Konu Anlatımı / Ders Notu

MSÜ Türkçe – Fiilimsi Ders Notu

Fiilimsi ekleri, türler, adlaşmış sıfat-fiil ve kısa özet.

Fiilimsi — Ders Notu

Fiilimsi Nedir?

Fiil kök veya gövdesinden türeyen; **ad, sıfat, zarf** görevi üstlenen biçimlere fiilimsi denir. Fiilimsi, kişi ve kip çekimiyle tek başına temel yüklem oluşturmaz.

İsim-fiil

  • **Ekler:** -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek.
  • **Örnek:** *Okumak* özne olabilir. *Okumayı* sözcüğündeki -yı belirtme hâli ekidir.
  • “Sakın **konuşma**!” bir olumsuz emirdir; “**konuşmayı** seviyorum” ifadesinde konuşmayı isim-fiildir.
  • Bazı biçimler kalıcı isimleşebilir. Yiyecek anlamındaki *dondurma* bu kullanıma örnektir.

Sıfat-fiil

  • **Ekler:** -an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş.
  • “**Gelen** konuk”, “**okunacak** kitap”, “**tanıdığım** kişi” örneklerinde adları niteler.
  • “**Gelenler** içeri girsin.” cümlesinde nitelediği ad söylenmemiştir: **adlaşmış sıfat-fiil**.
  • “Yarın **gelecek**.” çekimli fiil; “**Gelecek** konuk” sıfat-fiildir.

Zarf-fiil

  • **Ekler:** -ınca/-ince, -arak/-erek, -ıp/-ip, -ken, -madan/-meden, -dıkça/-dikçe, -alı/-eli, -maksızın/-meksizin.
  • “Ders **bitince** çıktı.” → zaman.
  • “**Gülerek** konuştu.” → durum.
  • “Defteri **kapatıp** kalktı.” → sıralama.
  • “**Yürürken** konuştu.” → eş zaman.
  • “**Düşünmeden** yanıt verdi.” → yapılmayan eylem.

Çözülmüş Örnekler

  1. “**Okuduğu** kitabı **bitirince** **anlatmaya** başladı.” → sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil. Üç fiilimsi.
  2. “**Beklemeyi** **bilmeyen** çocuk **koşarak** geldi.” → isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil.
  3. “**Gelenleri** **izlerken** düşündü.” → adlaşmış sıfat-fiil ve zarf-fiil.
  4. “**Gümüş** parladı.” → Sözcük sonundaki -üş sesini gördüğün için fiilimsi sayma; sözcük bir fiilden türememiştir.

Sık Karıştırılan Noktalar

  • Fiilimsi ekiyle aynı biçimde görünen kip veya olumsuzluk eklerini bağlam belirler.
  • Adlaşmış sıfat-fiilin sonradan hâl eki alması fiilimsi niteliğini kaldırmaz.
  • İsim-fiil eylemi adlaştırır; sıfat-fiil adı niteler; zarf-fiil yükleme durum veya zaman anlamı katar.
  • Yüklem olan “gidecek” ile sıfat olan “gidecek yolcu”yu birbirine karıştırma.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

Önce çekimli yüklemi belirle. Aday fiilimsileri tek tek ayırarak “ad mı olmuş, isim mi niteliyor, fiile mi bağlanıyor?” diye sor. Ek ve görev birlikte uyuşuyorsa türünü yaz. Adlaşmış sıfat-fiili say ve dizilişi soldan sağa kontrol et.

Kısa Özet

**İsim-fiil:** -ma, -ış, -mak; eylem adı. **Sıfat-fiil:** -an, -dık, -acak, -mış; ad niteleme veya adlaşma. **Zarf-fiil:** -ınca, -arak, -ıp, -ken, -madan; eylemi zaman/durum bakımından bağlama. **-ma olumsuzluğu ile -ma isim-fiilini**, **çekimli -ecek ile sıfat-fiil -ecek'i** bağlama göre ayır.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Konu Anlatımı

MSÜ Türkçe – Fiilimsi Konu Anlatımı

Konuyu ayrıntılı ve öğretici şekilde öğren.

Konu Anlatımını Aç
Hızlı Tekrar

MSÜ Türkçe – Fiilimsi Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

MSÜ Türkçe Fiilimsi - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

MSÜ Türkçe Fiilimsi - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

MSÜ Türkçe Fiilimsi - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

MSÜ Türkçe Fiilimsi - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz
PDF İndirme

Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium