10. Sınıf Coğrafya: Tektonik Süreçler – Hızlı Tekrar

Tektonik Süreçler – Hızlı Tekrar

Levha Hareketleri

Ayrılma Yanal kayma Yaklaşma

Orojenez

Kıvrılma: antiklinal / senklinal

Kırılma: horst / graben

Volkanizma

Yüzey:

• tabakalı
• kalkan
• tüf konisi
• çizgisel püskürme

Derinlik:

• batolit
• lakolit
• sill
• dayk

Deprem

İç merkez → odak Dış merkez → yeryüzündeki karşılık Sismograf → ölçüm Richter → büyüklük Deniz/göl tabanı depremi → tsunami olabilir

Türkiye

Anadolu Levhası → yılda yaklaşık 2-3 cm batıya

KAF DAF Batı Anadolu Fay Zonları

Batı Anadolu: horst + graben

Jeolojik Zamanlar

Prekambriyen Fanerozoyik:

• Paleozoyik
• Mesozoyik
• Senozoyik

Kritik Zaman-Olay Eşleştirmeleri

Prekambriyen → atmosfer + okyanus + ilk yaşam Paleozoyik → Pangea + taş kömürü + eski orojenezler Mesozoyik → Tethys + dinozorlar + parçalanma Senozoyik → Alp-Himalaya + günümüz iklimi + insan + boğazlar

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Wegener'in kıtaların kayması kuramı hareketi ileri sürer; levha tektoniği hareket mekanizmasını daha kapsamlı açıklar.
• Rift ayrılmayla ilgilidir.
• Hendek ve dalma-batma yaklaşmayla ilgilidir.
• Antiklinal-senklinal kıvrılma; horst-graben kırılmadır.
• Kalkan volkan ile kalkan arazi aynı kavram değildir.
• Sill yatay, dayk dikeydir.
• İç merkez yer içinde, dış merkez yeryüzündedir.
• KAF, DAF ve Batı Anadolu fayları Türkiye'nin ana sistemleridir.
• Prekambriyen bir üst zamandır; Paleozoyik, Mesozoyik ve Senozoyik Fanerozoyik içindedir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Wegener → 1915. Pangea → süper kıta. Ayrılma → rift → okyanus sırtı. Transform → deprem. Yaklaşma → dalma-batma → hendek → dağ. Antiklinal / senklinal → kıvrım. Horst / graben → kırık. Stratovolkan → dik, tabakalı. Kalkan volkan → yayvan. Sill → yatay. Dayk → dikey. Türkiye → KAF + DAF + Batı Anadolu. Prekambriyen → en eski üst zaman. Fanerozoyik → Paleozoyik + Mesozoyik + Senozoyik.

Kendini Kontrol Et

1. Tektonizma nedir?
2. Levha tektoniğini hareket ettiren temel süreç nedir?
3. Üç levha hareketi hangileridir?
4. Ayrılmada hangi yer şekilleri oluşabilir?
5. Dalma-batma zonu nasıl oluşur?
6. Antiklinal, senklinal, horst ve grabeni ayırt edebilir misin?
7. Tabakalı, kalkan ve tüf konilerinin farkı nedir?
8. Sill ve dayk arasındaki fark nedir?
9. Depremin iç ve dış merkezi nedir?
10. Türkiye'nin üç ana fay sistemi hangileridir?
11. Fanerozoyik hangi üç zamana ayrılır?
12. Fosiller ve radyometrik tarihleme geçmiş hakkında nasıl bilgi sağlar?