Konu Anlatımı / Ders Notu

İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi Ders Notu

İlk Türk-İslam devletleri için olay-tarih, kişi-eser ve kurum eşleştirmelerini içeren ÖABT Tarih çalışma notları.

İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi — Ders Notu

Karahanlılar

  • Doğu Türkistan ve Mâverâünnehir'de etkin Türk-İslam hanedanı.
  • Satuk Buğra Han: ilk Müslüman Karahanlı hakanı; tarih konusunda kaynak farklılıkları vardır.
  • 999: Karahanlılar, Buhara'da Sâmânî hâkimiyetine son verir.
  • Yusuf Has Hacib: Kutadgu Bilig (1069-1070), siyaset ve ahlak öğütleri.
  • Kâşgarlı Mahmud: Dîvânü Lugâti't-Türk, Türk dili ve kültür coğrafyası sözlüğü.
  • Edib Ahmed Yüknekî: Atabetü'l-Hakâyık, ahlakî nasihat.
  • Ahmed Yesevî: Türkistan tasavvufu ve hikmet geleneği.

Gazneliler

  • Alp Tegin 963'te Gazne'de hâkimiyet kurdu; Sebük Tegin hanedanı pekiştirdi.
  • Sultan Mahmud (998-1030): Hindistan seferleri, Horasan-Afganistan-Kuzey Hindistan siyasetinde etkilidir.
  • Sultan Mesud: 1040 Dandanakan'da Selçuklulara yenildi.
  • Dandanakan, Gaznelilerin aynı gün tamamen yok olması anlamına gelmez.

Büyük Selçuklular

  • Oğuz Kınık çevresinden Selçuklu hanedanı; Tuğrul ve Çağrı beyler yükselişin başlıca isimleri.
  • 1040 Dandanakan: Selçuklu kuruluşunu güçlendiren zafer.
  • 1055 Tuğrul Bey: Bağdat'a girdi, Abbâsî halifeliğiyle ilişkiyi yeniden düzenledi.
  • 1071 Alparslan: Malazgirt'te Bizans İmparatoru Romanos Diogenes'i yendi.
  • Melikşah (1072-1092): merkezî idarenin güçlenmesi, Celâlî takvimi hazırlatılması.
  • 1092 sonrası: hanedan içi rekabet ve siyasi otorite sorunları.
  • Sencer: 1141 Katvan'da Karahıtaylara yenildi; 1157'de ölümü merkezî devletin sonudur.

Teşkilat ve Kültür

  • Nizâmülmülk: vezir; Siyâsetnâme; Nizâmiye medreseleri.
  • Vezir: merkezî idari koordinasyon ve bürokrasi.
  • Atabeg: meliklerin eğitimi ve bölge yönetiminde rehberlik.
  • Gulâm: yetiştirilmiş profesyonel askerî-idari personel.
  • İktâ: devlet gelirlerinin görev ve askerî yükümlülükle bağlantılı tahsisi; doğrudan sınırsız özel mülkiyet değildir.
  • Celâlî takvimi: Melikşah himayesinde Ömer Hayyâm öncülüğündeki heyetin güneş takvimi.

Hârizmşahlar

  • Hârizm ve İran çevresinde güçlenen hanedan.
  • 1218 Otrar kervan-elçi krizi: Moğol-Hârizmşah savaşını hızlandırdı.
  • Celâleddin Hârizmşah: Moğollarla mücadele, 1230 Yassıçemen yenilgisi, 1231 ölümü.
  • 1230'da Anadolu Selçuklu hükümdarı Alâeddin Keykubad ve müttefikleri karşı taraftadır.

Karıştırma Uyarıları

751 Talas bütün Türklerin bir anda Müslümanlaşması değildir. 1040 Dandanakan Gaznelilerin hemen sona ermesi değildir. 1055 Bağdat girişi Abbâsî halifeliğinin kaldırılması değildir. 1071 Malazgirt bütün Anadolu şehirlerinin aynı gün Türk idaresine girmesi değildir. Büyük Selçuklu'nun 1157 sonu bütün Selçuklu kollarının sonu değildir.

Kısa Özet

Karahanlılar–999–Sâmânîler; Gazneliler–Alp Tegin/Mahmud/Mesud; Büyük Selçuklular–1040 Dandanakan, 1055 Bağdat, 1071 Malazgirt, 1141 Katvan, 1157 Sencer; Hârizmşahlar–1218 Otrar, 1230 Yassıçemen. Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacib'in; Dîvânü Lugâti't-Türk Kâşgarlı Mahmud'un; Siyâsetnâme Nizâmülmülk'ündür.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Konu Anlatımı

İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi Konu Anlatımı

Konuyu ayrıntılı ve öğretici şekilde öğren.

Konu Anlatımını Aç
Hızlı Tekrar

İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

ÖABT Tarih İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

ÖABT Tarih İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

ÖABT Tarih İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

ÖABT Tarih İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz
PDF İndirme

Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium