrama İE₂ ile İE₃ arasında → 2 valans elektronu.

Elektronegatiflik

Bağ yapan atomun bağ elektronlarını kendine çekme gücüdür.

Pauling ölçeğinde: F = 4,00

Genel eğilim:

• Periyotta soldan sağa → artar.
• Grupta yukarıdan aşağı → azalır.
• Soy gazların elektronegatiflik değeri yoktur.

Örnek: F > Cl > H

Üç Özelliğin Birlikte Değişimi

Periyotta soldan sağa:

• atom yarıçapı azalır
• iyonlaşma enerjisi artar
• elektronegatiflik artar

Grupta yukarıdan aşağı:

• atom yarıçapı artar
• iyonlaşma enerjisi azalır
• elektronegatiflik azalır

Sık Karıştırılan Noktalar

• katyon küçülür, anyon büyür
• izoelektroniklerde proton çoksa yarıçap küçük
• iyonlaşma enerjisi elektron koparma enerjisidir
• 2A–3A ve 5A–6A düzensizliği
• elektronegatiflik bağ elektronu çekme gücüdür
• F = 4,00
• soy gazlarda elektronegatiflik değeri yok

Periyodik Özellikler Kısa Özeti

Atom yarıçapı, iyon yarıçapı, iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik periyodik tabloda düzenli eğilimler gösterir. Bu eğilimlerin temelinde enerji düzeyi, atom yarıçapı, proton sayısı ve çekirdek-elektron çekimi bulunur.