Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Türkçe Sözcük Türleri Konu Anlatımı
İsim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç ve ünlem görevleri.
Sözcük Türleri — Konu Anlatımı
Öğrenme Hedefi
MSÜ Türkçe sorularında sözcüğün sözlükteki türünü ezberlemek yerine cümledeki görevini bulmak: isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç ve ünlemi birbirinden ayırmak.
1. İsimler (Adlar)
Varlık, kavram, duygu ve durumları karşılayan sözcükler isimdir. “Kitap masada.” cümlesinde kitap ve masa adlandırma yapar. Özel-cins, somut-soyut, tekil-çoğul ve topluluk adı ayrımlarına dikkat et.
2. Sıfatlar (Ön Adlar)
İsimlerin önüne gelerek onların niteliklerini veya miktar, işaret, sayı, soru bakımından özelliklerini belirlerler. “Mavi gömlek” niteleme; “şu masa” işaret; “üç defter” sayı; “bazı insanlar” belgisiz; “hangi kitap” soru sıfatıdır.
3. Zamirler (Adıllar)
İsimleri tekrarlamadan onların yerini tutar: ben, sen, o (kişi); bu, şu, o (işaret); kim, ne (soru); bazıları, herkes, kimse (belgisiz); kendi (dönüşlülük). “Şu çanta”daki şu sıfat, “Şunu getir”deki şunu zamirdir.
4. Zarflar (Belirteçler)
Fiilleri, sıfatları ve başka zarfları zaman, durum, miktar, yer-yön veya soru bakımından belirtir. “Yarın gelecek” zaman, “hızla koştu” durum, “çok çalıştı” miktar, “içeri girdi” yer-yön, “nasıl geldin?” soru zarfıdır.
5. Edatlar (İlgeçler)
Tek başına tam bir kavram karşılamayıp başka sözcüklerle amaç, benzerlik, araç, karşılaştırma veya sınır ilişkisi kurarlar: gibi, için, kadar, göre, doğru, beri, ile (araç anlamı). “Senin kadar hızlı”da kadar karşılaştırma edatıdır.
6. Bağlaçlar
Sözcükleri, söz gruplarını veya cümleleri bağlarlar: ve, veya, ama, fakat, çünkü, de, ki, bile. “Ayşe ile Ece geldi”de ile yerine ve gelebilir; bağlaçtır. “Kalem ile çizdi”de ise araç ilişkisi kurar; edattır.
7. Ünlemler
Sevinç, korku, şaşma, seslenme, üzüntü ve pişmanlık duygularını anlatan sözcüklerdir: ah, eyvah, hey, of, vah. “Eyvah, biletimi unuttum!” cümlesinde eyvah ünlemdir. Ünlem işareti tek başına türü belirlemez.
8. Sözcük Türünü Bulma Yöntemi
(1) Sözcüğü cümlede belirle. (2) Ardından bir isim geliyorsa onu niteliyor mu diye kontrol et. (3) İsim yerine geçmişse zamir olabileceğini düşün. (4) Fiili veya sıfatı etkiliyorsa zarfı araştır. (5) İki yargıyı bağlayıp bağlamadığına ya da ilişki kurup kurmadığına bak.
9. Çok Anlamlı ve Çok Görevli Sözcükler
“Yalnız çocuk”ta yalnız sıfat; “Yalnız çıktı”da zarf; “Geleceğim, yalnız gecikebilirim”de bağlaçtır. “Doğru cevap”ta doğru sıfat; “Doğru söyledi”de zarf; “Akşama doğru”da edattır. Soruda tek sözcüğü değil tam cümleyi oku.
10. Sıfat ve Zamir Yanılgıları
“Her insan” ve “birkaç öğrenci”de belgisiz sıfat; “herkes” ve “birkaçı”nda belgisiz zamir vardır. “Ne aldın?”da ne soru zamiri, “Ne zaman geldin?”de soru ifadesi zaman zarfıdır. “Kendi” dönüşlülük zamiridir.
11. -ki ve de Ayrımı
“Biliyorum ki başaracak.”ta ki bağlaçtır ve ayrı yazılır. “Evdeki kitap”ta -ki sıfat yapan ek, “benimki”de -ki ilgi zamiridir. “Ben de geldim.”de de bağlaç; “evde kaldım”da -de bulunma hâli ekidir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Bu kitap (sıfat) / Bunu getir (zamir).
- Çok insan (sıfat) / Çok çalıştı (zarf).
- Yalnız çocuk (sıfat) / Yalnız çıktı (zarf) / Gelirim, yalnız gecikirim (bağlaç).
- Ayşe ile Ece (bağlaç) / Kalem ile yazdı (edat).
- Biliyorum ki (bağlaç) / Evdeki (sıfat yapan ek) / Benimki (ilgi zamiri).
- Ben de (bağlaç) / Evde (bulunma hâli eki).
- İçeri girdi (yer-yön zarfı) / İçeriye girdi (çekim eki almış ad).
- Nasıl geldin (soru zarfı) / Nasıl bir kitap (soru sıfatı).
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Sorulan sözcüğün hemen önüne ve arkasına bak.
- İsim, isim tamlaması veya fiille bağlantısını kur.
- Bir ismi belirliyorsa sıfat; ismin yerini tutuyorsa zamir yaz.
- Fiili/sıfatı/başka zarfı belirliyorsa zarfı değerlendir.
- Benzerlik, amaç, araç veya karşılaştırma ilişkisi varsa edatı düşün.
- İki söz veya yargıyı bağlıyorsa bağlacı belirle.
- Duygusal seslenme ya da tepki bildiren sözcükte ünlemi kontrol et.
- Seçeneklerde her kullanımın işlevini ayrı doğrula.
Konu Özeti
- İsim: varlığı/kavramı adlandırır.
- Sıfat: ismin niteliğini veya belirsizliğini belirler.
- Zamir: ismin yerini tutar.
- Zarf: fiili, sıfatı veya zarfı belirtir.
- Edat: başka sözcükle ilişki kurar.
- Bağlaç: sözcükleri/yargıları bağlar.
- Ünlem: duygu ya da seslenme bildirir.
- Aynı yazılış, farklı bağlamda farklı türe dönüşebilir.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Sözcüğün türünü yalnızca sözlük anlamına göre değil cümle görevine göre belirleyebilmelisin.
- Niteleme, işaret, sayı, belgisiz ve soru sıfatını ayırabilmelisin.
- Kişi, işaret, belgisiz, soru ve dönüşlülük zamirlerini tanıyabilmelisin.
- Durum, zaman, yer-yön, miktar ve soru zarflarını ayırt edebilmelisin.
- Edat ile bağlacı, özellikle ile sözcüğünde doğru ayırabilmelisin.
- Yalnız ve çok gibi sözcüklerin bağlama bağlı tür değişimini açıklayabilmelisin.
- -ki ve de’nin ek/bağlaç kullanımını tanıyabilmelisin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Türkçe Sözcük Türleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Türkçe Sözcük Türleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Türkçe Sözcük Türleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Türkçe Sözcük Türleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene