Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Türkçe – Fiilimsi Ders Notu
Fiilimsi ekleri, türler, adlaşmış sıfat-fiil ve kısa özet.
Fiilimsi — Ders Notu
Fiilimsi Nedir?
Fiil kök veya gövdesinden türeyen; **ad, sıfat, zarf** görevi üstlenen biçimlere fiilimsi denir. Fiilimsi, kişi ve kip çekimiyle tek başına temel yüklem oluşturmaz.
İsim-fiil
- **Ekler:** -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek.
- **Örnek:** *Okumak* özne olabilir. *Okumayı* sözcüğündeki -yı belirtme hâli ekidir.
- “Sakın **konuşma**!” bir olumsuz emirdir; “**konuşmayı** seviyorum” ifadesinde konuşmayı isim-fiildir.
- Bazı biçimler kalıcı isimleşebilir. Yiyecek anlamındaki *dondurma* bu kullanıma örnektir.
Sıfat-fiil
- **Ekler:** -an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş.
- “**Gelen** konuk”, “**okunacak** kitap”, “**tanıdığım** kişi” örneklerinde adları niteler.
- “**Gelenler** içeri girsin.” cümlesinde nitelediği ad söylenmemiştir: **adlaşmış sıfat-fiil**.
- “Yarın **gelecek**.” çekimli fiil; “**Gelecek** konuk” sıfat-fiildir.
Zarf-fiil
- **Ekler:** -ınca/-ince, -arak/-erek, -ıp/-ip, -ken, -madan/-meden, -dıkça/-dikçe, -alı/-eli, -maksızın/-meksizin.
- “Ders **bitince** çıktı.” → zaman.
- “**Gülerek** konuştu.” → durum.
- “Defteri **kapatıp** kalktı.” → sıralama.
- “**Yürürken** konuştu.” → eş zaman.
- “**Düşünmeden** yanıt verdi.” → yapılmayan eylem.
Çözülmüş Örnekler
- “**Okuduğu** kitabı **bitirince** **anlatmaya** başladı.” → sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil. Üç fiilimsi.
- “**Beklemeyi** **bilmeyen** çocuk **koşarak** geldi.” → isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil.
- “**Gelenleri** **izlerken** düşündü.” → adlaşmış sıfat-fiil ve zarf-fiil.
- “**Gümüş** parladı.” → Sözcük sonundaki -üş sesini gördüğün için fiilimsi sayma; sözcük bir fiilden türememiştir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Fiilimsi ekiyle aynı biçimde görünen kip veya olumsuzluk eklerini bağlam belirler.
- Adlaşmış sıfat-fiilin sonradan hâl eki alması fiilimsi niteliğini kaldırmaz.
- İsim-fiil eylemi adlaştırır; sıfat-fiil adı niteler; zarf-fiil yükleme durum veya zaman anlamı katar.
- Yüklem olan “gidecek” ile sıfat olan “gidecek yolcu”yu birbirine karıştırma.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
Önce çekimli yüklemi belirle. Aday fiilimsileri tek tek ayırarak “ad mı olmuş, isim mi niteliyor, fiile mi bağlanıyor?” diye sor. Ek ve görev birlikte uyuşuyorsa türünü yaz. Adlaşmış sıfat-fiili say ve dizilişi soldan sağa kontrol et.
Kısa Özet
**İsim-fiil:** -ma, -ış, -mak; eylem adı. **Sıfat-fiil:** -an, -dık, -acak, -mış; ad niteleme veya adlaşma. **Zarf-fiil:** -ınca, -arak, -ıp, -ken, -madan; eylemi zaman/durum bakımından bağlama. **-ma olumsuzluğu ile -ma isim-fiilini**, **çekimli -ecek ile sıfat-fiil -ecek'i** bağlama göre ayır.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Türkçe Fiilimsi - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Türkçe Fiilimsi - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Türkçe Fiilimsi - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Türkçe Fiilimsi - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.