Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Türkçe Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı
Anlam ve dil bilgisi kaynaklı anlatım bozukluklarını ayırma ve düzeltme.
Anlatım Bozuklukları — Konu Anlatımı
Öğrenme Hedefi
MSÜ Türkçe sorularında anlam ve dil bilgisi kaynaklı anlatım bozukluklarını ayırmak, cümleyi anlamını koruyarak düzeltmek, eksik ya da gereksiz ögeleri belirlemek.
1. Anlatım Bozukluğu Nedir?
Anlatım bozukluğu, bir düşüncenin gereksiz, çelişkili, belirsiz veya dil bilgisine aykırı biçimde aktarılmasıdır. Sorularda çoğunlukla bozukluğun nedeni, hangi cümlede bulunduğu ya da nasıl giderileceği sorulur. Çözümde sözcüklerin anlamını ve yüklemlerin gerektirdiği ögeleri birlikte kontrol et.
2. Gereksiz Sözcük Kullanımı
Aynı anlamı veren sözcükler birlikte kullanıldığında cümle gereksiz uzar: “Bu işlemi yeniden tekrar etmelisin” yerine “Bu işlemi tekrar etmelisin.” “İlk defa ilk kez gördüm” yerine ifadelerden birini seç. Her tekrar hata değildir; vurgu veya anlatım amacı varsa sözcüğü bağlam içinde değerlendir.
3. Çelişen Sözcükler ve Kesinlik
Bir yargıda birbirine aykırı kesinlik ve olasılık ifadeleri birlikte kullanılmamalıdır. “Yaklaşık tam iki saat” ifadesinde yaklaşık belirsizliği, tam kesinliği bildirir. “Kesinlikle belki yarın gelir” ifadesi de aynı nedenle bozuktur. Bağlam farklı iki yargıyı ayırıyorsa çelişki olmayabilir.
4. Yanlış Sözcük ve Deyim Kullanımı
Kelimeleri yalnız sözlük anlamıyla değil, birlikte kullanıldıkları ifadelerle de değerlendir. “Önem göstermek” yerine “önem vermek”, “özen vermek” yerine “özen göstermek” denir. Deyimlerin kelimeleri karıştırılmaz: “Kulak ardı etmek” yerine “göz ardı etmek” veya amaca göre “kulak asmamak” kullanılabilir.
5. Yanlış Karşılaştırma
Birbirinden farklı türde varlık ve nicelikler değil, karşılaştırılabilir ögeler karşı karşıya getirilir. “Bu yılın satışları geçen yıldan yüksektir” anlatımı kusurludur. “Bu yılın satışları geçen yılın satışlarından yüksektir” dendiğinde eşdeğer kavramlar karşılaştırılır.
6. Anlam Belirsizliği
Bir ek veya zamir birden fazla kişiye gönderme yapıyorsa anlam karışabilir. “Ali, Ahmet’e kitabını getirmesini söyledi” cümlesinde kitabın kime ait olduğu belli değildir. “Ali, Ahmet’e Ali’nin kitabını getirmesini söyledi” ifadesinde sahiplik açıkça belirtilir. Her zamir kullanımı hata değildir; yalnız bağlamda iki yorum gerçekten mümkünse belirsizlik vardır.
7. Özne–Yüklem Uyuşmazlığı
Öznenin kişisine ve sayısına uygun yüklem kur. “Herkes toplantıya geldiler” yerine “Herkes toplantıya geldi”; “Ben ve arkadaşım gideceğim” yerine “Ben ve arkadaşım gideceğiz” kullanılır. “Hiç kimse bu bilgiyi biliyor” cümlesi de olumsuzluk bakımından yanlıştır; “Hiç kimse bu bilgiyi bilmiyor” denmelidir.
8. Çokluk Ekinin Gereksiz Kullanımı
“Birçok, birkaç, kimi” gibi belgisiz nicelik sözlerinden sonra ad çoğu kullanımda tekil gelir: “Birçok öğrenciler” değil “birçok öğrenci”. Öznedeki çokluk anlamını başka sözcük zaten sağladığı için çokluk eki gereksizleşir. Başka yapıların tümüne aynı kuralı genelleme.
9. Öge Eksikliği
Ortak ögeli sıralamada iki yüklem farklı hâl ekleri istiyorsa eksik ögeyi tamamla. “Öğrencileri kutladı ve teşekkür etti” yanlıştır: Kutlamak, kimi? sorusuyla nesne; teşekkür etmek, kime? sorusuyla yönelme hâlli tümleç ister. “Öğrencileri kutladı ve onlara teşekkür etti” doğrudur. “Bu fikri seviyor ve güveniyorum” yerine “Bu fikri seviyor ve ona güveniyorum” de.
10. Yanlış Yüklem, Ek ve Tamlama
Özne birinci çoğul kişiyi içeriyorsa yüklem çoğu durumda “-ız/-iz” veya uygun kişi ekiyle kurulur: “Ben ve sen gidiyoruz.” Fiillerin yönetiminde gereken hâl eki kullanılmalıdır: “Bu fikre güveniyorum.” Tamlama ve yüklem ilişkisini cümlenin tümünde kontrol et; sözcükler tek tek doğru olsa da bağlanışları yanlış olabilir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- “Yeniden tekrar” gereksizlik, “yaklaşık tam” çelişkidir.
- “Önem göstermek” yanlış sözcük birlikteliği, “kulak ardı etmek” yanlış deyimdir.
- “Birçok öğrenciler” çokluk ekinin gereksiz kullanımıdır.
- “Herkes geldiler” özne-yüklem uyuşmazlığıdır.
- “Seviyor ve güveniyorum” iki fiilin farklı öge istemesinden kaynaklanan eksikliktir.
- “Ali, Ahmet’e kitabını...” örneğinde iyelik belirsizliği bağlamdan giderilmelidir.
- Bir sıfatın vurgulu kullanımı her zaman yanlış değildir; gerçek anlam tekrarını ara.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Cümlenin asıl iletmek istediği anlamı belirle.
- Aynı anlamı tekrar eden sözcük var mı?
- Kesinlik ve olasılık belirteçleri çelişiyor mu?
- Sözcük ve deyimler yerleşik biçimde mi kullanılmış?
- Karşılaştırılan iki şey aynı türden mi?
- Zamir veya iyelik ekinin gönderimi açık mı?
- Öznenin kişi ve sayısı yükleme uyuyor mu?
- “Hiç kimse” gibi olumsuzluk bildiren ögeleri denetle.
- Her yükleme hangi hâlli ögenin gerektiğini ayrı sor.
- Düzeltirken özgün anlamı koru; yeni bir anlam oluşturma.
Konu Özeti
- Anlamca bozukluklar: gereksiz sözcük, çelişki, yanlış sözcük/deyim, yanlış karşılaştırma, belirsizlik.
- Dil bilgisi bozuklukları: özne-yüklem uyuşmazlığı, yanlış çokluk, eksik öge, yanlış ek ve tamlama.
- Birçok öğrenci (tekil ad); herkes geldi (tekil yüklem).
- “Öğrencileri kutladı ve onlara teşekkür etti” iki fiile uygun öge taşır.
- “Geçen yıl” ile “bu yılın giderleri” değil; iki yılın giderleri karşılaştırılır.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Gereksiz sözcük ve çelişen ifadeleri ayırt edebilmelisin.
- Yanlış sözcük birlikteliği ve deyimi düzeltebilmelisin.
- Karşılaştırma ögelerini eşdeğer kurabilmelisin.
- Zamir ve iyelik belirsizliğini giderebilmelisin.
- Özne-yüklem uyumunu kontrol edebilmelisin.
- Birden çok yüklemin istediği ögeleri tamamlayabilmelisin.
- Şıklardaki düzeltmelerden anlamı değiştirmeyeni seçebilmelisin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Türkçe Anlatım Bozuklukları - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Türkçe Anlatım Bozuklukları - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Türkçe Anlatım Bozuklukları - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Türkçe Anlatım Bozuklukları - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene