Boşaltım Sistemi ve Homeostazi Ders Notu

Boşaltım

Metabolizma sonucu oluşan atık maddeler ile su ve bazı iyonların vücuttan uzaklaştırılmasına boşaltım denir.

Boşaltım sistemi:

• su,
• elektrolit,
• pH,
• kan basıncı

dengesinin korunmasına katkı sağlar.

Üriner Sistem

Böbrek: Kanı süzer ve idrar oluşumunu sağlar.

Üreter: İdrarı böbrekten mesaneye taşır.

Mesane: İdrarı depolar.

Üretra: İdrarı dışarı atar.

Böbreğin Yapısı

Dıştan içe:

• kapsül,
• kabuk (korteks),
• öz (medulla),
• havuzcuk.

Nefron

Nefron:

• Bowman kapsülü,
• proksimal tüp,
• Henle kulpu,
• distal tüpten oluşur.

Bowman kapsülü + glomerulus = Malpigi cisimciği.

Glomerulus getirici ve götürücü atardamar arasındadır.

Süzülme

Glomerulus → Bowman kapsülü yönündedir.

Kan basıncı arttıkça süzülme hızı artabilir.

Kan hücreleri ve büyük proteinler süzüntüye geçemez.

Geri Emilim

Nefron kanalı → kan yönündedir.

Pasif veya aktif taşıma ile gerçekleşebilir.

Geri emilimin büyük bölümü proksimal tüpte olur.

Sağlıklı insanda:

• glikoz ve amino asitlerin tamamı,
• suyun yaklaşık %99'u,
• sodyumun yaklaşık %99,5'i,
• ürenin yaklaşık %50'si

geri emilir.

Henle Kulpu

İnen ve çıkan koldan oluşur.

İdrar yoğunluğunun ayarlanmasına katkı sağlar.

Uzun Henle kulpu daha fazla su geri emilimi ve daha derişik idrarla ilişkilidir.

Distal Tüp ve Toplama Kanalı

Distal tüp idrarın iyon yoğunluğunu ayarlar.

Toplama kanalında geri emilim devam eder.

ADH distal tüp ve toplama kanalında su geri emilimini artırır.

Salgılama

Kan → nefron kanalı yönündedir.

Aktif taşıma ile:

• amonyak,
• potasyum,
• bazı ilaçlar,
• antibiyotikler,
• toksik maddeler

nefron kanalına verilebilir.

Homeostazi

Su-elektrolit: ADH ve aldosteron etkilidir.

Asit-baz: H⁺ idrarla atılır; bikarbonat geri emilebilir veya atılabilir.

Azotlu atık: Üre, kreatinin, ürik asit uzaklaştırılır.

Kan basıncı: Su ve tuzun geri emilimi ile kan hacmi düzenlenir.

Sık Karıştırılan Noktalar

Süzülme ≠ geri emilim ≠ salgılama.

Bowman kapsülü tek başına Malpigi cisimciği değildir.

ADH su geri emilimini artırır.

Aldosteron iyon dengesinde önemlidir.

Böbrek yalnız atık uzaklaştırmaz.

Kısa Özet

Nefronlarda süzülme, geri emilim ve salgılama ile idrar oluşur. Böbrekler su-elektrolit, pH, azotlu atık ve kan basıncı dengesini düzenleyerek homeostazinin korunmasına katkı sağlar.