Dolaşım Sistemi ve Homeostazi Ders Notu

Dolaşım Sisteminin Genel Görevi

Dolaşım sistemi oksijen ve besinleri dokulara taşır; karbondioksit ve metabolik atıkları dokulardan uzaklaştırır.

Ayrıca:

• vücut sıcaklığı,
• hormon ve antikor taşınması,
• sıvı-elektrolit dengesi

gibi homeostatik süreçlere katkı sağlar.

İnsanda kan dolaşımı ve lenf dolaşımı bulunur.

Kalp

Kalp kan dolaşımının merkezidir.

Dıştan içe:

• perikart,
• miyokart,
• endokart

tabakalarından oluşur.

Miyokart kalp kasını ve kalbi besleyen koroner damarları içerir.

Kan Damarları

Atardamar: Kalbin karıncıklarından çıkan kanı doku ve organlara taşır. Kan basıncı yüksektir.

Toplardamar: Doku ve organlardan aldığı kanı kalbe taşır. Basıncı atardamardan düşüktür.

Kılcal damar: Atardamar ve toplardamar arasında bulunur. Tek katlı endotelden oluşur. Kan ile dokular arasında madde alışverişini sağlar.

Damarların daralıp genişlemesi kan akışı, basınç, sıcaklık ve sıvı dengesini etkiler.

Kan

Kan plazma, kan hücreleri ve hücre parçalarından oluşur.

Yaklaşık oranlar:

• plazma %55,
• alyuvar %41,
• akyuvar + trombosit %4.

Plazmanın yaklaşık %90'ı sudur.

Alyuvar: Solunum gazlarını hemoglobinle taşır.

Akyuvar: Savunmada görev yapar.

Trombosit: Damar zedelenmesinde pıhtılaşmada görev alan hücre parçalarıdır.

Starling Hipotezi

Kılcal damarlarda madde alışverişini kan basıncı ve ozmotik basınç belirler.

Atardamar ucu:

• KB ≈ 32 mmHg
• OB ≈ 22 mmHg
• KB > OB
• geçiş kandan dokuya.

Toplardamar ucu:

• KB ≈ 15 mmHg
• OB ≈ 22 mmHg
• KB < OB
• geçiş dokudan kana.

Ozmotik basınç özellikle albümin gibi damar dışına geçemeyen büyük proteinlerin etkisiyle oluşur.

Lenf Sistemi

Kılcal damarlardan dokulara her gün yaklaşık 4-8 litre sıvı sızabilir.

Doku aralıklarından lenf kılcallarına geçen sıvıya lenf sıvısı denir.

Lenf sistemi:

• lenf sıvısı,
• lenf damarları,
• lenf düğümlerinden oluşur.

Lenf sisteminde atardamar ve kalp gibi pompa bulunmaz.

Lenf toplardamarlarında tek yönlü kapakçıklar vardır.

Lenf düğümleri lenfosit içerir, lenfi filtreler ve mikroorganizmalardan arındırılmasına katkı sağlar.

Lenf sisteminin görevleri:

• doku sıvısını yeniden kana kazandırmak,
• savunmaya katkı sağlamak,
• yağların sindirim ürünlerini dolaşıma kazandırmak.

Dolaşım ve Homeostazi

Gaz-pH: O₂ dokulara, CO₂ akciğerlere taşınır.

Sıvı-elektrolit: Kan basıncı, damar geçirgenliği ve böbreklere taşınan iyonlarla düzenlenir.

Sıcaklık: Sıcakta damarlar genişler, soğukta daralır.

Hormon: Hormonlar kanla hedef organlara taşınır.

Besin-atık: Besinler bağırsaktan dokulara; üre ve kreatinin gibi atıklar dokulardan böbreklere taşınır.

Savunma: Akyuvar, antikor ve sitokinler dolaşım sistemiyle ilişkilidir.

Sık Karıştırılan Noktalar

Atardamar kalpten çıkar, toplardamar kalbe döner.

Kılcal damar madde alışverişi yeridir.

Trombosit hücre değil hücre parçasıdır.

KB > OB ise kandan dokuya geçiş olur.

KB < OB ise dokudan kana geçiş olur.

Lenf sisteminde pompa yoktur.

Lenf akışı dokudan dolaşım sistemine doğru tek yönlüdür.

Kısa Özet

Dolaşım sistemi kalp, damarlar, kan ve lenf sistemiyle maddelerin taşınmasını sağlar. Starling mekanizması kılcal damarlardaki madde alışverişini, lenf sistemi ise doku sıvısının kana geri kazandırılmasını açıklar. Gaz, besin, atık, hormon, savunma, sıcaklık ve sıvı-elektrolit dengesi dolaşım sistemi sayesinde birlikte düzenlenir.