Konu Anlatımı / Ders Notu
Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe Ders Notu
Türk dili tarihi, Köktürk ve Uygur metinleri için pratik ÖABT ders notları.
Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe — Ders Notu
Dönem Çerçevesi
- Eski Türkçenin çekirdek yazılı malzemesi: Köktürkçe ve Eski Uygur Türkçesi.
- Dönem sınırları tek tip değildir; bazı çerçeveler Karahanlı Türkçesini de geniş Eski Türkçe içinde ele alır.
- Köktürk anıtları: VIII. yüzyıl, Orhon çevresi, siyasi-anıtsal söylem.
- Eski Uygur metinleri: Dinî çeviri, hikâye, belge ve farklı yazı sistemleri.
- Karahanlı: Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk, XI. yüzyıl.
Temel Yazıtlar
| Belge | Kritik bilgi | | --- | --- | | Kül Tigin | 732, Orhon anıtı | | Bilge Kağan | 735, Orhon anıtı | | Tonyukuk | VIII. yüzyıl, devlet adamı/danışman anlatısı | | Yazının çözülmesi | Vilhelm Thomsen, 1893 | | Genel yazı yönü | Sağdan sola | | Yollug Tigin | Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarıyla anılan yazıcı |
Eski Uygur Eserleri
| Eser | Tür/çevre | | --- | --- | | Altun Yaruk | Budist | | Sekiz Yükmek | Budist | | Maytrisimit | Budist | | İyi ve Kötü Prens Öyküsü | Budist anlatı | | Huastuanift | Maniheist tövbe metni | | Irk Bitig | Fal kitabı, runiform yazılı |
Sözcük Kartları
- bodun: halk/millet.
- il: devlet/siyasi düzen.
- törü: töre, düzen.
- teŋri: gök/kutsallık/ilah anlam alanı.
- bengü: kalıcı, ebedî.
- bitig: yazı, kitap, metin.
Dil Yapısı
- Türkçe eklemelidir; kök + yapım/çekim eki şemasını kullanın.
- Ünlü uyumunun tarihî biçimleri çağdaş biçimlerle bire bir aynı varsayılmamalıdır.
- Ses bilgisi: tarihsel sesler ve değişmeler; biçim bilgisi: kök/gövde/ek; sözdizimi: kelimelerin cümledeki görev ve sırası.
- Metin çözümünde yazı, dil ve tür birbirinden ayrı değerlendirilir.
Sınavda Yanlış Eşleştirmeler
- Altun Yaruk'u Karahanlı eseri diye işaretlemek.
- Huastuanift'i Budist; Irk Bitig'i siyasi anıt saymak.
- Köktürk ve Uygur yazısını tek alfabe sanmak.
- 'İl' kelimesini yalnız modern idari birim diye çevirmek.
- Bütün Eski Türkçe metinlerin aynı dinî çevrede yazıldığını varsaymak.
- Yazı değişiminden konuşma dilinin bir anda değiştiği sonucunu çıkarmak.
Kısa Özet
Köktürk yazıtlarını VIII. yüzyıl siyasi anıtları, Eski Uygur eserlerini çok türlü ve çeviri temelli metinler olarak bilin. Orhon yazısını Thomsen 1893'te çözdü. Kül Tigin 732, Bilge Kağan 735. Altun Yaruk/Sekiz Yükmek Budist; Huastuanift Maniheist; Irk Bitig fal kitabıdır. Eski Türkçede eklemeli yapı, ünlü uyumu ve bağlamsal metin çözümü esastır.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.