11. Sınıf Coğrafya: Tarımsal Faaliyetler ve Gıda Güvencesi – Ders Notu

Tarımsal Faaliyetler ve Gıda Güvencesi – Ders Notu

Tarımın Önemi

Tarım; bitkisel ürünlerin ve hayvanların yetiştirilmesi yoluyla beslenme, giyim ve barınma ihtiyaçlarını karşılayan faaliyettir. Yerleşik hayat ve uygarlıkların gelişiminde temel rol oynamıştır.

Tarım insanların besin ihtiyacını karşılar, sanayiye ham madde sağlar, özellikle az gelişmiş ülkelerde istihdam oluşturur ve ekonomik bağımsızlık açısından önem taşır.

Tarımsal Üretimi Etkileyen Faktörler

Doğal: iklim, toprak, yer şekilleri, su kaynakları.

Beşerî: teknoloji, ulaşım, sermaye, nüfus yoğunluğu, pazar koşulları.

Modernleşme araçları: makineleşme, gelişmiş sulama, gübre ve ilaç kullanımı, seracılık, tohum ıslahı, biyoteknoloji.

Yanlış sulama, aşırı gübre ve ilaç, erozyon, ormansızlaşma ve iklim değişikliği üretimi olumsuz etkileyebilir.

Gıda Güvencesi

Gıda güvencesi, insanların yeterli, sağlıklı, güvenli ve besleyici gıdaya fiziksel ve ekonomik olarak sürekli erişebilmesidir.

Dört boyutu:

• gıdanın bulunabilirliği,
• gıdaya ulaşılabilirlik,
• gıdanın kalitesi,
• gıda güvenliği.

Gıda Güvenliği

Gıdalardaki fiziksel, kimyasal, biyolojik ve diğer zararların ortadan kaldırılması için alınan tedbirlerin bütünüdür.

Tedarik Zinciri

Ham madde temini, işleme, ürüne dönüştürme ve tüketiciye ulaştırma aşamalarından oluşan üretici-dağıtıcı ağıdır.

Dünya Verileri

2023'te dünya nüfusu 8 milyarı aşmıştır.

2050'de 9,7 milyara ulaşması beklenmektedir.

Bu nüfusu beslemek için tarımsal üretimin %50 artırılması gerektiği belirtilmiştir.

Küresel tarımsal üretim 2000'den beri %56 artarak 9,6 milyar tona ulaşmıştır.

Dünyada 735 milyon insan açlık çekmektedir.

Tarım arazilerinin %33'ü verimsizleşmiştir.

Türkiye Verileri

2024 nüfusu: 85,5 milyon.

Yıllık tarımsal üretim değeri: 70 milyar doların üzerinde.

Türkiye tarımsal üretim oranına göre ilk 10 ülke arasındadır.

Fındık, kuru incir, kuru kayısı, kiraz ve ayvada dünya birincisidir.

Tarım, gıda ve içecek sektörü 2024'te 8 milyar dolar dış ticaret fazlası vermiştir.

Tarım arazisi: 2000 → 26,6 milyon hektar 2024 → 24 milyon hektar.

Buğday, mısır, pirinç ve ayçiçeği ihtiyacının bir bölümü ithalatla karşılanmaktadır.

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

İklim kuşağı ve topoğrafyası ürün çeşitliliğini destekler.

Afrika, Asya ve Avrupa arasında bulunması kara, deniz ve hava yolu taşımacılığı için stratejik geçit özelliği oluşturur. Bu durum tedarik zincirindeki gecikme ve maliyetleri azaltabilir.

Türkiye Doğu Akdeniz Havzası'nda yer alır. Ortalama yıllık yağış 653 mm'dir ve ülke yarı kurak karakterdedir.

İklim değişikliğiyle tarımsal üretimin %15-%25 azalabileceği tahmin edilmektedir.

Gıda İsrafı

Dünyada her yıl gıdaların yaklaşık üçte biri israf edilmektedir.

Türkiye'de kişi başına yıllık gıda israfı 93 kg'dır.

Tüketime hazır gıdaların %17'si perakende, evler ve restoranlarda çöpe gitmektedir.

Gıda kaybı ve israfının %56'sı gelişmiş, %44'ü gelişmekte olan ülkelerde oluşur.

UNEP'e göre israfın:

• %61'i evsel,
• %26'sı hizmet sektörü,
• %13'ü perakende kaynaklıdır.

Kısa Özet

Gıda güvencesi yalnız üretim miktarı değildir. Gıdanın bulunabilir, erişilebilir, kaliteli ve güvenli olması gerekir. Dünya ve Türkiye'de nüfus, üretim, doğal kaynaklar, iklim değişikliği, tedarik zinciri ve gıda israfı gıda güvencesinin temel belirleyicileridir.