Önemli Askerî Mücadeleler Ders Notu

Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Meydana Gelen Önemli Askerî Mücadeleler Ders Notu

1040-1299 arasında yaşanan askerî mücadeleler, Büyük Selçuklu Devleti’nin kurulmasından Anadolu’nun Türk yurdu hâline gelmesine ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin Moğol tahakkümüne girmesine kadar uzanan büyük siyasi değişimleri ortaya çıkarmıştır.

Türklerin Anadolu’ya Yönelişi

XI. yüzyılda Oğuz nüfusunun artması, Horasan-Mâverâünnehir’de Karahanlı ve Gazneli baskısı ve yeterli toprağın bulunmaması Türklerin yeni yurt arayışını hızlandırdı.

Malazgirt’ten sonra Anadolu’daki Türk nüfusu arttı. Batılı tarihçiler 1148’deki II. Haçlı Savaşı sırasında Anadolu için Türkiye (Turkhia, Turquia) adını kullanmaya başladı.

Dandanakan Savaşı - 1040

• Selçuklular ile Gazneliler arasında yapıldı.
• Çağrı Bey’in taktikleri etkili oldu.
• Gazneli ordusunun aç, susuz, yorgun ve dağınık yapısı yenilgiyi kolaylaştırdı.
• Büyük Selçuklu Devleti kuruldu.
• Tuğrul Bey ilk sultan ilan edildi.

Pasinler Savaşı - 1048

• Selçuklular ile Doğu Roma arasındaki bilinen ilk savaştır.
• Selçuklu ordusunu İbrahim Yınal ve Kutalmış yönetti.
• Zafer sonrasında diplomatik ilişki ve barış görüşmeleri başladı.
• İstanbul’daki cami onarıldı; hutbede Abbasi halifesi ve Tuğrul Bey’in adı okutuldu.

Malazgirt Savaşı - 1071

• Alp Arslan ile Romanos Diogenes karşı karşıya geldi.
• Savaş 26 Ağustos 1071’de yapıldı.
• Turan taktiği başarıyla uygulandı.
• Uz ve Peçeneklerin Selçuklu tarafına geçmesi etkili oldu.
• Doğu Roma ordusunun ağır ve düzensiz yapısı Selçuklulara avantaj sağladı.
• Anadolu’ya Türk yerleşimi hızlandı.
• İlk Türk beyliklerinin kurulma süreci gelişti.
• Haçlı Seferlerinin hazırlıklarına zemin oluşturan gelişmelerden biri oldu.

İlk Türk Beylikleri

Saltuklular, Danişmentliler, Mengücekliler, Çaka Beyliği ve Artuklular Anadolu’da Türk siyasi ve kültürel varlığını güçlendirdi. Beylikler hem savaşarak bölgeyi korudu hem cami, medrese, han, kervansaray ve şifahane gibi yapılarla Türk-İslam kültürünü yaydı.

Miryokefalon Savaşı - 1176

• Türkiye Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan ile Doğu Roma İmparatoru Manuel Komnenos karşı karşıya geldi.
• Selçuklular dar geçitte pusu kurdu.
• 17 Eylül 1176’da zafer kazanıldı.
• Doğu Roma’nın Türkleri Anadolu’dan çıkarma hedefi çöktü.
• “Devlet ve vatan koruyan zafer” olarak değerlendirilir.
• Malazgirt’in Anadolu’daki Türk varlığı açısından tescili sayılır.

Haçlı Savaşları

Nedenler: Doğu Roma’nın yardım isteği, Papalığın otorite isteği, Kudüs ve Doğu topraklarını ele geçirme hedefi, Avrupa’daki krizler ve Doğu’nun zenginlik-ticaret yollarına hâkim olma arzusu.

I. Haçlı Savaşı:

• İznik kaybedildi.
• Başkent Konya’ya taşındı.
• 1097 Dorileon’da Selçuklular yenildi.
• Haçlı siyasi oluşumları kuruldu.
• 1101’de gelen yeni Haçlı orduları Türklerce yenildi.

II. Haçlı Savaşı:

• Urfa Kontluğu’nun 1144’te Zengiler tarafından ortadan kaldırılması üzerine başladı.
• Sultan Mesud Alman ve Fransız Haçlılarını Anadolu’da yıprattı.
• 1148 Dımaşk Kuşatması başarısız oldu.
• Haçlı Seferleri Batı’nın Doğu’nun bilim, kültür ve ürünleriyle tanışmasına aracılık etti.

III. Haçlı Savaşı:

• Kudüs’ün 1187’de yeniden Müslümanların eline geçmesi üzerine başladı.
• Friedrich Barbarossa Göksu’da boğuldu.
• Akka Haçlılarca alındı.
• Kudüs geri alınamadı.

IV. Haçlı Savaşı:

• Konstantinopolis yağmalandı.
• 1204’te Latin İmparatorluğu kuruldu.
• Doğu Roma 1261’de şehri geri alsa da eski gücüne ulaşamadı.

Hıttin ve Kudüs - 1187

• Selahaddin Eyyubi, anlaşmayı bozan Haçlılara karşı harekete geçti.
• Hıttin Muharebesi kazanıldı.
• Kudüs yaklaşık üç ay sonra yeniden Müslümanlara geçti.
• Müslüman dayanışması ve Türklerin İslam dünyasındaki saygınlığı arttı.

Kösedağ Savaşı - 1243

• Türkiye Selçuklu Devleti II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde zayıflamıştı.
• Babaîler İsyanı devletin zayıflığını gösterdi.
• Baycu Noyan komutasındaki Moğollar 1242’de Erzurum’a saldırdı.
• 1243’te Kösedağ’da Moğollar sahte ricat taktiği kullandı.
• Selçuklu ordusu dağıldı.
• Devlet hemen yıkılmadı fakat Moğol tahakkümüne girdi.
• 1243-1308 arasında bu baskıdan kurtulamadı.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Dandanakan: devlet kuran zafer.
• Malazgirt: Anadolu’ya yerleşmeyi hızlandıran zafer.
• Miryokefalon: devlet ve vatanı koruyan zafer.
• Kösedağ: Moğol tahakkümünü başlatan yenilgi.
• Pasinler: Doğu Roma ile bilinen ilk Selçuklu savaşı.
• Hıttin: Kudüs’ün yeniden fethine giden zafer.
• I. Haçlı: İznik’in kaybı ve Konya’nın başkent oluşu.
• IV. Haçlı: Konstantinopolis’in yağmalanması.

Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Meydana Gelen Önemli Askerî Mücadeleler Kısa Özeti

Dandanakan Büyük Selçuklu Devleti’ni kurdurdu; Pasinler Doğu Roma ile doğrudan mücadeleyi başlattı; Malazgirt Anadolu’nun Türk yurdu hâline gelişini hızlandırdı; Miryokefalon bu yurdun korunmasını sağladı; Haçlı saldırıları Türklerin Anadolu’daki varlığını zorladı fakat durduramadı; Hıttin Kudüs’ün yeniden fethini sağladı; Kösedağ ise Türkiye Selçuklu Devleti’nin Moğol tahakkümüne girmesine yol açtı.