Homeostatik Süreçler Ders Notu

Su ve Elektrolit Dengesi

İnsan vücudunun yaklaşık %60'ı sudur. Su metabolik tepkimeler için, elektrolitler ise yaşamın sürdürülmesi için gereklidir.

Kan plazmasındaki su miktarı azaldığında hipotalamustaki reseptörler durumu algılar. ADH etkisi artar ve böbreklerden suyun geri emilimi yükselir. İdrar daha derişik olur.

Kan plazmasındaki su miktarı yükseldiğinde ADH etkisi azalır, böbreklerde su geri emilimi düşer ve idrar seyrelir.

Kalsiyum iyonları D vitamininin, sodyum ve klor iyonları hormonların etkisiyle düzenlenir. Bikarbonat iyonları kan pH dengesinde böbrekler aracılığıyla düzenlenir.

Metabolizma ve Enerji Dengesi

Enerji dengesi alınan enerji ile harcanan enerji arasındaki ilişkidir.

Vücudun enerji ihtiyacı:

• bazal metabolizma hızı,
• fiziksel etkinlik,
• besinlerin termik etkisi

olmak üzere üç ana bileşenden oluşur.

Bazal metabolizma hızı toplam enerji ihtiyacının yaklaşık %60-70'ini, termik etki yaklaşık %10'unu oluşturur.

Enerji alımı harcamadan fazlaysa pozitif enerji dengesi ve kilo artışı görülür.

Enerji harcaması alımdan fazlaysa negatif enerji dengesi ve kilo kaybı görülür.

Toksinlerin Uzaklaştırılması

Toksinler iç veya dış kaynaklı olabilir.

İç kaynaklı örnekler: amonyak ve üre.

Dış kaynaklı örnekler: ilaç, alkol, ağır metal, çevresel kirleticiler ve mikroorganizma toksinleri.

Karaciğer toksik maddeleri daha az zararlı hâle getirir. Amonyağı üreye dönüştürür ve bazı ilaçları suda çözünebilir hâle getirir.

Akciğerler karbondioksit ve bazı uçucu toksik maddeleri uzaklaştırır.

Böbrekler idrarla organik ve inorganik atıkları uzaklaştırır.

Deri terleme ile su, elektrolitler, az miktarda üre, laktat ve eser elementleri atabilir.

Bağırsaklar safra ile gelen bazı atıkları dışkıyla uzaklaştırır.

Vücut Sıcaklığının Kontrolü

Sağlıklı insanda ortalama vücut sıcaklığı yaklaşık 36,8 ± 0,4 °C'tur.

Hipotalamustaki ısı düzenleme merkezi termoreseptörlerden gelen bilgileri değerlendirir.

Sıcak ortamda:

• terleme artar,
• kıl kökü kasları gevşer,
• kan damarları genişler.

Soğuk ortamda:

• iskelet kasları titrer,
• kıllar dikleşir,
• kan damarları daralır.

Kan Basıncının Kontrolü

Kan basıncı kanın damar duvarına uyguladığı kuvvettir.

Kan basıncını etkileyen temel faktörler:

• kalbin bir dakikada pompaladığı kan miktarı,
• atardamarların çapı ve esnekliği,
• dolaşımdaki toplam kan miktarıdır.

Kan hacmi ve kalp debisi arttığında kan basıncı yükselir. Damarların daralması veya damar sertliğinin artması da kan basıncını artırır.

Kan basıncı sinirsel ve hormonal yollarla düzenlenir. Böbrekler su ve tuz dengesini ayarlayarak bu düzenlemeye katkı sağlar.

Sık Karıştırılan Noktalar

ADH artışı su geri emilimini artırır.

Pozitif enerji dengesi kilo artışıyla ilişkilidir.

Toksin atılımı yalnız karaciğerin görevi değildir.

Sıcak ortamda damarlar genişler, soğuk ortamda daralır.

Kan basıncı yalnız kalbin pompalama gücüne bağlı değildir.

Kısa Özet

Homeostatik süreçler su-elektrolit, enerji, toksin uzaklaştırma, sıcaklık ve kan basıncı dengesini korur. Hipotalamus, hormonlar, böbrekler, karaciğer, akciğerler, deri ve damar sistemi bu süreçlerde birlikte görev yapar.