Konu Anlatımı / Ders Notu
İklim, Su, Toprak ve Doğal Ortam Ders Notu
ÖABT Coğrafya: atmosfer, iklim elemanları, küresel iklimler, Türkiye iklimi, hidroloji, toprak oluşumu, biyomlar ve doğal ortam ilişkileri.
ÖABT Coğrafya — İklim, Su, Toprak ve Doğal Ortam — Ders Notu
Atmosfer ve Enerji
- Troposfer: hava olaylarının çoğu. Stratosfer: ozon yoğunluğu yüksektir.
- Albedo: kısa dalga yansıtma oranı. Kar, ormana göre çoğunlukla daha yüksek albedoludur.
- Doğal sera etkisi ile insan kaynaklı güçlenmiş sera etkisini ayır.
- Kıyıların sıcaklık farkını denizlerin ısı kapasitesi dengeler; yükselti sıcaklığı genelde azaltır.
Atmosfer Dolaşımı
- Basınç gradyanı: rüzgârın temel yatay itici kuvveti.
- Kuzey Yarım Küre Coriolis: sağa; Güney Yarım Küre: sola.
- Meltem: günlük; muson: mevsimsel. Föhn: alçalma, adyabatik ısınma, çoğunlukla azalan bağıl nem.
- Mutlak nem: su buharı miktarı; bağıl nem: sıcaklığa bağlı doygunluk oranı.
- Konveksiyonel, orografik, cephe yağışları: üç farklı yükselme mekanizması.
İklim ve Türkiye
- Akdeniz: yaz kurak, kış yağışlı.
- Karadeniz kıyıları: yağış yıl içine daha dengeli dağılır.
- İç Anadolu: karasal–yarı kurak koşullar; Doğu Anadolu: daha yüksek, kışları soğuk.
- Çöl: yağış çok az; step: yarı kurak; muson: belirgin mevsimlik yağış; ekvatoral: yıl boyunca sık yağış.
Su, Toprak ve Biyom
- Debi: m³/s cinsinden akım hacmi; rejim: debinin yıl içi örüntüsü.
- Kapalı havza: denize doğrudan akış yok. Tuzluluk; buharlaşma, giriş-çıkış ve çözünmüş madde dengesine bağlıdır.
- Toprak oluşumu: ana materyal, iklim, canlı, topoğrafya ve zaman.
- Zonal: iklim etkili; intrazonal: yerel koşul; azonal: olgunlaşmamış/taşınmış.
- Çernezyom: organik maddece zengin çayır toprağı. Podzol: serin–nemli orman. Terra rossa: Akdeniz-kireçtaşı ilişkisinde kızıl renkli toprak.
- Çölleşme: kurak kuşaklarda arazi bozulması; tek başına yağışsız hava değildir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Kuraklık ≠ çölleşme; meteorolojik olay ile kalıcı arazi bozulması ayrılır.
- Alüvyal toprak = azonal; tuzlu/hidromorfik yerel koşullar = intrazonal olabilir.
- Sıcak akıntı varlığı tek başına bol yağış garantisi değildir.
Kısa Özet
Atmosferde enerji ve basınç dağılışı hava hareketini; hava hareketi ve nem yağışı; yağış–sıcaklık dengesi su rejimini, toprak ve biyom dağılışını etkiler.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
Kolay
Testi ÇözÖABT Coğrafya İklim, Su, Toprak ve Doğal Ortam - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
Orta
Testi ÇözÖABT Coğrafya İklim, Su, Toprak ve Doğal Ortam - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
Zor
Testi ÇözÖABT Coğrafya İklim, Su, Toprak ve Doğal Ortam - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
Karma
Testi ÇözÖABT Coğrafya İklim, Su, Toprak ve Doğal Ortam - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
PDF İndirme
PDF İNDİR · PremiumBu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.