Konu Anlatımı / Ders Notu

MSÜ Türkçe – Fiilimsi Konu Anlatımı

İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil türleri, ekler ve sınav sorusu çözme yöntemleri.

Fiilimsi (Eylemsi)

Fiilimsi, fiil kök ya da gövdesine belirli ekler getirilerek oluşturulan; cümlede **ad, sıfat veya zarf** görevinde kullanılabilen sözcüktür. Fiilimsiler eylem anlamını korur ancak tek başlarına çekimli bir fiil gibi kip ve kişi bildirerek temel yüklem oluşturmaz. MSÜ Türkçe sorularında tür belirleme, aynı ekin çekim veya fiilimsi göreviyle kullanılması, adlaşmış sıfat-fiiller ve bir cümledeki fiilimsi sayısı öne çıkar.

1. Üç Fiilimsi Türü

| Tür | Temel görev | Sık görülen ekler | Örnek | | --- | --- | --- | --- | | **İsim-fiil** | Eylemi adlaştırır | -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek | okuma, gülüş, yürümek | | **Sıfat-fiil** | Adı niteler, bazen adlaşır | -an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş | gelen konuk, okunacak kitap | | **Zarf-fiil** | Eylemleri zaman, durum, koşul yönünden bağlar | -ınca/-ince, -arak/-erek, -ıp/-ip, -ken, -madan/-meden, -dıkça/-dikçe, -alı/-eli, -maksızın/-meksizin | gelince, gülerek, görüp |

2. İsim-fiiller

Fiile gelen **-ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek** ekleri eylemi ad gibi kullanmayı sağlar:

  • “**Okumak** düşünceyi geliştirir.” — Okumak özne görevindedir.
  • “Hızlı **yürümeyi** seviyorum.” — Yürümeyi isim-fiili nesnedir.
  • “Onun **gülüşünü** duydum.” — Gülüş, gül- fiilinden adlaştırma ekiyle kurulmuştur.

İsim-fiil, ismin aldığı çekim eklerini de alabilir: *yazma-yı, öğrenme-ye, yürüyüş-ün*. Ekin ardından hâl veya iyelik eki gelmesi isim-fiil özelliğini tek başına ortadan kaldırmaz.

Olumsuzluk eki -ma ile isim-fiil eki -ma

  • “Sakın **konuşma**!”: Yasaklayan olumsuz emir; burada -ma isim-fiil değildir.
  • “**Konuşmayı** erteledik.”: Konuş-ma-yı biçiminde isim-fiil; -yı belirtme ekidir.

Her -ma veya -me gördüğümüzde onu fiilimsi saymak doğru değildir. Ayrıca *dondurma* (yiyecek), *dolma* (yemek) gibi bazı sözcüklerde ek zamanla kalıplaşmış ve sözcük artık günlük dilde kalıcı ad olarak kullanılmaya başlamıştır. Sınavda bağlama bakılır.

3. Sıfat-fiiller

Fiilden türeyerek adları niteleyen sözcüklerdir. Sıklıkla “Hangi?” sorusuna yanıt verir.

  • “**Gelen** otobüs durdu.” — Otobüs adını niteler.
  • “**Yazılacak** soruları belirledik.” — Soruları niteler.
  • “**Tanıdığım** insanlardan yardım istedim.” — İnsanları niteler.
  • “**Gülmüş** çocuk fotoğrafta görünüyordu.” — Çocuğu niteler.

Sıfat-fiil ekleri ses uyumuna göre farklı biçimlerde bulunabilir. *Okuduğum* sözcüğündeki -duğ- biçimi, **-dık** sıfat-fiil ekinin ses değişimine uğramış biçimidir. “Geldiğim gün”, “gördüğün yer”, “yapacak işler” gibi örneklerde sözcüğün işlevi açıkça isim nitelemektir.

Adlaşmış sıfat-fiil

Sıfat-fiilin nitelediği ad söylenmezse fiilimsi tek başına ad görevini üstlenebilir:

  • “**Gelenler** sıraya girsin.” — Gelen [kişiler] anlamındadır.
  • “**Okuduklarını** anlat.” — Okuduğun [şeyleri] anlamındadır.
  • “**Tanıdığımı** gördüm.” — Tanıdığım [kişiyi] anlamındadır.

Adlaşmış sıfat-fiiller çokluk, iyelik ve hâl eki alabilir. Bu ekler onları çekimli fiil yapmaz.

4. Zarf-fiiller

Fiilden türeyerek diğer eylemin nasıl, ne zaman veya hangi koşullarda gerçekleştiğini belirtirler.

| Anlam bağlantısı | Örnek | Açıklama | | --- | --- | --- | | Zaman | “Ders **bitince** çıktı.” | Ne zaman çıktığını bildirir. | | Durum | “**Gülerek** konuştu.” | Konuşma biçimini anlatır. | | Sıralama | “Defteri **kapatıp** kalktı.” | Önce kapatma sonra kalkma ilişkisi kurar. | | Birlikte oluş | “**Yürürken** dinledi.” | İki eylem bir zamanda gerçekleşir. | | Yapılmayan eylem | “**Düşünmeden** söyledi.” | Düşünme gerçekleşmeden söyleme oldu. | | Süre | “Onu **görmeyeli** aylar oldu.” | Geçen süreyi bildirir. | | Tekrar / süreklilik | “**Çalıştıkça** öğrenir.” | Çalışma arttıkça sonuç değişir. |

**-madan/-meden** ekini olumsuz emirle karıştırma: “Yazmadan teslim etti” zarf-fiildir; “Yazma!” çekimli emir biçimidir. **-ken** kullanımı da cümledeki işlevine göre ele alınmalıdır: “Koşarken düştü” eylemleri bağlar.

5. Fiilimsi mi, Çekimli Fiil mi?

  • “Yarın **gidecek**.”: Yüklem görevinde gelecek zamanlı çekimli fiil.
  • “Yarın **gidecek yolcular**”: Yolcular adını niteleyen sıfat-fiil.
  • “Raporu **yazmış**.”: Öğrenilen geçmiş zamanlı çekimli fiil.
  • “**Yazmış kişiler**”: Kişiler adını niteleyen sıfat-fiil.
  • “Sakın **gülme**!”: Olumsuz emir, isim-fiil değil.
  • “**Gülmeyi** bırak.”: Eylem adlaşmıştır, isim-fiil.

Soru kökünde “fiilimsi” deniyorsa bir sözcüğün sadece ilgili eke benzemesi yeterli değildir; **adı niteleme, eylemi adlaştırma veya ana eyleme zarf anlamı katma** görevini belirle.

6. Fiilimsi Sayma ve Tür Sıralama

“**Okuduğu** kitabı **bitirince** yeniden **anlatmaya** başladı.”

  1. **Okuduğu** → kitabı niteler → sıfat-fiil.
  2. **Bitirince** → başlama zamanını bildirir → zarf-fiil.
  3. **Anlatmaya** → anlat-ma-ya, adlaşan eylem → isim-fiil.
  4. **Başladı** → çekimli yüklem → fiilimsi değildir.

Toplam üç fiilimsi vardır. Cümlede birden fazla çekimli fiil bulunması veya fiilimsi ekli sözcüğün hâl eki alması, sayımı değiştirmez.

Sık Karıştırılan Noktalar

  1. **-ma/-me:** İsim-fiil eki ile olumsuzluk eki aynı değildir.
  2. **-acak/-ecek:** Bir adı nitelerse sıfat-fiil, çekimli yüklemse gelecek zaman ekidir.
  3. **-mış/-miş:** Adı nitelerse sıfat-fiil; çekimli yargıyı kurarsa kip ekidir.
  4. **Adlaşmış sıfat-fiil:** Nitelediği ad düşünce fiilimsi yok olmaz.
  5. **-ken, -ıp, -arak:** Genellikle ana fiille zaman/durum ilişkisi kurar.
  6. **-dık/-dik:** “Yazdığım” gibi biçimlerde iyelikten önce sıfat-fiil eki olabilir.
  7. **Çekim eki alma:** “Gelenleri” ve “okumayı” çekim eki almıştır ama fiilimsi özelliği sürer.
  8. **Kalıplaşmış isim:** Dondurma gibi sözcükler kullanıldığı bağlamda kalıcı nesne adı olabilir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

  1. **Çekimli yüklemi bul:** Cümlenin asıl yargısını belirle.
  2. **Fiilden türemiş adayları seç:** İsim, sıfat veya zarf görevi taşıyıp taşımadığını araştır.
  3. **Ek ve görevi birlikte kontrol et:** Aynı ek farklı görevde kullanılabilir.
  4. **Adlaşmış sıfat-fiilleri unutma:** “Gelenlere”, “gördüklerini” gibi biçimleri çöz.
  5. **Türleri soldan sağa yaz:** Sayı ve sıra sorularında kayma yapma.
  6. **Olumsuzluğu ayrı değerlendir:** “Yazma!” ile “yazmayı” aynı değildir.

Konu Özeti

**İsim-fiil** fiilden ad yapar: -ma, -ış, -mak. **Sıfat-fiil** adı niteler veya adlaşabilir: -an, -dık, -acak, -mış gibi ekler alır. **Zarf-fiil** eylemleri zaman ve durum yönünden bağlar: -ınca, -arak, -ıp, -ken, -madan gibi ekler alır. Fiilimsi ile çekimli fiil ayrımı sözcüğün cümledeki görevine göre yapılır.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiili görevleriyle ayırt edebilmelisin.
  • İsim-fiilin aldığı çekim eklerini türüyle karıştırmamalısın.
  • Bir sıfat-fiilin ad önünde kullanılması ile adlaşmasını ayırabilmelisin.
  • -ma olumsuzluğu ile isim-fiil ekini örnekle ayırabilmelisin.
  • -acak ve -mış biçimlerinde çekimli fiil ve sıfat-fiil kullanımını ayırt edebilmelisin.
  • Çok fiilimsili cümlede fiilimsilerin türlerini ve sayısını doğru belirleyebilmelisin.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

MSÜ Türkçe – Fiilimsi Ders Notu

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

MSÜ Türkçe – Fiilimsi Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

MSÜ Türkçe Fiilimsi - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

MSÜ Türkçe Fiilimsi - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

MSÜ Türkçe Fiilimsi - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

MSÜ Türkçe Fiilimsi - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz